Yangın Söndürme Tüpü: Kontrol, Dolum ve Kullanım Süresi, Tür Seçimi, Sayı ve Yerleşim Kuralları

Yangın söndürme tüpü ne kadar sürede kontrol edilir ve dolum yapılır?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 99. maddesi taşınabilir tüplerin altı ayda bir kontrol edilmesini, yılda bir genel bakımının yapılmasını ve dört yıl sonunda tozunun değiştirilmesini ister. Yönetmelik, 19 Aralık 2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır ve periyodik kontrol ile bakımın TS 11748 standardına göre yapılmasını öngörür.

Bu yüzden "yangın tüpü kaç yıl dayanır" sorusunun tek bir tarihle cevabı yoktur. Tüp gövdesi uzun yıllar kullanılabilir; süreyi belirleyen şey, içindeki söndürücü maddenin yenilenmesi, basıncın korunması, valf ve hortumun sağlam kalması ve kontrollerin kayıtlı yapılmasıdır. Etiketteki dolum ve kontrol tarihleri bu yüzden "son kullanma tarihi" gibi okunur.

Kısa sonuç: altı aylık kontrol, yıllık bakım, dört yıllık toz değişimi. Bunun dışında tüp kullanıldıysa (kısa bir püskürtme bile olsa), göstergesi yeşil bölgeden çıktıysa, gövdede ezik ya da korozyon varsa, mühür kopmuşsa ya da tüp devrildiğinde hasar gördüyse süreyi beklemeden servise gönderilir.

• Altı ayda bir: görünür kontrol, basınç, mühür, hortum ve etiket denetimi
• Yılda bir: genel bakım, ağırlık ve işleyiş kontrolü
• Dört yıl sonunda: toz değişimi (Yönetmelik madde 99/7)
• Her kullanımdan sonra: kısmen kullanılmış olsa bile yeniden dolum

Tüp türleri: kuru kimyevi toz, CO2, köpük ve su

Tüpler söndürücü maddesine göre dört ana grupta toplanır: kuru kimyevi toz, karbondioksit (CO2), köpük ve su. Her biri farklı yangın sınıfına uygundur; yanlış tür seçmek yangını söndürmemekle kalmaz, bazı durumlarda tehlikeyi artırır.

Kuru kimyevi toz en yaygın türdür. Çok maksatlı (ABC) toz katı, sıvı ve gaz yangınlarında kullanılır; BC tozu ise katı madde yangınında yetersiz kalır. Bir kamu ihale şartnamesi örneğinde ABC tozunun en az yüzde 40 monoamonyum fosfat içermesi istenmiştir. Toz, odanın görüşünü düşürür ve hassas elektronik cihazlarda kalıntı bırakır.

CO2 tüpü elektriği iletmez ve kalıntı bırakmaz; bu yüzden pano odası, sunucu odası ve elektrik kaynaklı yangınlarda tercih edilir. İç basıncı yaklaşık 55-60 bar mertebesindedir, gaz çıkışı çok soğur. Kapalı ve havalandırmasız alanda boğulma riski vardır; difüzöre çıplak elle dokunulmamalıdır. Tüpte genellikle basınç göstergesi bulunmadığı için doluluk tartıyla kontrol edilir.

Köpük tüpleri yanıcı sıvılarda ve katı madde yangınlarında, su tüpleri ise yalnız katı madde (A sınıfı) yangınlarında kullanılır. Su ve köpük elektrik altındaki cihazlara püskürtülmez.

Hangi yangın sınıfında hangi tüp kullanılır?

Yangın sınıfı, yanan maddenin cinsiyle belirlenir ve tüp seçimini doğrudan belirler. Yönetmelik madde 99'un ilk fıkrası A, B, C ve D sınıfları için uygun tüp türlerini sayar; Avrupa sınıflandırmasında (EN 2) ek olarak yemeklik yağ yangınlarını kapsayan F sınıfı bulunur.

F sınıfı Yönetmelik madde 99'da ayrıca anılmaz. Mutfak yağ yangınları için tüpün üzerinde F işareti ya da üreticinin bu kullanıma uygunluk beyanı aranır; ortak tozlu tüp bu iş için yeterli kabul edilmemelidir.

• A sınıfı (ahşap, kâğıt, tekstil gibi katılar): çok maksatlı kuru kimyevi toz veya su
• B sınıfı (benzin, alkol, yağ gibi yanıcı sıvılar): kuru kimyevi toz, CO2 veya köpük
• C sınıfı (doğal gaz, LPG gibi yanıcı gazlar): kuru kimyevi toz veya CO2; gaz kaynağı kapatılmadan söndürmek tehlikeli olabilir
• D sınıfı (magnezyum, alüminyum gibi yanıcı metaller): yalnız kuru metal tozu
• F sınıfı (kızgın yemeklik yağ ve yağ yangınları, EN 2): yalnız bu sınıf için işaretli tüp
• Elektrik altındaki cihazlarda su ve köpük kullanılmaz; önce enerji kesilir, mümkün değilse CO2 ya da uygun toz tercih edilir

Kaç metrekareye bir tüp gerekir? Sayı, yükseklik ve yerleşim kuralları

Yönetmelik madde 99'a göre düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için en az bir adet 6 kg'lık uygun tüp bulundurulur. Otopark, depo, tesisat dairesi gibi yerlerde ayrıca tekerlekli tip tüp zorunludur.

Yerleşimde aranan şey, tüpün görülebilir, kolay ulaşılabilir ve yangın başlangıcında kısa sürede alınabilir olmasıdır. Bu kurallar hem tüp sayısını hem de yerini belirler.

Bazı mekânlar için ayrıca özel hükümler vardır: kazan dairesinde en az bir adet 6 kg'lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu tüp bulunur; kat kaloriferi ya da gazyağı kullanılan binalarda en az bir adet 6 kg'lık ABC tozlu tüp zorunludur; LPG depo ve tank alanlarında en az iki adet 12 kg'lık tüp istenir. Akaryakıt istasyonlarında ise dispenser adaları ve binalar için ayrı düzenleme vardır.

• Düşük tehlike: her 500 m² için en az 1 adet 6 kg'lık tüp
• Orta ve yüksek tehlike: her 250 m² için en az 1 adet 6 kg'lık tüp
• Tüpe ulaşma mesafesi en fazla 25 m
• Tüpün asma halkası zeminden yaklaşık 90 cm yükseklikte olmalı
• Tüpler dışarıdan görülebilir biçimde işaretlenir, geçiş boşluklarına yakın ve dengeli dağıtılır, yangın dolabının içine ya da yakınına konabilir
• Tür, miktar ve yer konusunda gerektiğinde mahalli itfaiye teşkilatının görüşü alınabilir (madde 99/8)

Etiket, mühür, hidrostatik test ve toz değişimi nasıl izlenir?

Etiket, tüpün bakım geçmişinin ve uygunluğunun tek başına okunabilen kaydıdır. Etikette tüp türü ve sınıf işaretleri, standart referansı, net dolum ve boş ağırlık, dolum tarihi, dolumu yapan firma ve sonraki kontrol tarihi bulunmalıdır.

Yönetmelik taşınabilir tüplerin TS 862-EN 3, tekerlekli tüplerin TS 11749-EN 1866 kalite belgesine sahip olmasını ister. Gövdede ayrıca imalat yılı, seri numarası ve CE ile TSE işaretleri aranır. Bir kamu şartnamesinde dolum sonrası her tüp için dolum sertifikası da istenmiştir.

Emniyet pimi genellikle plastik bir mühürle sabitlenir. Mühür kopmuşsa tüp açılmış ya da kurcalanmış sayılır ve servis kontrolünden geçmeden kullanıma alınmamalıdır. Yönetmelik madde 7/10 söndürme malzemelerinin amacı dışında kullanılmasını ve kurcalanmasını yasaklar.

Hidrostatik test, tüp gövdesinin basınca dayanıklılığını su basıncıyla sınayan ayrı bir işlemdir. Yönetmelik bu testin yıl aralığını sayı olarak vermez; aralık, tüpün türüne ve gövde yapısına göre TS EN 3 serisi, TS ISO 11602-2 ve üretici talimatıyla belirlenir. Kaynaklarda CO2 tüpleri için beş yıllık aralıktan söz edilir; ancak kesin süre için tüpün etiketine ve servis kaydına bakılmalıdır.

Toz değişimi ise yönetmelikte nettir: dört yıl sonunda içindeki toz yenilenir. Servis, tozun standartlara uygun olduğunu belirtmeli ve kullanılan maddenin standardını etikete işlemelidir. Bir kamu şartnamesinde kuru toz için TS EN 615, köpük için EN 1568, CO2 için TS EN ISO 5923 gibi madde standartları anılır.

Bir tüp hidrostatik testten geçemezse onarılmaz; hurdaya ayrılır ve yerine yeni ya da geçerli testi olan tüp konur.

• Etikette dolum tarihi ve sonraki kontrol tarihi okunaklı olmalı
• Basınç göstergesi (varsa) yeşil bölgede olmalı; tüpte gösterge yoksa tartıyla doluluk doğrulanır
• Mühür sağlam, pim yerinde, hortum çatlaksız, gövde ezik ve paslanmasız olmalı
• Servis firması her işlemde tarihli etiket yapıştırmalı ve istenirse belge vermeli

İşyeri, apartman ve ev: tüp zorunlu mu?

İşyerlerinde yangın tüpü, binanın tehlike sınıfına göre hesaplanan sayıda bulundurulması gereken bir yangın güvenlik önlemidir. Yönetmelik, yangın söndürme ekipmanının alımı ve bakımı için bütçe ayrılmasını ister ve binanın sahibini, yöneticisini ya da işletmeciyi sorumlu tutar.

İşverenin yükümlülükleri ayrıca İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik üzerinden de işler: yangın söndürme ekibinin eğitilmesi, tatbikat ve acil durum planı. Yönetmelik ayrıca binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını ister.

Apartmanlarda tüp sayısı ve yeri bina tipi, yükseklik ve ortak alanlar (kazan dairesi, otopark, depo) üzerinden belirlenir. Kazan dairesi ve otopark gibi alanlarda 6 kg'lık ve gerekirse tekerlekli tüp aranır. Giderler kat malikleri kurulunca karşılanır; kesin sayı ve konum için itfaiyenin görüşü alınabilir.

Kontrol sırasında idare ve itfaiye, tüp bakım belgelerini ve servis firmasının yeterlilik belgesini görmek isteyebilir; bu nedenle servis fişlerini saklamak gerekir.

Yetkili servis ve belgeli firma şartı

Yönetmelik madde 99'a göre tüp bakımını yapan firmanın Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nın dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olması gerekir ve firma bu belgeyi istendiğinde göstermelidir. Bir kamu şartnamesi örneğinde ise TS 11827 hizmet yeterlilik belgesi ve TSE ISO/TS 11602-2'ye göre kontrol istenmiştir. Belgenin adı ve veren kurum zaman içinde değişebileceğinden, güncel belgeyi doğrudan firmaya sormak gerekir.

Servis seçerken sorulacaklar: belgenin geçerlilik tarihi, kullanılan toz ve gaz standardı, bakımda etiket ve dolum sertifikası verilip verilmediği, ikame tüp sağlanıp sağlanmadığı ve bakım sonrası garanti süresi. Kamu şartnamesi örneğinde dolum sonrası dört yıl garanti istenmiştir.

• Servis belgesi geçerli ve istendiğinde gösterilebiliyor mu?
• Dolum, test ve toz standardı yazılı mı?
• Her tüp için tarihli etiket ve sertifika veriliyor mu?
• Bakım sırasında yedek tüp bırakılıyor mu?
• Tüplerin seri numaralarıyla kayıt tutuluyor mu?

Yangın algılama kuran firmanın tüp bakımı ve bakım sözleşmesi

Yangın algılama ve alarm sistemi kuran firmalar çoğu zaman tüp kontrolünü de aynı bakım paketinde sunar; bu iki iş birbirini tamamlar. Algılama sistemi yangını erken bildirir (yangın algılama ile söndürme arasındaki farka bakın), tüp ise ilk müdahaleyi sağlar. Sistemin zorunlu olup olmadığı yangın algılama sistemi zorunlu mu yazısında anlatılır.

Bakım sözleşmesinde tüplerin adedi, konumu, kontrol takvimi, ikame tüp ve belgelerin kime ait olacağı yazılırsa, yılda iki kez yapılan kontroller ile alarm paneli testleri aynı ziyarette planlanabilir. Periyodik kontrol mantığı için güvenlik sistemi bakımı ve periyodik kontrol yazısına, itfaiye denetimi için itfaiye uygunluk raporu yazısına bakılabilir.

Tüp bakımını kuran firma yapmıyorsa, yetkili servise yönlendirme ve kayıtların tek yerde tutulması sözleşmeye eklenmelidir.

Bayifi bu konuda nerede devreye girer?

Bayifi, yangın algılama ve söndürme ekipmanı kuran firmaları bulmak ve toptancıdan ürün tedarik etmek için kullanılabilen bir B2B pazar yeri ve dizindir. Bölgenizdeki kurulumcuları /bayiler ve İstanbul gibi il rehberlerinden inceleyebilir, toptancıların stoklu ürünlerini /pazar üzerinden görebilirsiniz. Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.