Yangın Algılama Sistemi Zorunlu mu? Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği, Ek-7 Eşikleri, EN 54 ve Bakım

Yangın algılama sistemi hangi binalarda zorunludur?

Yangın algılama sistemi zorunluluğu tek bir kurala değil, binanın kullanım amacı, yapı yüksekliği ve toplam kapalı alanı üzerinden hesaplanan eşiklere bağlıdır. Bu eşikler, 19 Aralık 2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in Ek-7 tablosunda (Otomatik Algılama Sistemi Gereken Binalar) ve 75. maddesinde yer alır.

Kısa cevap şudur: konaklama, eğitim, sağlık, ticaret, büro, endüstri, toplanma amaçlı yapılar, depolar ve yüksek tehlikeli yerler belirli yükseklik ve alan değerlerini aştığında otomatik algılama sistemi gerektirir; konutlarda ise tabloda 51,50 metreyi aşan yapılar yer alır. Her bina için kesin karar, yapı ruhsatını veren idarenin ve itfaiyenin görüşüyle netleşir.

Yönetmelik algılama sistemini nasıl tanımlıyor?

Yönetmelik yangın uyarı sistemini algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşmeyi kapsayan bütün bir sistem olarak ele alır; yalnızca dedektör takmak bu tanımı karşılamaz. Sistemin üretimi, tasarımı, montajı ve işletmesinde TS EN 54 standartlarına uyulması beklenir.

Aynı bölümde proje ve sorumluluk esasları da bulunur. Yangın algılama ve uyarı projesi, tesisat projelerinden ayrı hazırlanır. Aktif yangın sistemlerinde kusur hangi aşamada doğmuşsa tasarımcı, uygulayıcı, işletmeci veya bina sahibi sorumlu olur. Binada algılama ya da uyarı sistemi yapılması zorunluysa, ana panelin tüm binaya hizmet verecek şekilde bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılması gerekir.

Sistemin bütün hat ve haberleşme bağlantılarının kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağı bakımından izlenmesi de yönetmeliğin istediği bir özelliktir. Sistem devre dışı kalırsa korumasız kalan alanlar, sistem yeniden çalışana kadar ek güvenlik personeliyle izlenmelidir.

Ek-7 tablosu: bina türüne göre eşikler

Ek-7, otomatik algılama sistemi gereken binaları kullanım sınıfına göre yapı yüksekliği (m) ve bina toplam kapalı alanı (m²) değerleriyle verir. Yönetmeliğin 2007'de yayımlanan metnindeki değerler aşağıdadır; güncel konsolide metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol etmek gerekir.

• Konutlar: yapı yüksekliği 51,50 m üzeri.
• Konaklama amaçlı binalar: 6,50 m üzeri ve 1.000 m² üzeri.
• Eğitim tesisleri: 21,50 m üzeri ve 5.000 m² üzeri.
• Yataklı sağlık tesisleri: 6,50 m üzeri ve 1.000 m² üzeri.
• Ayakta tedavi ve diğer sağlık tesisleri: 21,50 m üzeri ve 2.000 m² üzeri.
• Büro binaları: 30,50 m üzeri ve 5.000 m² üzeri.
• Ticaret amaçlı binalar: 12,50 m üzeri ve 2.000 m² üzeri (halleri, borsaları ve yangın riski taşımayan benzeri yerler hariç).
• Endüstriyel amaçlı yapılar: 21,50 m üzeri ve 7.500 m² üzeri (metal işleme ve montaj gibi yangın riski taşımayan yerler hariç).
• Toplanma amaçlı binalar: yeme-içme ve eğlence yerlerinde 12,50 m ve 2.000 m²; müze, sergi alanları ve terminallerde 6,50 m ve 5.000 m².
• Depolar: 6,50 m üzeri ve 5.000 m² üzeri.
• Yüksek tehlikeli yerler: 6,50 m üzeri ve 1.000 m² üzeri.

Danıştay kararı eşikleri nasıl etkiledi?

Ek-7'deki eşikler yargı konusu olmuştur ve tablonun bazı bölümleri için alt sınırlara güvenmek bugün riskli bir yaklaşımdır. Danıştay 10. Daire, 28 Aralık 2021 tarihli kararında (2019/261 E., 2021/5537 K.) eğitim, sağlık, ticari, endüstriyel ve insanların yoğun bulunduğu toplanma amaçlı binalarda algılama sisteminin kısıtlama olmaksızın bulunması gerektiği sonucuna varmış ve Ek-7'nin ilgili bölümlerini iptal etmiştir.

Gerekçede, yangının erken algılanmasının ve tahliyenin hayati önemine dikkat çekilmiş; yükseklik ve alana bağlı eşiklerin yönetmeliğin amacıyla bağdaşmadığı belirtilmiştir. Bu nedenle bu kullanım sınıflarında küçük ya da alçak olduğu için sistem gerekmez diye hareket etmeden, ilgili itfaiye müdürlüğünün ve yapı ruhsatını veren idarenin güncel görüşü alınmalıdır.

Mevcut yapılar için yönetmeliğin ilgili hükmü, alarm ve algılama sistemi konusunda 75. maddedeki esasların uygulanmasını öngörür. Bu yüzden eski binalarda da sistemin kapsamı itfaiye incelemesiyle belirlenir.

El ihbar butonu ve manuel tetikleme zorunlulukları

Yönetmeliğin 75. maddesi sistemin elle, otomatik olarak ya da bir söndürme sisteminin devreye girmesiyle tetiklenebileceğini söyler ve el ihbar butonlarının zorunlu olduğu durumları ayrıca sayar. El ihbar butonları kaçış yollarına yerleştirilir ve her katta bir butona yatay yürüme mesafesi 60 metreyi aşmamalıdır.

Butonların montaj yüksekliği 110-130 cm aralığındadır. Engelli ve yaşlı kullanıcıların bulunduğu yerlerde mesafe azaltılabilir. Yağmurlama sistemlerinde her bölge hattındaki akış anahtarları alarmı tetikler; söndürme sistemlerinin devreye girme sinyalleri de yangın alarm sistemine bağlanır.

• 2-4 katlı binalar: kat alanı 400 m²'yi aşan yapılarda (konutlar hariç) el ihbar butonu zorunludur.
• Dört kattan yüksek binalar: konut dışındaki tüm binalarda el ihbar butonu zorunludur.
• Yüksek binalar: konut olsalar bile el ihbar butonu bulundurmaları gerekir.
• Dedektör tipi: duman dedektörünün uygun olmadığı yerlerde ısı, alev veya uygun diğer dedektörler seçilir.
• Erişim: bütün algılama cihazlarına periyodik test ve bakım için ulaşılabilmelidir.

Konvansiyonel ve adresli yangın paneli farkı

Konvansiyonel panel dedektörleri bölge hatlarında gruplar ve alarmın hangi bölgeden geldiğini gösterir; adresli panel ise her cihazı benzersiz bir adresle tanır ve alarmı hangi dedektörün verdiğini tek tek gösterir. Yönetmelik bu iki teknolojiden birini şart koşmaz; asıl istediği, sistemin hat izlemeli, bölgelendirilmiş ve standartlara uygun olmasıdır.

Konvansiyonel sistemler küçük ve orta ölçekli, az bölgeli işyerleri için yaygın bir seçimdir ve daha basit bir yapı sunar. Adresli sistemler, çok katlı ve geniş binalarda alarmın tam yerini hızlı bulmayı, cihaz bazında arıza ve kirlilik takibini ve daha az kablolamayı sağlar. Adresli döngülerde kısa devre izolatörleri bir hat hatasının yalnızca küçük bir bölümü etkilemesine yardımcı olur.

Yönetmelik yangın bölgeleri için de ölçü verir: her bağımsız kat en az bir bölge sayılır, 2.000 m²'yi aşan katlar birden fazla bölgeye ayrılır ve 300 m²'nin altındaki binalar kat sayısından bağımsız olarak tek bölge kabul edilir. Kontrol ve tekrarlayıcı panelleri tercihen zemin katta ya da sürekli personel bulunan bir alanda konumlandırılır.

• Konvansiyonel: bölge bazlı gösterim, daha basit yapı, sınırlı bölge sayısı için uygun.
• Adresli: cihaz bazlı gösterim, döngü (loop) yapısı, geniş ve çok katlı binalarda kolay izleme.
• Ortak şart: hat kopukluğu, kısa devre ve toprak kaçağı izlemesi ile TS EN 54 uyumu.

EN 54 standartları ve kablolama kuralları

EN 54, yangın algılama ve alarm sistemlerinin bileşenlerini tanımlayan Avrupa standart serisidir ve yönetmelik cihaz ve sistem seçiminde TS EN 54 uyumunu esas alır. Her parça ayrı bir cihaz grubunu kapsar; bu yüzden teklif ve şartnamede cihazların hangi bölüme göre belgelendiği sorulmalıdır.

Ses şiddeti için yönetmelik, uyarı cihazlarının ortam gürültüsünün en az 15 dBA üzerinde duyulmasını ve yatak odası, banyo ve duş gibi alanlarda en az 75 dBA olmasını ister. Otel veya yurtlarda 200 yatağı, kamu ya da ticari binalarda 5.000 m² veya 1.000 kişiyi, ayrıca 51,50 m'yi aşan binalarda sesli anons sistemi aranır.

Kablolamada, yangın sırasında çalışmaya devam etmesi gereken hatlar (panelden uyarı cihazlarına, itfaiye bağlantısına ve paneller arası hatlar) en az 60 dakika yangına dayanıklı olmalıdır. Yangın alarm kabloları enerji kablolarından ve diğer sistemlerden ayrı çekilir.

• EN 54-2: yangın alarm kontrol ve gösterge paneli.
• EN 54-3: yangın alarm sirenleri (sesli uyarı cihazları).
• EN 54-4: güç kaynağı ve akü donanımı.
• EN 54-5 ve EN 54-7: nokta tipi ısı dedektörleri ve nokta tipi duman dedektörleri.
• EN 54-11: el ihbar butonları.
• EN 54-13 ve EN 54-14: bileşen uyumluluğu ve planlama, kurulum, devreye alma ve bakım rehberi.
• EN 54-23: görsel alarm cihazları (flaşörler).

Periyodik test, bakım ve sorumluluk

Yönetmelik yangın algılama ve alarm sistemlerinin ilgili standartlarda belirtildiği şekilde periyodik muayene, test ve bakıma tabi tutulmasını ister ve bu işin sorumluluğunu bina sahibi, yönetici ya da görevlendirilen bina yetkilisine verir. Devreye alma sırasında kabul testi yapılması da beklenir.

Uygulamada bakım; panel kayıtlarının ve arıza geçmişinin incelenmesini, dedektörlerin duman veya ısı ile fonksiyon testini, el ihbar butonlarının denenmesini, sirenlerin ses seviyesinin kontrolünü ve yedek akünün yük altında sınanmasını kapsar. Yıllık sözleşmeli bakım, bakım kayıtlarının tutulması ve itfaiye müfettişlerinin istediğinde gösterilebilmesi açısından önemlidir.

Yönetmelik ayrıca binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını ister. Tatbikat ile bakım birlikte planlandığında alarm sisteminin gerçek koşullardaki davranışı da gözlemlenmiş olur. Şehre özgü uygulama ayrıntıları için İstanbul, Ankara ve İzmir yangın ihbar rehberlerine bakabilirsiniz.

Yangın sistemi kurulumcusu bulmak: Bayifi'nin yeri

Zorunluluk kapsamınızı belirledikten sonra proje çizebilecek ve EN 54 uyumlu cihazlarla kurulum yapabilecek bir firma gerekir. Bayifi'de il il kurulumcu dizininden firmaların profil, hizmet ve marka bilgilerine bakabilirsiniz: Bayi listesi, bayi haritası ve İstanbul kurulumcuları bu aramada yardımcı olur.

Toptancılar tarafında anlık stoklu ürünlere Pazar bölümünden ulaşılır. Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.