Yapı Denetim Zayıf Akım ve Güvenlik Sistemlerini Nasıl Kontrol Eder? Hakediş, Numune Onayı ve Uygulama Denetimi

Yapı denetim kuruluşu zayıf akım ve güvenlik sistemlerinde neyi denetler?

Yapı denetim kuruluşu, ruhsata tabi bir yapıda projelerin mevzuata uygunluğunu ve yapımın ruhsata, eki projelere, fen ve sanat kurallarına ve standartlara uygun yürütülmesini denetler; zayıf akım ve güvenlik sistemleri de bu genel çerçevenin içinde kalır. Hukuki dayanak 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun (Resmî Gazete 13.07.2001, sayı 24461) ile onu uygulayan Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğidir (Resmî Gazete 05.02.2008, sayı 26778). Yönetmelik sonradan birçok kez değiştirilmiştir; 23.12.2022 tarihli değişiklik (sayı 32052) bunlardan biridir.

Kanun'un 2. maddesi kuruluşun görevlerini sayar: projeleri incelemek, yapımın ruhsata uygunluğunu denetlemek, malzeme ve işçiliği projelere, şartnamelere ve standartlara göre kontrol edip gerektiğinde deney yaptırmak, uygunsuzlukları ilgili idareye bildirmek ve yapının tamamlandığını bildirmek. Yönetmelik bu görevleri proje, ruhsat, yapım ve bitiş aşamalarına böler.

• Proje aşaması: Proje ve uygulama denetçileri, müelliflerin hazırladığı projeleri proje kontrol formuna göre inceler; eksik ve hatalar giderilmeden proje onaylanmaz.
• Yapım aşaması: Malzeme ve imalatın projeye, şartnameye ve standartlara uygunluğu kontrol edilir; sıva öncesi tesisat tutanakları düzenlenir.
• Bitiş aşaması: Yapının ruhsata ve eklerine uygun bitirildiğini belirten iş bitirme tutanağı hazırlanır ve ilgili idarenin onayına sunulur.
• Sınır: Denetim, ruhsat ekindeki projeye dayanır; projede olmayan bir sistemin işlevsel başarımı yapı denetimin görev listesinde ayrıca tanımlı değildir.

Elektrik kontrol mühendisi kimdir ve yetkisi nedir?

Yapı denetimde elektrik tarafını proje ve uygulama denetçisi elektrik mühendisi üstlenir; Yönetmeliğin 15. maddesine göre bu denetçi hem projeyi hem de yapının elektrik uygulamasını denetler ve denetim yetkisi sınırı 120.000 m² toplam inşaat alanıdır. 2022 değişikliğiyle kuruluşların faaliyet süresince çekirdek personel olarak bir proje ve uygulama denetçisi elektrik mühendisi istihdam etmesi şartı getirilmiştir.

Şantiyede sizi çoğu zaman kontrol elemanı ya da yardımcı kontrol elemanı karşılar. Yönetmeliğe göre kontrol elemanı, yapım işinin denetimini yapıda ve şantiye sahasında denetçinin sevk ve idaresi altında yürütür ve sorumlu olduğu işlerden denetçiyle birlikte müteselsilen sorumludur. Yardımcı kontrol elemanı mimar ya da mühendis olabileceği gibi teknik öğretmen, yüksek tekniker veya tekniker de olabilir.

Bu yüzden kurulumcu açısından fark şudur: sahadaki kişi tutanak için görüş verir, ancak elektrik uygulamasının uygunluğunu ihtisas alanına göre ilgili denetçi mühendis onaylar. Proje müellifinin kim olduğu ayrı bir konudur; ayrıntı için zayıf akım projesini kimin hazırladığı yazısına bakılabilir.

Projeye uygunluk kontrolü nasıl yapılır?

Projeye uygunluk kontrolü, yapı denetimin proje aşamasında Yönetmelik ekindeki proje kontrol formunu (Form-1) esas alarak elektrik projesini incelemesiyle başlar. Yönetmelik metnindeki forma göre elektrik bölümünde telefon ve TV/R tesisatlarının ilgili şartnamelere uygunluğu, konut projelerinde kuvvetli ve zayıf akımın aynı pafta üzerinde, kapsamlı yapılarda ise ayrı paftalarda gösterilmesi ve diğer zayıf akım projelerinin ilgili ulusal ve uluslararası standartlara uygun hazırlanması sorulur. Güncel form için ruhsat veren idarenin kullandığı sürüme bakılmalıdır.

Yapım aşamasında aynı kontrol tersine işler: yapı denetim, sahadaki hattın, kutunun ve panonun onaylı projeyle örtüşüp örtüşmediğine bakar. Bu nedenle proje paftasındaki hat sayısı, kat dağıtım noktası ve şaft konumu sahada değişmişse, değişiklik yazılı olarak projeye işlenmeden denetimden olumlu sonuç beklemek doğru olmaz. Pafta düzeni için kamera projesi paftası, şaft ve dolap yerleşimi için zayıf akım şaftı ve kat dağıtım dolabı rehberleri tamamlayıcıdır.

Şantiyede malzeme ve numune onayı nasıl işler?

Malzeme onayı, yapı denetimin standartlara ve şartnamelere aykırı malzemenin imalatta kullanılmasına izin vermemesi ilkesine dayanır; Yönetmeliğin 5. maddesi aykırılık halinde durumun raporla ilgili idareye bildirilmesini öngörür. Beton gibi kalemlerde bu iş izin belgeli laboratuvar deneyiyle yürür; zayıf akım ekipmanında ise onay çoğunlukla belge ve fiziksel numune üzerinden verilir ve ayrıntıları yönetmelikte değil proje şartnamesi ile yapı sahibi-müteahhit sözleşmesinde belirlenir.

Bu nedenle kurulumcunun hazırlayacağı malzeme onay dosyası, şartnamedeki her kalemi karşılamalıdır. Marka ya da model değişikliği gerekiyorsa muadil ürün için performans ölçütü ve karşılaştırmalı belge istenir; ilgili kural için şartnamede marka bağımsız ifade yazısına bakılabilir.

• Teknik föy ve veri sayfası: Model, adet, bağlantı tipi ve çalışma koşulları şartnamedeki değerlerle karşılaştırılır.
• Uygunluk belgeleri: Yangın algılamada panel için EN 54-2, duman dedektörü için EN 54-7, güç kaynağı için EN 54-4 gibi ilgili EN 54 bölümleri; hırsız alarmında EN 50131 serisi; dış mekân cihazlarında IEC 60529 koruma sınıfı (IP) istenir. Hangi belgenin geçerli sayılacağını üretici belgesinden ve şartnameden teyit edin.
• Kablo bilgisi: Kablo tipi, kesit, ekranlama ve yangın davranış sınıfı (EN 50575 kapsamındaki sınıflandırma) belgelenir; PoE kullanılan hatlarda IEEE 802.3af/at/bt güç sınıfı ve kablo uzunluğu hesabı eklenir.
• Fiziksel numune: Şartname isterse cihazın bir örneği veya fotoğraflı etiket bilgisi şantiyede gösterilir; onaylanan örnek ile gelen ürünün aynı olması gerekir.
• Yazılı onay: Onay, tarihli bir malzeme onay formu ya da yapı denetleme defteri kaydı olarak saklanır.

Sıva altı boru ve gizli tesisat için hangi tutanaklar düzenlenir?

Sıva altı boru ve kablo gibi gizli kalacak imalatlar için Yönetmeliğin 6. maddesi, tesisat imalatları tamamlanıp yapı sıvaya hazır hale geldiğinde belirli kontrol tutanaklarının düzenlenmesini ister. Bunlar elektrik tesisatı duvar boruları kontrol tutanağı, elektrik kablo çekimi ve tali pano kontrol tutanağı, yapının sıvaya hazır duruma geldiğini belirten tutanak ve elektrik ana pano kontrol tutanağıdır.

Zayıf akım için ayrı bir sıva altı tutanağı yönetmelikte adıyla geçmez; kamera, diafon ve yangın hatları, borular ve kablo çekimi kontrolü kapsamında projeye göre izlenir. Fotoğraf konusunda yönetmelik, ruhsata ve eklerine aykırı imalat tespit edildiğinde yapının o anki durumunun fotoğrafla belgelenmesini öngörür; rutin sıva öncesi fotoğraf zorunluluğu olarak yazılmış değildir ama kayıt açısından en güçlü kanıttır.

• Boru çapı, boru ucundaki kutu ve çekme teli, kat ve hat numarasıyla etiketlenmiş şekilde ölçek referanslı fotoğrafla kaydedilir.
• Zayıf akım hatlarının kuvvetli akım hatlarından ayrımı ve şaft girişleri projedeki gibi gösterilir.
• Fotoğraflar tarih, kat ve hat numarasıyla dosyalanır; tutanak numarası ile eşleştirilir.
• Sıva atıldıktan sonra erişilemeyecek kutular için tutanak onayı alınmadan sıvaya geçilmez.

Hakediş aşamaları ve teknik raporlar nasıl ilişkilenir?

Yapı denetim mevzuatında hakediş, müteahhidin değil yapı denetim kuruluşunun hizmet bedeli için düzenlenen rapordur; bu iki hakediş sıkça karıştırılır. Yönetmelik, kuruluşun her yapı bölümü tamamlandıkça Form-22'ye uygun hakediş raporu hazırlamasını ve ilgili idarenin eksik ya da kusur yoksa başvurudan itibaren yedi iş gününde ödeme yapmasını ya da gerekçeyi bildirmesini düzenler.

Bu rapora imalatın tutanakları ve deney sonuçları eklenir; sonuçlar uygun değilse rapor üç iş günü içinde idareye verilir ve hatalı imalat düzeltilene kadar durdurulur. Yönetmeliğin hizmet bedeli taksit tablosunda sıvaya kadar hazır duruma getirilmiş bölüm ile mekanik ve elektrik tesisatı bölümü ayrı kalemlerdir. Dolayısıyla eksik tesisat tutanağı, ilgili bölümün hakedişini geciktirebilir; güncel tabloyu yönetmeliğin işlenmiş metninden kontrol edin.

Müteahhit hakedişi ise yapı sahibi ile müteahhit arasındaki sözleşmeye bağlıdır ve yapı denetim yönetmeliğinde düzenlenmez. Alt yüklenici olan kurulumcunun ödeme koşulu da ana sözleşmedeki hakediş şartlarına ve çoğu zaman tutanakların tamamlanmasına bağlanır; bu nedenle yazılı sözleşmede hangi belgenin hakediş ekine girdiğini netleştirmek gerekir.

Kamera, diafon ve yangın algılamada yapı denetim neye bakar, neye bakmaz?

Yapı denetim bu sistemlerde esas olarak projeye ve şartnameye uygun, doğru malzemeyle ve tutanaklı yapılmış bir altyapıya bakar; sistemin işlevsel başarımı için ise ayrı belgeler gerekir. Yönetmelikte kamera, diafon veya yangın paneli için ayrı bir işlevsellik tutanağı tanımlanmadığından, bu konular proje şartnamesi ve sözleşme ek kontrol istemedikçe kendi içinde yapı denetim belgesi sayılmaz.

Yangın algılama özel bir durumdur. Sistem projesi, [Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik](https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/12/20071219-2.htm) gereği itfaiyenin uygun görüşüyle onaylanır; yapı denetim bu onaylı projeye uygun uygulamayı denetler, itfaiye uygunluğu ise itfaiyenin ayrı süreciyle sağlanır. Bu süreç yangın algılama projesi onay süreci yazısında anlatılmıştır.

• Bakar: Onaylı projedeki hat, boru, pano ve kat dağıtımı; malzemenin şartnameye uygunluğu; sıva öncesi tutanaklar; elektrik aboneliği belgeleri.
• Bakar: Topraklama ölçümü ve kaçak akım rölesi testi gibi elektrik iç tesis kontrol formları; bu ölçümler iş bitirme belgesi ekindeki formlara işlenir ve denetçi mühendisler tarafından imzalanır.
• Ayrıca belgelenir: Kamera görüş açısı, kayıt süresi, diafon ses-görüntü işlevi, yangın alarm senaryosu ve yazılım ayarları; bunlar test ve devreye alma raporu ile kanıtlanır.
• Ayrıca belgelenir: Yangın sisteminin itfaiye uygunluğu ve kamera sistemi için kişisel veri yükümlülükleri yapı denetimin değil, sistem sahibi ve ilgili kurumun alanındadır.

Kurulumcu yapı denetime ne zaman ve hangi belgeyle başvurur?

Kurulumcu, yapı denetime sıvadan önce, hatlar tamamlandığında ve gizli kalacak her kısım için başvurur; çoğu şantiyede talep, yapı denetleme defterini tutan şantiye şefi veya müteahhit üzerinden iletilir. Yönetmeliğe göre bu defter şantiye şefi tarafından şantiyede saklanır ve denetim sonuçları defterde izlenir.

• 1. Hazırlık: Onaylı proje (güncel revizyon), malzeme onay formu, hat listesi ve etiket planı hazırlanır.
• 2. Talep: Sıva öncesi kontrol için yazılı ya da defter kaydıyla talep verilir; çalışılan kat ve hatlar belirtilir.
• 3. Kontrol: Kontrol elemanı sahada hatları, kutuları ve etiketleri inceler; tutanak düzenlenir ve imzalanır.
• 4. Eksik veya ret: Aykırılık varsa yapı denetim durumu fotoğrafla tespit eder, müteahhidi iadeli taahhütlü posta ile yazılı uyarır ve düzeltme için süre verir. Süre sonunda giderilmezse üç iş günü içinde ilgili idareye bildirim yapar.
• 5. Düzeltme ve yeniden başvuru: Eksik giderilir, düzeltme fotoğraflanır, tutanak yeniden talep edilir. Uyarı yazısındaki gerekçe kayıt altına alınır.
• 6. Bitiş: Test, ölçüm ve teslim belgeleri hazırlanır; as-built ve teslim dosyası iş bitirme aşamasında sorulur.

Bayifi bu süreçte nerede durur?

Bayifi, yapı denetim sürecinin bir tarafı değildir; kurulumcu ile toptancıyı buluşturur. Projeye uygun malzemeyi bulmak için pazar sayfasında toptancıların anlık stoklu ürünleri listelenir, çok toptancıdan tek talep ile teklif alınabilir; şantiyeniz için kurulumcu aramak isterseniz bayiler dizini il il listelenmiştir. Firmanızı eklemek için kaydol sayfası kullanılır.