Yangın Alarm Sistemi Maliyetini Etkileyen Faktörler: Adresli veya Konvansiyonel, Alan, Dedektör, Kablo, Anons ve Bakım

Yangın alarm sisteminin maliyetini hangi kalemler belirler?

Maliyet; panel, cihazlar, kablo, işçilik, proje-onay işlemleri ile test ve bakımın toplamından oluşur. Bu kalemlerin her biri binanın büyüklüğüne, kullanım amacına ve seçilen teknolojiye göre farklı ağırlık taşır; bu yüzden iki benzer görünen binanın bedeli birbirinden çok farklı çıkabilir.

Teklifleri karşılaştırırken her kurulumcuya aynı kapsamı vermek, yani aynı proje, aynı cihaz listesi ve aynı kablo özelliği üzerinden teklif istemek gerekir. Hesabın mantığı şu şekilde özetlenebilir:

• Toplam maliyet ≈ panel ve güç kaynağı + Σ (cihaz adedi × cihaz birim bedeli) + (kablo metresi × kablo birim bedeli) + işçilik + proje ve onay + devreye alma testi + yıllık bakım.
• Sistem tipi: konvansiyonel veya adresli panel, döngü ve bölge sayısı.
• Alan ve kat sayısı: cihaz adedini, kablo mesafesini ve yangın bölgesi sayısını belirler.
• Cihaz türü: duman, ısı, çok kriterli, hat tipi veya emiş tipi dedektörler farklı bedellidir.
• Kablo: yangına dayanıklı ve sertifikalı kablo, standart kabloya göre daha pahalıdır ve ayrı döşenir.
• Uyarı ve anons: siren, flaşör ve sesli anons sistemi kapsamı.
• Proje, onay ve entegrasyon: ayrı yangın algılama projesi, itfaiye görüşü ve diğer sistemlerle bağlantılar.
• Test ve bakım: kabul testi ile periyodik bakım sözleşmesi.

Konvansiyonel mi adresli mi: sistem tipi maliyeti nasıl değiştirir?

Panel tipi, maliyeti etkileyen en büyük tekil karardır. Konvansiyonel sistemde dedektörler bölge (zone) hatlarına paralel bağlanır ve panel yalnızca alarmın hangi bölgeden geldiğini gösterir. Adresli sistemde ise her dedektörün benzersiz bir adresi vardır, cihazlar döngü (loop) hattına bağlanır ve panel alarmı cihaz düzeyinde gösterir.

Adresli panel ve adresli dedektörler genellikle daha yüksek cihaz bedeli taşır; buna karşılık geniş binalarda hat sayısı azalabilir, arıza ve kirlenme cihaz bazında izlenebilir ve olay yeri hızlı bulunur. Konvansiyonel sistem küçük ve az bölmeli yapılarda sade ve ekonomik olabilir, fakat bölge sayısı arttıkça kablo hatları çoğalır.

İki teknolojiyi ayrıntılı karşılaştıran konvansiyonel ve adresli yangın paneli rehberi döngü kapasitesi hesabını da anlatır. Yönetmelik iki yapıdan birini şart koşmaz; asıl istenen sistemin TS EN 54 serisine uygun, hatları izlenen ve bölgelendirilmiş olmasıdır.

• Panel ve güç kaynağı: EN 54-2 (kontrol ve gösterge ekipmanı) ve EN 54-4 (güç kaynağı) belgeli olmalıdır.
• Döngü veya bölge sayısı: panel kapasitesi arttıkça panel bedeli de artar.
• Kısa devre yalıtıcı: adresli döngülerde EN 54-17 kapsamındaki yalıtıcılar adet olarak maliyete eklenir.
• Genişleme payı: ileride eklenecek cihazlar için yedek adres ve boş bölge bırakmak baştan maliyeti artırır, sonradan panel değiştirmeyi önler.

Alan, kat sayısı ve yangın bölgesi sayısı maliyeti nasıl etkiler?

Korunan alan büyüdükçe dedektör adedi, kablo uzunluğu ve yangın bölgesi sayısı artar. Yönetmeliğin 77. maddesine göre her bağımsız kat en az bir yangın bölgesi sayılır, 2000 m²'den büyük katlar birden fazla bölgeye ayrılır ve toplam inşaat alanı 300 m²'den küçük binalar tek bölge kabul edilir. Bir bölgenin herhangi bir yöndeki uzunluğu 100 m'yi, görsel olarak tespit edilmesi gereken mesafe ise 30 m'yi aşamaz.

Dolayısıyla kat sayısı fazla olan bir bina, toplam metrekaresi aynı olan tek katlı yapıya göre daha fazla bölge, daha fazla düşey kablo ve çoğu zaman daha fazla panel ya da tekrarlayıcı gerektirir. Metin 2007 tarihli yayımlanmış haline dayanır; yönetmelik sonradan değiştirildiği için güncel sayısal sınırları kurulumdan önce mevzuat.gov.tr üzerinden doğrulamak gerekir.

Dedektör adedi için pratik bir ön hesap yapılabilir:

• 1. Alanı bölün: oda, koridor, tavan arası ve asma tavan üstü gibi korunacak hacimleri ayrı ayrı çıkarın.
• 2. Kapsama alanını belirleyin: dedektör adedi ≈ korunan alan ÷ bir dedektörün standartta ve üretici dokümanında izin verilen kapsama alanı; tavan yüksekliği ve tavan tipi bu değeri değiştirir.
• 3. Bölme ve engelleri ekleyin: duvar, kiriş ve raf gibi engeller ek dedektör gerektirebilir.
• 4. Bölge sayısını bulun: kat sayısı ve 77. maddedeki ölçüler üzerinden bölgeleri sayın.
• 5. Panel yerini seçin: yönetmelik panelin tercihen zemin katta ve sürekli personelin bulunduğu yerde olmasını, personelin bulunmadığı saatler için tekrarlayıcı panel konmasını ister; uzak panel ek kablo ve cihaz demektir.

Dedektör türleri maliyeti nasıl değiştirir?

Dedektör türü ortama göre seçilir ve bedel farkı da buradan doğar. Yönetmelik, duman dedektörünün uygun olmadığı yerlerde sıcaklık, sıcaklık artışı veya alev dedektörü kullanılmasını söyler; yani mutfak, kazan dairesi ve tozlu depo gibi yerlerde duman dedektörü yerine farklı bir tür seçmek hem güvenilirliği hem bedeli değiştirir.

Her cihaz grubunun ayrı bir EN 54 bölümü vardır ve teklifte hangi bölüme göre belgelendiği yazılmalıdır. Yanlış alarm riski yüksek ortamlarda çok kriterli dedektör kullanmak ilk yatırımı artırır, ancak gereksiz tahliye ve müdahaleleri azaltabilir.

• Nokta tipi duman dedektörü (EN 54-7): ofis, koridor, yatak odası gibi genel alanlarda yaygındır.
• Nokta tipi ısı dedektörü (EN 54-5): duman ve buharın yoğun olduğu yerlerde tercih edilir.
• Çok kriterli dedektör (EN 54-29, EN 54-31): duman, ısı ve karbon monoksit algılamalarını birleştirir.
• Hat tipi optik duman dedektörü (EN 54-12): hangar, atrium ve yüksek tavanlı salonlar gibi geniş hacimlerde kullanılır.
• Emiş tipi duman dedektörü (EN 54-20): veri merkezi gibi erken algılama gereken yerlerde kullanılır.
• El ihbar butonu (EN 54-11): yönetmelikte belirli büyüklükteki binalarda zorunludur; kaçış yollarında, bir butondan diğerine yatay mesafe en çok 60 m olacak ve 110-130 cm yüksekliğe monte edilecek şekilde yerleştirilir.
• Giriş/çıkış modülleri (EN 54-18): sprinkler akış anahtarı, kapı tutucu ve havalandırma kontrolü gibi bağlantılar için gerekir.

Yangına dayanıklı kablo neden ayrı bir maliyet kalemidir?

Yangın sırasında çalışmaya devam etmesi gereken hatlar sertifikalı ve en az 60 dakika yangına dayanıklı kabloyla çekilmelidir; bu, yönetmeliğin 83. maddesinde yer alan bir şarttır. Standart enerji ya da data kablosu bu görevi görmez, yangına dayanıklı kablo ise malzeme olarak daha pahalıdır ve montajı da daha özenli ister.

Yönetmelik ayrıca yangın alarm kablolarının diğer sistem ve enerji kablolarından ayrı döşenmesini ister. Bu nedenle mevcut bir kablo kanalı paylaşılamıyorsa yeni kanal ya da tava gerekebilir. Kablo maliyeti bu yüzden yalnızca metre ile değil, güzergâh ve montaj koşullarıyla da ilgilidir.

Adresli sistemde döngü kablosu hem enerjiyi hem iletişimi taşıdığı için kesit ve uzunluk seçimi gerilim düşümünü etkiler; kesit arttıkça kablo bedeli de artar. Panelden sirenlere, itfaiye bağlantısına ve paneller arası hatlara giden kablolarda dayanıklılık kuralının hangi hatlar için geçerli olduğu proje aşamasında netleştirilmelidir.

• Güzergâh uzunluğu: panel ile en uzak cihaz arasındaki mesafe ve kat geçişleri.
• Dayanıklılık sınıfı: yangın sırasında çalışacak hatlar için en az 60 dakika, sertifikalı.
• Ayrı döşeme: enerji ve diğer sistem kablolarından ayrı kanal, tava ya da boru.
• Kesit ve ekran: gerilim düşümü ve parazit koşullarına göre seçilir.
• Kablosuz seçenek: EN 54-25 telsiz bağlantılı bileşenler kablo çekilemeyen yapılarda kullanılabilir; cihaz bedeli ve pil bakımı ayrıca hesaplanır.

Sesli uyarı ve anons sistemi maliyeti ne kadar etkiler?

Uyarı cihazlarının kapsamı bina büyüdükçe ve kullanıcı sayısı arttıkça genişler. Yönetmeliğe göre sesli ve ışıklı uyarılar binanın kullanılan tüm bölümlerinde bulunmalı, ses seviyesi ortam sesinin en az 15 dBA üzerinde olmalı, uyku ve banyo alanlarında ise en az 75 dBA olmalıdır. Büyük ya da gürültülü binalarda bu seviyeyi sağlamak için daha fazla siren gerekir.

Otel ve yurtlarda 200 yatağın üzerinde, büyük kamuya açık binalarda ve 51,50 m'den yüksek binalarda yönetmelik sesli anons sistemi arar. Anons sistemi; kontrol paneli (EN 54-16 sesli alarm kontrol ve gösterge ekipmanı), amfi, hoparlör hatları ve yedek enerji kalemlerini ekler.

Işıklı uyarı gereken yerlerde flaşör (EN 54-23 görsel alarm cihazları) eklenir. İşitme engelli kullanıcıların bulunduğu ya da gürültünün yüksek olduğu mekânlarda bu cihazlar kapsamı artırır.

Proje, onay ve entegrasyon süreçleri neden maliyete girer?

Yangın algılama projesi, yönetmeliğin 6. maddesine göre tesisat projelerinden ayrı hazırlanır ve itfaiyenin olumlu görüşünün ardından belediye ya da valilik tarafından onaylanır. Proje çizimi, hesaplar ve onay takibi mühendislik ve işlem süresi demektir; bu kalem küçük işlerde göz ardı edilir ama toplamın önemli bir bölümünü oluşturabilir.

Yönetmelik ayrıca, yapı ruhsatının ve kullanma izninin proje ve uygulama uygunluğuna bağlı olduğunu söyler. Eksik giderilene kadar iskân ve işletme izni verilmez; bu nedenle sonradan düzeltme, baştan doğru kurmaktan çoğu zaman daha pahalıdır. Kusurun sorumluluğu da tasarımcı, uygulayıcı, işletmeci ya da bina sahibine kusur dağılımına göre yüklenir.

Entegrasyon kapsamı da fiyatı değiştirir. Yönetmeliğin 82. maddesine göre yangın kapılarının kapanması, merdiven basınçlandırması, duman kontrolü, acil aydınlatma, kilitli kapıların açılması, asansör kontrolü ve itfaiyeye otomatik bildirim gibi işlemler yangın kontrol panelinden yapılır. Her bir bağlantı ek modül, kablo ve devreye alma testi gerektirir.

• Ayrı yangın algılama projesi: yerleşim, hat şeması, panel yeri ve hesap raporu.
• İtfaiye görüşü ve onay: başvuru, düzeltme ve takip süreci.
• Sprinkler ve söndürme bağlantıları: akış anahtarı, vana izleme ve söndürme sinyalleri alarm sistemine bağlanır.
• Bina otomasyonu bağlantıları: havalandırma, kapı tutucu, asansör ve acil aydınlatma kontrolü.
• İzleme merkezi ve itfaiye iletimi: doğrudan hat ya da veri haberleşmesi ile bildirim.

Test, devreye alma ve bakım maliyeti nasıl hesaplanır?

Maliyet kurulumla bitmez; devreye alma testi ve periyodik bakım sistemin ömrü boyunca tekrar eden bir kalemdir. Yönetmeliğin 84. maddesi yangın algılama sistemlerinin ilgili standartlara göre periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını ister ve sorumluluğu bina sahibi ya da yöneticiye, yazılı yetki devredilmişse bina yetkilisine verir. Kabul işlemlerinde de aynı kurallar geçerlidir. Planlama, kurulum, devreye alma ve bakım için CEN/TS 54-14 kılavuzu esas alınır.

Bakım bedeli cihaz adedine, bakım sıklığına ve erişim zorluğuna bağlıdır. Asma tavan üstü ya da yüksek tavandaki dedektörlere ulaşmak için iskele ya da platform gerekiyorsa süre ve bedel artar. Yönetmelik, algılama cihazlarına periyodik test ve bakım için erişilebilmesini bekler; erişimi baştan planlamak ileride maliyeti düşürür.

Sistem devre dışı kaldığında korumasız bölgelerde ek güvenlik personeliyle denetim yapılması gerektiği için, arıza süresini kısaltan bakım sözleşmeleri dolaylı olarak da tasarruf sağlar.

• Kabul ve devreye alma testi: her dedektör ve butonun fonksiyon denemesi, siren ses seviyesi ölçümü, senaryo testleri.
• Periyodik bakım: panel kayıtlarının incelenmesi, dedektör temizliği ve denemesi, akü yük testi.
• Yedek parça ve akü: akü ve dedektör değişim döngüsü bakım planına eklenir.
• Kayıtlar: bakım ve arıza kayıtlarının tutulması, denetimlerde gösterilebilmesi için gereklidir.

Kurulumcu ve ürün bulmak: Bayifi'nin yeri

Doğru teklif, binayı gören ve proje çizebilen bir kurulumcuyla başlar. Bayifi'de bayi listesinden ve bayi haritasından il il kurulumcuların hizmet ve marka bilgilerine bakabilirsiniz; kurulum sürecinin aşamaları için yangın algılama sistemi kurulumu rehberi, proje hazırlığı için ise proje çizimi ve yerleşim planı rehberi faydalı olur.

Toptancıların listelediği güvenlik ürünlerini ve stok bilgilerini Bayifi pazarında görebilirsiniz. Kurulum ya da toptan satış yapıyorsanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.