İskan (Yapı Kullanma İzin Belgesi) Öncesi Zayıf Akım ve Güvenlik Sistemleri Kontrol Listesi

İskan için hangi zayıf akım ve güvenlik sistemleri zorunludur?

İskan için zorunlu olanlar, kanun ve yönetmeliğin açıkça aradığı can güvenliği sistemleridir; geri kalanlar ruhsat projesi ve sözleşme gereği yapılır. Yani soru tek bir evet ya da hayır değil, her sistem için ayrı bir dayanağın bulunup bulunmadığıdır.

Aşağıdaki ayrım, müteahhit ve şantiye şefi için pratik bir başlangıç noktasıdır. Binanın kullanım sınıfı, yüksekliği ve kat alanı sonucu değiştirebileceği için kesin hüküm onaylı projeden ve itfaiye görüşünden okunur.

• Yangın algılama ve ihbar sistemi: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 75. maddesine göre belirli bina türlerinde ihbar butonu, yükseklik veya kapalı alan eşiğini aşan binalarda otomatik algılama zorunludur; eksik imalatla iskan verilmez.
• Acil aydınlatma ve yönlendirme: Yönetmeliğin 72 ve 73. maddeleri kaçış yollarında acil durum aydınlatması ve çıkış yönlendirmesi arar; çok çıkışlı binalarda aranması neredeyse kural gibidir.
• Sesli ve ışıklı uyarı, anons: Uyarı cihazları yangın butonu zorunlu olan yerlerde zorunludur; anons sistemi yatak, alan, kullanıcı ve yükseklik eşiklerine bağlıdır.
• Asansör acil haberleşme: Asansör Yönetmeliği'nin temel güvenlik gerekleri kapsamındadır; asansör tescil ve ilk kontrol süreciyle birlikte ilerler.
• Elektrik tesisatı ve topraklama: Elektrik güvenliği kapsamında belge ve ölçüm istenir; hangi formda istendiği idarenin ve yapı denetim kuruluşunun kontrol listesine göre değişir.
• Diafon, kamera, geçiş kontrol, yapısal kablolama: Genel kural olarak iskan şartı değildir; ruhsat ekindeki projede, şartnamede veya satış vaadinde yer alıyorsa yapılması ve çalışır teslimi beklenir.

İmar Kanunu 30. ve 31. madde iskan için ne söylüyor?

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 30. maddesi, yapı tamamen bittiğinde ya da kullanılabilecek kısımları tamamlandığında yapı kullanma izni alınmasını zorunlu kılar. İzin için yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğunun ve kullanılmasında fen bakımından mahzur bulunmadığının tespiti gerekir.

Aynı madde, idarenin başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmasını ister. Bu süre tam ve uygun hazırlanmış dosya için anlamlıdır; eksik evrakla gelen dosya idare tarafından tamamlanmak üzere geri çevrilir, bu yüzden otuz günü bir bekleme payı değil, yalnızca idarenin inceleme süresi olarak görmek gerekir.

31. madde yapı kullanma izni alınmamış yapıların izin alınana kadar elektrik, su ve kanalizasyon hizmetlerinden yararlandırılmayacağını söyler; izin alan bağımsız bölümler ise bu hizmetleri kullanabilir. Bu nedenle iskansız bina fiilen teslim edilemez ve abonelikler açılamaz.

Yapı kullanma izninden sonra da yangın güvenliği devam eden bir konudur: kanunun 28. maddesine Mayıs 2026'da eklenen bir fıkra, kullanıma yönelik belgesi bulunan yapılarda yapı sahibinin başvurusu üzerine yangın güvenliğine yönelik periyodik kontrollerin yapılmasını ve yangın güvenlik raporu düzenlenmesini öngörür. Uygulama ayrıntıları için bakanlığın güncel düzenlemelerine bakılmalıdır.

Yangın algılama ve ihbar sistemi: itfaiye uygunluğu için ne aranır?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 5. maddesi, yeni yapılan yapılarda yönetmeliğe göre imalat yapılmadığı tespit edilirse eksikler giderilene kadar yapı kullanma izin belgesinin verilmeyeceğini hükme bağlar. Dolayısıyla yangın algılama sistemi gerekiyorsa, devreye alınmış ve itfaiye kontrolünden geçmiş olması iskan için fiilen ön şarttır.

Sistemin zorunlu olup olmadığı 75. maddedeki ölçütlere bağlıdır. Konutlar hariç, kat alanı 400 m2'den büyük ve iki ile dört kat arasındaki binalarda, konutlar hariç dört kattan yüksek binalarda ve konut dahil bütün yüksek binalarda yangın ihbar butonu zorunludur. Yapı yüksekliği veya toplam kapalı alan Ek-7'deki değerleri aşıyorsa otomatik algılama da gerekir.

Teknik tarafta yönetmelik, yangın algılama sisteminin ve parçalarının TS EN 54'e uygun üretilmesini, tasarlanmasını, kurulmasını ve işletilmesini şart koşar. Ürün tarafındaki belge beklentisi için EN 54 standardı ve yangın ürünlerinde sertifika yazısına bakılabilir.

• Butonlar kaçış yollarında, yerden 110 ile 130 cm arasında ve bir kattaki herhangi bir noktadan en yakın butona yatay uzaklık en çok 60 m olacak şekilde konumlandırılmış olmalı (md. 75).
• Sesli uyarı cihazları 150 cm yükseklikte ortam sesinin en az 15 dBA üzerinde, uyuma bölümlerinde en az 75 dBA ölçülmeli; cihazlar 3 m uzaklıkta 75 ile 120 dBA arasında ses vermeli (md. 81).
• Kontrol paneli ve tekrarlayıcı paneller zemin katta veya sürekli personel bulunan, kolay ulaşılır yerde olmalı (md. 77).
• Yangın sırasında çalışması gereken sinyal ve besleme kabloları en az 60 dakika yangına dayanıklı ve sertifikalı olmalı; yangın alarm kabloları enerji kablolarından ayrılmalı (md. 83).
• Sprinkler akış anahtarları, gazlı söndürme ve duman kontrol sinyalleri panele giriş olarak bağlı ve test edilmiş olmalı (md. 75, 78-80).
• Panel loop taraması, adres listesi ve bölge listesi tamamlanmış olmalı; ayrıntı için adresli yangın paneli devreye alma yazısına bakılabilir.

Acil aydınlatma, yönlendirme ve anons sistemi nasıl kontrol edilir?

Acil durum aydınlatması, şebeke kesildiğinde ya da yangın, deprem gibi nedenlerle enerji kesildiğinde otomatik devreye girip kaçış yolunu aydınlatan sistemdir; yönetmeliğin 72. maddesi bütün kaçış yollarında, asansörlerde, elektrik dağıtım ve jeneratör odalarında, kapalı otoparklarda ve yangın butonu ile yangın dolabı bulunan bölümlerde bunu şart koşar.

Çalışma süresi normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakikadır; kullanıcı yükü 200'den fazlaysa en az 120 dakikadır. Kaçış yolunun merkez hattındaki her noktada en az 1 lux sağlanmalı, çalışma süresi sonunda bu değer 0,5 lux'ün altına düşmemelidir. Sahada bu değerler lüksmetre ve süre testiyle gösterilir.

Yönlendirme tarafında 73. madde, birden fazla çıkışı olan binalarda çıkış işaretlerini zorunlu kılar. İşaretler yeşil zemin üzerine beyaz olmalı, yerden 200 ile 240 cm yüksekliğe yerleştirilmeli ve işaret yüksekliği 15 cm'den az olmamalıdır.

Anons sistemi her binada aranmaz. 81. madde, yatak sayısı 200'den fazla otel, motel ve yatakhanelerde, yapı inşaat alanı 5.000 m2'den büyük ya da toplam kullanıcı sayısı 1.000'i aşan topluma açık binalarda ve yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen bütün binalarda otomatik ses mesajı ve mikrofonlu canlı anons sistemi kurulmasını ister. Eşikler yönetmelik değişikliğiyle güncellenebildiği için işlenmiş metne bakılmalıdır.

• Şebeke kesilerek armatürlerin otomatik yandığı ve süre testi sonunda aküyü bitirmediği kayıt altına alınmalı.
• Çıkış işaretleri her noktadan görülebilir olmalı; kaçış yönünü karıştıracak başka ışıklı işaret bulunmamalı (md. 73).
• Anons gerekiyorsa yangın alarmı geldiğinde otomatik tahliye anonsu ve diğer yayınları kesme önceliği denenmeli (md. 81/8).
• Acil durum aydınlatma kontrolünün yangın panelinden tetiklendiği senaryo test edilmeli (md. 82).

Asansör acil haberleşme ve tescil iskanı nasıl etkiler?

Asansörlerde acil haberleşme, kabindeki yolcunun kurtarma hizmetiyle iletişim kurmasını sağlayan alarm ve konuşma düzeneğidir ve asansörün güvenlik gereklerinin parçasıdır. Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) asansörlerin Ek-I'deki temel sağlık ve güvenlik gereklerine uymasını, uygunluk beyanı düzenlenmesini ve CE işareti taşımasını şart koşar; kabin alarmı ve çift yönlü haberleşme bu gerekler arasındadır, uzaktan alarm için EN 81-28 gibi standartlar kullanılır.

Süreç iki yönetmelikle yürür. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, asansörün monte eden tarafından tescil edilmesini, tescil öncesi ilk periyodik kontrolün yapılmasını ve yeşil bilgi etiketinin iliştirilmesini ister; yapı kullanma izni alınıp ilk kez kullanıma açılan binada bina sorumlusu atanana kadar bakım sözleşmesinin asansör yaptırıcısıyla monte eden arasında yapılmasını da öngörür.

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 62. maddesi ise yüksek binalarda ve topluma açık yapılarda asansörlerin yangın uyarısı alındığında kabinlerini ilgili kata göndermesini ve kat çağrılarını kabul etmemesini arar. Bu, asansör panosu ile yangın paneli arasındaki bağlantının test edilmesi anlamına gelir.

• Kabin içi alarm butonu basıldığında çağrının izleme noktasına ya da kurtarma hizmetine ulaştığı, sesli iki yönlü görüşmenin kurulduğu denenmeli.
• Elektrik kesintisinde de haberleşme cihazının çalıştığı, yedek aküyle doğrulanmalı.
• Yangın paneli kontağı ile asansör kumanda panosu arasındaki 'yangın modu' bağlantısı tatbikatla denenmeli.
• Tescil belgesi, ilk periyodik kontrol raporu, yeşil etiket, uygunluk beyanı ve bakım sözleşmesi dosyada hazır olmalı.

Diafon, kamera ve geçiş kontrol iskan şartı mıdır?

Diafon, güvenlik kamerası ve geçiş kontrol sistemleri İmar Kanunu veya Yangın Yönetmeliği'nde iskan için ayrı bir şart olarak sayılmaz; yine de iskanın ölçütü yapının ruhsat ve eklerine uygunluk olduğundan, onaylı projede ya da ruhsat ekinde yer alan bir sistem eksik veya çalışmıyorsa dosya sorun çıkarabilir. Bunun dışında sözleşme, şartname ve satış vaadi konutu alan kişiye karşı müteahhidi bağlar.

Asıl bağlantı yangın güvenliği tarafındadır. Yönetmeliğin 82. maddesi, yangın durumunda güvenlik nedeniyle kilitli tutulan kapıların ve turnikelerin açılmasını ve yangın kapılarını açık tutan elektromanyetik tutucuların serbest bırakılmasını acil durum kontrol işlevleri arasında sayar. Bu nedenle geçiş kontrol kilitleri, turnikeler ve kapı tutucuları yangın panelinden gelen sinyalle birlikte test edilmelidir; bina otomasyonu da yangın panelinin acil durum kumandasını engellememelidir.

Diafon sistemi için tipik teslim işi, her dairede görüntü ve ses ile kapı açma işlevinin çalışması, zil paneli etiketlerinin doğruluğu ve güç kaynağı yedeğidir. Kamera sisteminde ise kayıt cihazı, saat ayarı, erişim yetkileri ve görüntü kalitesinin sözleşmeye göre doğrulanması beklenir; kişisel veri yönünden kayıt alanları ve uyarı levhaları da kontrol listesine girer.

Bu sistemlerin projeleri ve şaft yerleşimi için zayıf akım projesi neleri kapsar rehberi genel çerçeveyi verir.

Elektrik tesisatı, topraklama ölçümü ve test belgeleri

Elektrik tesisatının uygun ve güvenli olduğunu gösteren belgeler iskan dosyasının sık istenen kısmıdır; ancak form ve içerik belediye ile yapı denetim kuruluşunun kontrol listesine göre değişir. Tutarlı bir dosya için tesisat kontrol raporu, topraklama direnci ölçüm raporu ve zayıf akım sistemlerinin test kayıtları birlikte hazırlanır.

Topraklama konusunun dayanağı Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'dir (Resmî Gazete, 21 Ağustos 2001, sayı 24500). Ölçüm genellikle toprak elektrodunun direncinin ölçülmesi ve eşpotansiyel bağlantıların sürekliliğinin kontrolüyle yapılır. Koruma yaklaşımı için IEC 60364 serisindeki temel koşul pratikte şudur: TT sistemde topraklama direnci R_A ile koruma cihazının çalışma akımı I_Δn çarpımı 50 V'u aşmamalıdır, yani R_A × I_Δn ≤ 50 V.

Örnek hesap: 30 mA (0,03 A) kaçak akım rölesi kullanılan bir tesiste R_A ≤ 50 / 0,03 ≈ 1.667 ohm teorik sınırdır. Gerçek uygulamalarda proje ve idare çok daha düşük bir değer hedefler; sınır değeri projeden okumak gerekir.

Zayıf akım sistemlerinin test belgeleri de aynı dosyada toplanır. Yangın paneli için devreye alma ve fonksiyon testi kaydı, acil aydınlatma süre testi, ürünlerin EN 54 ve CE belgeleri, kablo belgeleri, yapısal kablolama sertifikasyon çıktıları ve garanti belgeleri en sık istenenlerdir. Akü kapasitesi gibi hesaplar için örnek bir yöntem: C = (I_bekleme × t_bekleme + I_alarm × t_alarm) × K; örneğin 0,3 A bekleme akımı, 24 saat bekleme, 1,5 A alarm akımı, 0,5 saat alarm ve K = 1,25 için C ≈ (7,2 + 0,75) × 1,25 ≈ 9,9 Ah olur, bir üst akü değeri seçilir. Süreler ve katsayı proje ve üretici belgesine göre belirlenir.

Çizimlerin gerçek uygulamayla örtüşmesi için uygulama sonrası çizimler (as-built) hazırlanır; yangın tarafındaki onay zinciri ise yangın algılama projesi onay süreci yazısında anlatılmıştır.

Eksik çıkarsa ne olur; sıra ve süre nasıl planlanır?

Eksik bir can güvenliği sistemi iskan sürecini durdurur ve sorumluluk müteahhide döner. Yangın Yönetmeliği'nin 6. maddesi, aktif yangın güvenlik sistemlerinin yapım eksikliğinden doğan sorumluluğu müteahhit veya yapımcı firmaya, proje hatasından doğanı proje müelliflerine verir; 5. madde de eksikler giderilmeden yapı kullanma izin belgesi verilmeyeceğini söyler. Pratik sonuç; itfaiye tutanağı, düzeltme ve yeniden başvuru döngüsüdür.

İskansız binada 31. madde gereği elektrik, su ve kanalizasyon abonelikleri açılmaz; bu da teslim tarihini, kredi kullandırımlarını ve tapu işlemlerini geciktirir. Eksik giderilene kadar konut ya da işyeri fiilen kullanılamaz.

Kontrol listesinin sırası zaman kaybını azaltır. Aşağıdaki akış bir yasal sıra değil, pratik bir planlama önerisidir ve gerçek süre belediye ile itfaiyenin iş yüküne göre değişir.

• 1. Proje uyumu: onaylı yangın, elektrik ve zayıf akım projelerinin sahadaki imalatla karşılaştırılması; sapma varsa yazılı onay.
• 2. Kablo ve ürün belgeleri: EN 54, CE, yangına dayanıklı kablo ve asansör belgelerinin dosyalanması.
• 3. Devreye alma ve iç testler: yangın paneli, acil aydınlatma, anons, geçiş kontrol kapı açma ve asansör yangın modu senaryolarının tek tek denenmesi ve tutanağa bağlanması.
• 4. Elektrik ve topraklama ölçümleri: raporların imzalı ve tarihli hazırlanması.
• 5. Asansör işlemleri: ilk periyodik kontrol, tescil ve bakım sözleşmesi.
• 6. İtfaiye kontrolü: başvurunun, sistemler çalışır halde ve belgeler eksiksizken yapılması; eksik tutanağı çıkarsa giderme için iki hafta pay bırakılması önerilir.
• 7. İskan dosyası: yapı denetim kuruluşu ve belediye ile son kontrol; 30 günlük inceleme süresinin dosya tamam olduktan sonra başladığı varsayılarak plan yapılması.
• Teslim öncesi saha sorunlarını erken yakalamak için kablo paftaları, etiketleme ve şifre listelerinin teslim kalemi olarak sözleşmeye yazılması iyi bir uygulamadır; hazırlık için kamera projesi paftası yazısı yardımcı olur.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi, güvenlik kamerası, alarm, yangın ve geçiş kontrol işlerinde kurulumcular ile toptancıları buluşturan bir B2B pazar yeri ve il il firma dizinidir; mevzuat danışmanlığı ya da proje onayı vermez. Şantiyenizin bulunduğu ilde yangın, diafon veya geçiş kontrol işini yapabilecek firmaları bayiler bölümünden arayabilir, projedeki ürünlerin toptan stok durumunu pazar sayfasından görebilirsiniz.

Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından dizine ekleyebilirsiniz.