Yangın Alarm Sistemi Test Nasıl Yapılır? Kabul Testi, Siren Ses Seviyesi (dB) ve Periyodik Kontrol

Yangın alarm sistemi kabul testi ve periyodik test nedir?

Kabul testi, kurulumu biten yangın algılama ve uyarı sisteminin projeye ve standartlara uygun çalıştığını cihaz cihaz kanıtlayan ilk denetimdir; periyodik test ise aynı denetimin belirli aralıklarla tekrarıdır. İkisinin içeriği büyük ölçüde aynıdır, fark kabul testinde proje ile sahanın karşılaştırılması ve ilk ses ölçümlerinin referans olarak alınmasıdır.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 19 Aralık 2007 tarihli Resmî Gazete metninde (madde 74) yangın uyarı sisteminin ve parçalarının TS EN 54'e uygun üretilmesi, tasarlanması, kurulması ve işletilmesi gerektiği belirtilir. Madde 84 ise yangın algılama ve alarm sistemlerinin ilgili standartların gerektirdiği aralıklarla kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını, kabul işlemlerinde de aynı hususlara uyulmasını söyler. Bu atıfları güncel birleştirilmiş metinden doğrulayın; hukuki yorum için yetkili bir uzmana danışın.

Testi kimin yaptırdığı da önemlidir. Aynı yönetmeliğin madde 67 hükmüne göre periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibi veya yöneticisi, ya da sorumluluğu yazılı olarak devrettiği yetkili kişi yaptırır. Yani testin yapılmasını sağlamak ve kaydını saklamak işletmecinin görevidir; uygulamayı ise sistemi tanıyan yetkin bir kurulumcu yürütür.

Teste başlamadan önce: ihbar bağlantısı, çıkışlar ve bilgilendirme

Testin en büyük riski, gerçek bir yangın varmış gibi dış dünyaya ya da bina sistemlerine sinyal gitmesidir; bu yüzden hazırlık aşaması testin kendisi kadar önemlidir. Yönetmeliğin madde 76 ve 82 hükümlerine göre alarm durumunda itfaiye ve ilgili kurumlara otomatik bildirim yapılabilir, kapı tutucular, havalandırma damperleri, basınçlandırma ve asansör gibi sistemler panelden komut alabilir. Test sırasında bunların istemeden çalışması yanlış ihbara ve işletme kesintisine yol açar.

Panelin devre dışı bırakma (bypass) özelliği ya da çıkış kilitleri ile aşağıdaki hazırlıklar yapılır:

• İzleme merkezi ve itfaiye bağlantısı: ihbar iletimi (GSM, IP ya da telefon hattı) test süresince devre dışı bırakılır veya izleme merkezine test yapılacağı önceden bildirilir.
• Söndürme çıkışları: gazlı söndürme ve benzeri tetikleme çıkışları panelden izole edilir; bu adım atlanırsa gerçek bir boşaltım olabilir.
• Kumanda çıkışları: kapı tutucu, yangın damperi, havalandırma, basınçlandırma ve asansör geri çağırma çıkışları ya devre dışı bırakılır ya da test edilecekleri bilinçli bir senaryo olarak planlanır. Bu kumandaların itfaiye uygunluk sürecindeki yeri için itfaiye uygunluk raporu ve yangın alarmı yazısına bakın.
• Bina sakinlerine duyuru: test saatleri yazılı ya da anonsla bildirilir; özellikle uyku bölümü bulunan binalarda ve sağlık yapılarında saat planlanır.
• Geri alma kontrolü: test bitince tüm bypass ve izolasyonlar kaldırılır, ihbar iletimini doğrulayan bir deneme yapılır ve bu adım kayda yazılır.

Duman ve ısı dedektörü nasıl test edilir?

Duman dedektörü, üreticinin dedektör testi için tasarladığı test gazı (aerosol) ya da duman jeneratörü ile test edilir; sigara dumanı, çakmak veya rastgele spreyler kullanılmaz. Doğru test gazı dedektörün odasına yeterli miktarda duman benzeri partikül taşır, bir süre sonra paneli alarma geçirir ve panelde doğru bölge ya da adresin görüntülendiğini gösterir. Gazın dedektör gövdesi çevresine toplanması ve dedektörün belirli bir süre bu ortamda kalması gerekir; kısa püskürtme çoğu zaman alarm üretmez ve sonuç yanlış yorumlanır.

Isı dedektörü için ise kontrollü sıcak hava veren, dedektöre özgü test ekipmanı kullanılır; açık alev kullanılmaz. Sabit sıcaklık ve sıcaklık artış hızı tipleri farklı davrandığı için ekipman ve süre üretici talimatına göre seçilir. Eriyebilir elemanlı ya da tek kullanımlık tip ısı dedektörleri bu yöntemle denenemez; değişim periyodu ve inceleme yöntemi üreticiden öğrenilir.

• Dedektörün gövdesi, tozlanma ve boya açısından gözle kontrol edilir; kirli dedektör hem arıza hem yanlış alarm üretebilir.
• Test aracı dedektöre uygun mesafe ve sürede uygulanır; alarm gelene kadar beklenir, ardından panelde adres ve bölge adının doğru olduğu kontrol edilir.
• Test sonrası dedektör temiz hava ile durulandıktan sonra panel sıfırlanır; sıfırlanmayan dedektör kirlenmiş veya hasarlı olabilir.
• Yönetmelik madde 75 uyarınca kapsamdaki binalarda dedektör yerleşimi TS EN 54-14'e göre yapılır; kaplama, tavan yüksekliği ve engeller nedeniyle yerleşimi hatalı noktalar test notlarına yazılır.

Manuel buton, siren ve flaşör testi

Manuel alarm butonu (kırılabilir cam ya da yeniden kurulabilir tip) basıldığında bölge ve konumun doğru göründüğü, siren ve flaşörün de devreye girdiği doğrulanarak test edilir. Butonlar için EN 54-11 ürün standardı, sirenler için EN 54-3 ve flaşörler (görsel alarm cihazları) için EN 54-23 geçerli ürün standartlarıdır. EN 54-3 kapsamında sabit tesisatlardaki sesli cihazların gereksinimleri ve test yöntemleri, EN 54-23 kapsamında ise yanıp sönen görsel alarm cihazları tanımlanır; bu sürümlerin Türkiye'deki geçerliliğini doğrulayın.

Yönetmeliğin madde 75 hükmüne göre manuel butonlar yangın çıkış yollarına yerleştirilir, bir kattaki herhangi bir noktadan en yakın butona yatay mesafe en fazla 60 m olmalıdır ve butonlar yerden 110–130 cm yükseklikte durmalıdır. Test sırasında bu yerleşimin sahada da korunduğu kontrol edilir; önü kapanmış, işaretsiz veya yükseklik dışı butonlar bulgu olarak yazılır.

Madde 81 uyarınca tahliye uyarılarının, istisnalar dışında hem sesli hem ışıklı olması gerekir. Bu yüzden siren ve flaşör aynı anda çalıştırılır; işitme engelli kullanıcının bulunmayacağı yerlerde ışıklı uyarının atlanabildiği istisna projede açıkça belirtilmiş olmalıdır.

• Butonun test anahtarı veya yedek camı ile devreye alınması, panelde doğru adresi göstermesi.
• Tüm sirenlerin ve flaşörlerin hatasız çalışması, çalışmayan cihazın listeye yazılması.
• Sesli cihazların montaj yüksekliğinin madde 81'de belirtilen yaklaşık 150 cm değerine uygunluğu.

Yangın alarm sireni kaç desibel olmalı? Ses seviyesi nasıl ölçülür?

Yönetmeliğin madde 81 hükmüne göre sesli uyarı cihazları ortamın ortalama gürültü seviyesinin en az 15 dBA üzerinde olmalı, uyku bölümlerinde, banyo ve duşlarda ise en az 75 dBA ses seviyesi sağlamalıdır; bu madde ayrıca sesli cihazların 3 m uzaklıkta 75 ile 120 dBA arasında ses üretebilmesini ister. Bu değerler Resmî Gazete'nin ilk yayımlanan metninden alınmıştır; sonradan yapılan değişiklikleri doğrulayın.

Ölçüm, A ağırlıklı ve kalibre edilmiş bir ses seviyesi ölçerle yapılır. Önce alarm çalmadan ortam gürültüsü ölçülür, ardından siren çalışırken aynı noktalarda ölçüm yapılır. Hedef seviye şöyle bulunur: hedef = ortam gürültüsü (dBA) + 15; uyku alanlarında ayrıca en az 75 dBA aranır ve hangisi büyükse o geçerlidir. Örneğin ortalama gürültüsü 70 dBA olan bir üretim hattında hedef en az 85 dBA olur; ortamı 35 dBA olan bir yatak odasında ise 35 + 15 = 50 dBA hesaplanır, ancak uyku bölümü kuralı nedeniyle 75 dBA aranır.

Sesin mesafe ile düşmesi serbest alanda 20·log10(r2/r1) formülüyle yaklaşık hesaplanır; mesafe iki katına çıkınca yaklaşık 6 dB azalır. Binada duvar ve kapılar sesi daha çok zayıflatır, bu yüzden hesap yalnızca ön tasarımdır; kabul değerini sahadaki ölçüm belirler.

Ölçüm noktaları arasında yatak başı (kapılar kapalı), koridorun en uzak ucu ve gürültülü makine mekânları bulunmalıdır. Hedef tutmuyorsa ek siren ya da daha güçlü cihaz kullanılır ve ölçüm tekrarlanır.

• Yöntem: önce sessiz ortam ölçümü, sonra siren çalışırken ölçüm; her nokta için iki değer yazılır.
• Cihaz: A ağırlıklı, kalibrasyon belgeli ses seviyesi ölçer; ölçümden önce kalibratörle kontrol edilir.
• Uyku bölümleri: en az 75 dBA; kapıların normal kapalı konumunda ölçülmesi iyi uygulamadır, bu ayrıntıyı proje şartnamesinden doğrulayın.

Hat kopma, kısa devre ve arıza mesajı simülasyonu

Yangın alarm sistemi yalnızca alarmı değil, kendi sağlığını da izlemek zorundadır; test bu yüzden bilerek oluşturulan arızaların panelde doğru mesajla görünmesini kapsar. Yönetmeliğin madde 74 hükmüne göre kablolar ve haberleşme hatları kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağına karşı sürekli denetim altında olmalıdır. Sistem devre dışı kalırsa korumasız bölgelerde ek denetim yapılması istenir.

Simülasyonlar sırasıyla yapılır ve her biri sonrasında normal duruma dönülür; arızaların panelde ne kadar sürede göründüğü de not edilir. Mesaj çözümleri için yangın alarm yanlış alarm ve arıza mesajları yazısı yol gösterir.

• Hat kopması: döngü ya da konvansiyonel hattın son cihazındaki bağlantı çözülür; panel açık devre arızası vermelidir.
• Kısa devre: kısa devre denemesi yalnızca panel üreticisinin izin verdiği güvenli yöntemle yapılır; izolatör varsa yalnızca ilgili kesimin ayrıldığı doğrulanır.
• Cihaz eksikliği: dedektör kaideden çıkarılır ve eksik cihaz arızası beklenir.
• Şebeke kesintisi: elektrik girişi kesilir ve panelin şebeke arızası verdiği, aküye geçtiği kontrol edilir.

Akü ve şarj testi

Akü testi, şebeke kesildiğinde sistemin gerekli süre boyunca bekleme ve alarm yükünü taşıyabildiğini gösterir. Panelin şarj voltajı ölçülür, şebeke kesilip yük altında akü voltajının düşüş hızı izlenir ve akü kapasitesi hesaplanan değerle karşılaştırılır; kapasite hesabı ve süre mantığı için yangın alarm panelinde akü ve güç hesabı yazısına bakın.

Akü ömrü kullanım ve ortam sıcaklığına göre değişir; üretici verisi ve üzerine yazılan tarih esas alınmalıdır. Güç kaynağı donanımı için EN 54-4 ürün standardı geçerli bir referanstır (sürüm geçerliliğini doğrulayın). İncelediğim yönetmelik bölümlerinde akü kapasitesi için ayrı bir süre ya da rakam görmedim; bu değer proje ve şartnameden alınmalıdır.

• Şebeke kesintisi arızasının ve düşük akü arızasının panelde göründüğü, sirenin akü ile de çalıştığı doğrulanır.
• Akü terminalleri, şişme ve sızıntı yönünden gözle kontrol edilir; tarih etiketi okunur.
• Şarj gerilimi ölçülür, yük altında akü gerilimi kaydedilir.

Test periyodu, test kaydı ve rapor içeriği

Yönetmelik madde 84 kontrol ve testin ilgili standartların gerektirdiği aralıklarla yapılmasını ister ve okuduğum metinde sabit bir ay sayısı yazmaz. Uygulamada en az yıllık kapsamlı bakım yapılır; birçok işletme ve proje şartnamesi yıllık denetimi 6 aylık veya daha sık kontrollerle birleştirir. Avrupa'da bu konunun rehberi CEN/TS 54-14:2018 olup yönetmelik TS EN 54-14'e atıf yapar; hangi sürümün ve hangi aralığın geçerli olduğunu mevzuatla ve sözleşmeyle doğrulayın.

Her teste eşlik eden kayıt, ileride tartışma çıkarsa tek kanıttır. Bakım defterine hangi cihazın ne zaman, kim tarafından test edildiği, sonucun ne olduğu ve eksiklerin ne zaman kapatıldığı yazılır. Genel bakım kavramı için güvenlik sistemi bakımı ve periyodik kontrol, itfaiye uygunluk süreci için itfaiye uygunluk raporu ve yangın alarmı yazılarına göz atın.

• Genel bilgi: bina, adres, panel markası ve modeli, test tarihi, test yapan kişi ve yetki belgesi.
• Devre dışı bırakmalar: hangi çıkışların kapatıldığı ve kapanış saati ile geri alma saati.
• Cihaz listesi: her dedektör, buton, siren ve flaşör için adres, konum, test yöntemi ve sonuç.
• Ses ölçümleri: nokta, ortam gürültüsü, alarm seviyesi ve hedef değer; geçti ya da kaldı.
• Arıza simülasyonları: denenen arıza, panel mesajı ve süre.
• Akü ve şarj: voltaj, yük altı değer, tarih etiketi ve kapasite değerlendirmesi.
• Bulgular ve takip: eksikler, sorumlu, hedef tarih ve bir sonraki test tarihi.

Test yapacak kurulumcu bulmak: Bayifi'de nereden başlanır?

Yangın alarm testi, panelini ve cihaz yapısını bilen yetkin bir ekiple yapıldığında hem sağlıklı sonuç verir hem de yanlış ihbar riskini düşürür. Bayifi'de bayi listesi üzerinden bulunduğunuz ildeki kurulumcu profillerine, hizmetlerine ve çalıştıkları ürünlere bakabilirsiniz.

Test ekipmanı, dedektör ve yedek akü gibi malzemeleri toptancıların anlık stoklu ürünleri arasında Pazar sayfasında aratabilirsiniz. Kurulumcu ya da toptancı iseniz firmanızı kaydolarak ekleyebilirsiniz.