Yangın Algılama Projesi Onay Süreci: İtfaiye ve Belediye Hangi Aşamada Hangi Belgeyi İster?

Yangın ihbar sistemi projesi kim tarafından, hangi dayanakla onaylanır?

Yangın algılama ve ihbar projesi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 19 Aralık 2007, sayı 26735) gereği ilgili belediye itfaiye biriminin uygun görüşü alındıktan sonra belediye tarafından onaylanır; belediye sınırları dışındaki yerlerde onay mercii valiliktir. Yönetmeliğin 6. maddesi tahliye, söndürme ve algılama projelerinin bu şekilde onaylanmasını ve ruhsat veren idarelerin proje ile uygulamanın yönetmeliğe uygunluğunu denetlemesini düzenler.

Yönetmeliğin 5. maddesine göre yangın güvenliği şartlarını sağlamayan projelere yapı ruhsatı verilmez; eksikler giderilmeden yapı kullanma izin belgesi ya da çalışma ruhsatı da düzenlenmez. Aynı 6. madde kapsamında proje onayı ve denetim için kamu kurumlarının vergi, resim ve harçlar dışında ayrıca bir ücret almayacağı da belirtilir.

Yönetmelik yıllar içinde değiştirilmiş, bakanlık adı 2021 değişikliğiyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak güncellenmiştir. Bu nedenle madde numaralarını ve eklerdeki eşikleri hazırlık aşamasında mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel işlenmiş metinden kontrol etmek gerekir.

Hangi binalarda yangın algılama projesi ve onayı şarttır?

Proje onayı gereği, binada yangın algılama ve ihbar sisteminin zorunlu olup olmadığına bağlıdır; bu da kullanım sınıfı, yükseklik, kapalı alan ve kat sayısıyla belirlenir. Yönetmeliğin 75. maddesi elle ihbar butonlarının hangi binalarda zorunlu olduğunu, otomatik algılamanın ise Ek-7'deki yükseklik ve kapalı alan değerlerini aşan binalarda zorunlu olduğunu söyler.

Eşik değerlerinin hepsini bu yazıda tek tek vermek yerine mantığı özetlemek daha güvenlidir, çünkü ek tabloları kullanım sınıfına göre ayrışır ve değişikliklerle güncellenmiştir. Kesin cevap için binanın kullanım sınıfı mimari projedeki yangın raporundan, güncel eşikler ise yönetmeliğin işlenmiş metninden okunur.

• Elle ihbar butonu: konut dışı iki–dört katlı ve 400 m² üzeri binalarda, dört kattan yüksek konut dışı binalarda ve konut dahil tüm yüksek binalarda zorunludur (madde 75).
• Otomatik algılama: Ek-7'de verilen yükseklik veya kapalı alan değerlerini aşan binalarda zorunludur; eşikler kullanım sınıfına göre değişir.
• Yangın bölgesi: her bağımsız kat en az bir bölgedir; 2.000 m² üzeri katlar birden fazla bölgeye ayrılır, bölge herhangi bir yönde 100 m'yi geçemez (madde 77).
• Ana kontrol paneli: zemin kat seviyesinde ya da sürekli personel bulunan yerde konumlandırılır.
• Küçük konutlar ve eşiklerin altındaki iş yerleri: sistem zorunlu olmasa da itfaiye değerlendirmesi ve sigorta şartları sistem isteyebilir.

Projeyi kim hazırlar ve mimari-mekanik projeyle nasıl koordine edilir?

Yangın algılama projesi, proje hizmeti üretme yetkisi olan bir elektrik veya elektronik mühendisi tarafından hazırlanır; kurulumcunun işi çizimi imzalamak değil, onaylanmış projeyi uygulamaktır. Proje müellifi ve imza yetkisi ayrıntıları için zayıf akım projesini kimin hazırladığı yazısına bakılabilir.

Hazırlık sırası önemlidir: mimari proje yangın raporunu ve kaçış yollarını belirler, mekanik proje sprinkler, havalandırma ve duman tahliye ekipmanlarını getirir, elektrik projesi bunları algılama sistemiyle bağlar. Sprinkler hattındaki akış anahtarlarının ve gazlı söndürme sinyallerinin yangın alarm sistemine girmesi yönetmelikte zorunludur; bu yüzden mekanik proje değişince algılama projesi de güncellenmelidir.

Algılama sisteminin tasarım ilkesi TS EN 54 serisi ve bunun uygulama rehberine dayanır (madde 74-75). Ürün tarafındaki belge beklentisi için EN 54 standardı ve yangın ürünlerinde sertifika yazısı tamamlayıcıdır.

• Mimari projeden alınanlar: kat planları, kullanım sınıfı, yangın bölmeleri, kaçış merdivenleri, yüksekliğe bağlı yapı sınıfı.
• Mekanik projeden alınanlar: sprinkler akış anahtarları, damper ve fan kontrolleri, basınçlandırma, duman tahliye.
• Elektrik projesinden alınanlar: besleme ve yedek güç, kablo güzergâhı, pano ve kontrol odası yeri.
• Koordinasyon çıktısı: tüm disiplinlerin son halini yansıtan, bölge numaraları ve panel konumu işlenmiş tek bir algılama projesi.

Ruhsat aşamasında belediye ve itfaiyeye sunum nasıl yürür?

Proje önce yapı ruhsatı dosyasının bir parçası olarak ruhsat veren belediyeye sunulur ve itfaiye birimine görüş için gider. İtfaiye, yönetmeliğe uygunluğu inceler; uygun bulursa görüşünü bildirir, bulmazsa eksik ve düzeltme listesiyle dosyayı geri çevirir.

Belge listesi belediyeden belediyeye değişir; bazıları e-Devlet veya kendi portalıyla, bazıları fiziksel dosyayla başvuru alır. Kesin liste için ruhsat veren belediyenin itfaiye veya ruhsat müdürlüğü duyurusu esas alınmalıdır. Genel çerçevede aşağıdaki belgeler istenmektedir.

• Başvuru dilekçesi veya portal başvurusu ve ruhsat dosya numarası.
• Mimari projenin yangın raporu ve kullanım sınıfı bilgisi.
• İmzalı ve kaşeli yangın algılama ve ihbar projesi: kat planları, bölge ve dedektör yerleşimi, panel ve buton yerleri, tek hat şeması.
• Proje müellifinin diploması, oda kaydı ve mesleki denetim bilgisi.
• Teknik açıklama raporu ve hesaplar: bölge sayısı, akü kapasitesi, siren sesi hesabı.
• Planlanan ürünlerin listesi ve EN 54 uygunluk belgeleri ya da veri sayfaları.
• Mekanik proje ile bağlantıyı gösteren notlar: sprinkler, damper, basınçlandırma.

Eksik evrak ve revizyon dönüşleri nasıl yönetilir?

İtfaiyenin eksik veya uygunsuz bulduğu proje yazılı gerekçeyle geri döner ve düzeltilmiş hâliyle yeniden sunulur; bu döngü proje onaylanana kadar tekrar edebilir. Sık görülen dönüş nedenleri; bölge sınırı ve 100 m kuralının aşılması, elle ihbar butonları arası mesafe, panel yerinin uygun olmaması, sprinkler ve söndürme sinyallerinin eksik gösterilmesi ve ürün belgelerinin sunulmamasıdır.

Revizyonu hızlı kapatmak için her dönüşte itfaiyenin yazılı notları tek tek yanıtlanmalı, değişen paftalar revizyon numarasıyla yeniden verilmeli ve eski paftalar geçersiz kılınmalıdır. Şantiyede mimari ya da mekanik değişiklik olursa aynı disiplin geçerlidir; ayrıntı için şantiyede proje revizyonu ve ilave iş yönetimi yazısı yardımcı olur.

• Dönüş yazısını madde madde yanıtla ve her maddeyi proje üzerindeki değişiklikle eşleştir.
• Revizyon numarası ve tarihini antet üzerinde güncelle.
• Mekanik veya mimari değişikliği algılama projesine aynı gün işle.
• Onay damgalı son proje seti, uygulama ekibi ve iş sahibinde bulunsun.

Uygulama sırasında numune ve uygunluk istekleri

Uygulama başladıktan sonra itfaiye ya da ruhsat veren idare, onaylı projeye uyulup uyulmadığını kontrol edebilir; bu kontrol çoğunlukla ürün belgeleri, kablo tipi ve montaj kontrolü şeklindedir. Yönetmeliğin 83. maddesi, can güvenliği sistemlerini besleyen güç ve sinyal kablolarının en az 60 dakika yangına dayanıklı ve belgeli olmasını arar; bu nedenle kablo belgesi de kontrol listesine girer.

Panel, dedektör, buton ve siren için EN 54 belgeleri ile üretici veri sayfaları şantiyede hazır tutulmalı, projede gösterilenle sahadaki marka-model aynı olmalıdır. Farklı ürün kullanılacaksa onay almadan değişiklik yapılmamalıdır; muadil ürün gerekiyorsa proje müellifi ve idareyle yazılı onaylanır.

• EN 54 sertifikaları ve ürün veri sayfaları (panel, dedektör, buton, siren, güç kaynağı).
• Yangına dayanıklı kablo belgesi ve kablo tipi kontrolü.
• Montaj kontrolü: buton yüksekliği 110–130 cm, butonlar arası yürüme mesafesi en fazla 60 m.
• Siren seviyesi: ortam gürültüsünün en az 15 dBA üzerinde, uyuma alanlarında en az 75 dBA (madde 81).
• Yazılı değişiklik kayıtları ve revize paftalar.

Bitişte itfaiye uygunluk raporu ve iskân sırası

Uygulama bitince sistem devreye alınır, test edilir ve ruhsat veren idarenin itfaiye birimi sahada kontrol ederek uygunluk raporu veya uygunluk yazısı düzenler. Bu belge, yapı kullanma izin belgesi ve işyeri çalışma ruhsatı için ön şarttır. Raporun kapsamı ve sahada nelerin kontrol edildiği itfaiye uygunluk raporu ve yangın alarmı yazısında ayrıca anlatılmıştır; bu yazı süreç sırasına odaklanır.

Kontrol öncesi panelin loop taramasının, adreslerin ve bölge listesinin tamamlanması beklenir; ayrıntılar için adresli yangın paneli devreye alma yazısına bakılabilir. İskân öncesi tüm sistemlerin çalışır olması ayrıca iskân ruhsatı öncesi güvenlik ve zayıf akım kontrolü yazısında ele alınır.

• Devreye alma ve test kaydı, tamamlanmış as-built paftalar.
• Panel bölge listesi, adres listesi ve akü hesabı.
• Bakım sözleşmesi veya işletme sorumlusu bilgisi.
• İtfaiye kontrolünde eksik çıkarsa düzeltme ve yeniden başvuru.

Kurulumcunun görev sınırı ve onaysız uygulamanın riski

Kurulumcunun görevi onaylı projeye göre uygulamak, ürün ve kablo belgelerini sağlamak ve devreye alma kaydını tutmaktır; projeyi onaylamak ya da onay yerine geçecek bir belge vermek kurulumcunun yetkisinde değildir. Proje müellifliği ve imza sorumluluğu mühendisindir.

Projesi onaylanmadan yapılan uygulama, itfaiye kontrolünde projeyle uyuşmazlık çıkarsa sökme ve yeniden yapma maliyeti doğurur. Yönetmeliğin 168. maddesi aykırılıklara Türk Ceza Kanunu ve Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanacağını belirtir; pratikte en sık sonuç ise ruhsat ve iskânın gecikmesidir.

• Onay damgalı projeyi görmeden dedektör ve kablo uygulamasına başlama.
• Projeden sapma gerekiyorsa müellif ve idareden yazılı onay iste.
• Ürün belgelerini şantiyede arşivle ve teslimde iş sahibine ver.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi, proje onayı veren ya da proje hazırlayan bir kurum değildir; kurulumcu ve toptancıyı buluşturan bir B2B pazar yeri ve dizindir. İlinizdeki yangın sistemi kurulumcularını bayiler sayfasından bulabilir, onaylı projede yer alan ürünlerin toptan stok durumunu pazar bölümünden görebilirsiniz. Firmanız kurulumcu veya toptancıysa kaydol sayfasından dizine eklenebilirsiniz.