Kurulumcu İçin Mesleki Sorumluluk Sigortası: Kurulum Hatasından Doğan Zarar Kim Öder?

Kurulumcu hangi zararlardan sorumlu tutulabilir?

Kurulumcu, kusuru ile müşterisine ya da üçüncü kişilere verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; bu iki ayrı hukuki yoldan doğabilir. Sözleşmeli müşteri bakımından işin gereği gibi yapılmaması, Türk Borçlar Kanunu m. 112 gereği borca aykırılıktır: borçlu, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı giderir. Sözleşmesi olmayan kişiler (komşu, yoldan geçen, ziyaretçi) bakımından ise m. 49'daki haksız fiil kuralı işler: kusurlu ve hukuka aykırı fiille zarar veren zararı öder.

Kamera, alarm ve geçiş kontrol kurulumunda zararlar genellikle şu gruplarda toplanır:

• Maddi hasar: delme sırasında su, elektrik ya da doğal gaz borusuna zarar, dübelle çatlayan karo veya mermer, kablo geçişinde sıva ve boya hasarı, ev eşyasının düşürülmesi.
• Bedensel zarar: merdiven, iskele ya da yüksekten düşen kurulumcu; düşen alet ya da cihazla yaralanan müşteri veya üçüncü kişi.
• İşlevsel zarar: hatalı yapılandırma yüzünden kaydın alınmaması, bildirimlerin gelmemesi, alarmın devreye girmemesi.
• Veri ve yazılım zararı: yanlış güncelleme, formatlama, disk ya da parola hatası sonucu kayıtların kaybı.

Montajda duvar, tesisat ve kablo zararı nasıl önlenir?

Montaj hasarının çoğu delmeden önceki hazırlıkla önlenebilir; çünkü zararın büyük bölümü, duvar içinden geçen boru ve kablonun yerinin bilinmemesinden doğar. Türk Borçlar Kanunu m. 471, yüklenicinin işi sadakat ve özenle yapmasını ve benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin uyması gereken mesleki ve teknik kurallara uymasını ister; delme öncesi yapılan araştırma bu özen borcunun parçası sayılabilir.

Uygulamada kullanılan kontrol listesi şöyledir:

• Delmeden önce müşteriden veya bina yönetiminden su, elektrik ve doğal gaz tesisatının geçtiği hatları sorun; varsa projeyi ya da fotoğrafları isteyin ve iş kaydına ekleyin.
• Duvar içi metal ve gerilim tarayan bir dedektör kullanın; ıslak hacimlerde, mutfak tezgâhı üstünde ve kolon hatlarında delmeyi en son seçenek yapın.
• Mevcut hasarı (çatlak, leke, kırık karo, çizik zemin) işe başlamadan fotoğraflayıp müşteriye gösterin; işin sonunda aynı açılardan tekrar çekin.
• Yeni yapı ve tadilatta kablo yollarını sıva öncesi planlamak sonradan duvar kırmayı azaltır; ayrıntı için ev yaptırırken ince tesisat hazırlığı rehberine bakın.

Merdivenden düşme ve üçüncü kişiye verilen zarar kimin sorumluluğunda?

Çalışanı olan kurulumcu, işçisinin iş kazasından işveren sıfatıyla; iş sırasında başkasına verilen zarardan ise haksız fiil ve sözleşme kuralları gereği sorumlu olabilir. Türk Borçlar Kanunu m. 417 işverene iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almayı ve araç gereçleri noksansız bulundurmayı yükler. 5510 sayılı Kanun m. 21 ise iş kazasının işverenin kastı ya da sağlığı koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu olması halinde, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun yaptığı ödemelerin işverene ödettirilebileceğini düzenler.

Müşterinin evinde bir ziyaretçinin ya da komşunun düşen aletle yaralanması gibi durumlarda ise kurulumcunun kusuru haksız fiil kuralları çerçevesinde araştırılır; zarar gören, zararını ve kusuru ispat yükü altındadır (m. 50). Kurulumcunun yardımcılarının, yani çalışanlarının ve alt yüklenicilerinin iş sırasında verdiği zarardan da borçlu sıfatıyla sorumluluk doğabilir (m. 116).

Pratik önlemler hem riski hem tazminat uyuşmazlığını azaltır:

• Merdiven, iskele ve kaldırma ekipmanını kullanım öncesi kontrol edin; yüksekte çalışmada ikinci bir kişi bulundurun.
• Çalışma alanını işaretleyin; çocuk ve ziyaretçilerin alana girmemesi için müşteriyle önceden anlaşın.
• Çalışanlarınız için iş güvenliği eğitimi ve kişisel koruyucu donanım kayıtlarını saklayın.

Hatalı yapılandırma, kayıt süresi hesabı ve "kamera vardı ama kanıt yok" iddiası

Kurulumcunun en sık karşılaştığı uyuşmazlık, hırsızlık sonrası kaydın bulunamaması ya da görüntünün işe yaramamasıdır. Müşteri sözleşmeye uygun olmayan bir sistem teslim edildiğini ileri sürer; kurulumcu ise m. 112 gereği kusursuzluğunu kanıtlamak durumunda kalabilir. Zarar kalemi ve kurulum hatasıyla zarar arasındaki bağ ayrıca tartışmalıdır; bu yüzden sonucu çoğunlukla belge ve kayıt belirler.

Kayıt süresi vaadini sözleşmeye sayısal hesapla yazmak, "kayıt vardı, süre yetmedi" uyuşmazlığını belirgin biçimde azaltır. Sürekli kayıtta bir kameranın günlük veri miktarı yaklaşık olarak şöyle bulunur: günlük veri (GB) = bit hızı (Mbps) × 10,8; çünkü 1 Mbps, saniyede 125 KB demektir ve bir günde 86.400 saniye vardır. Toplam kayıt süresi ise: kayıt günü = kullanılabilir disk kapasitesi (GB) ÷ (kamera sayısı × kamera başına günlük veri).

Örneğin 4 Mbps ile kayıt yapan 8 kamerada günlük veri yaklaşık 8 × 4 × 10,8 = 345,6 GB olur; kullanılabilir 8.000 GB diskte süre yaklaşık 23 gündür. Gerçek değer kodeke (H.265 ya da H.264), sahne hareketine ve kayıt moduna göre değişir; tutanağa "hesaplanan yaklaşık süre" ve bit hızı ayarı yazılmalıdır.

Yazılı kapsama şu cümle eklenebilir: sistem, kurulum anındaki ayarlarla belirtilen süre boyunca kayıt almak üzere kurulmuştur; olayı yakalama, kişiyi tanıma ya da suçu önleme garantisi verilmez. Bu cümle yapılandırma hatası sorumluluğunu kaldırmaz, yalnızca beklentiyi gerçekçi sınırlar.

Yazılım ve veri kaybında temel soru, kayıt cihazının ve yedeklemenin kimin sorumluluğunda olduğunun yazılı olup olmadığıdır. Teslimde disk türünü ve RAID'in yedek yerine geçmediğini, yazılım sürümünü ve güncelleme sonrası yapılan kayıt testini, parola ve yönetici hesabının müşteriye devrini ve müşterinin yedek alma yükümlülüğünü yazın; hesap devri için alarm ve kamera sisteminin devri ve sıfırlanması rehberine bakın.

Uyuşmazlıklarda sık görülen yapılandırma hataları şunlardır; hepsinde teslimde yapılan test ve imzalı belge kanıt sağlar:

• Hareket algılamalı kayıt açıkken alanın hassasiyetinin düşük bırakılması, bu yüzden olayın hiç kaydedilmemesi.
• Disk kapasitesinin vaat edilen gün sayısına yetmemesi ve kaydın üzerine yazılması.
• Saat ve saat dilimi ayarının yanlış olması, böylece kayıtların olay saatiyle eşleşmemesi.
• Çözünürlük, lens ve konum seçiminin plaka ya da yüz okumaya uygun olmaması; beklentinin yazılı kapsama yazılmamış olması.
• Bazı kanalların kayda ya da bildirime kapalı kalması ve bunun teslimde fark edilmemesi.

Mesleki, genel, işveren ve ürün sorumluluğu sigortası arasındaki fark

Bu dört sigorta farklı zarar kaynaklarını güvence altına alır ve birinin varlığı diğerinin yerine geçmez. Hepsi sorumluluk sigortasıdır: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 1473'e göre sigortacı, sigortalının sözleşmede öngörülen bir olaydan doğan sorumluluğu nedeniyle zarar görene sözleşmedeki tutara kadar tazminat öder. Hangi olayın, hangi sorumluluğun ve hangi sürenin kapsandığını ise poliçenin genel ve özel şartları belirler.

Aralarındaki farkı şöyle özetlemek mümkündür:

• Mesleki sorumluluk: meslek sahibinin mesleki faaliyetinde yaptığı hatalı ya da eksik işlem sonucu müşteriye veya üçüncü kişiye verdiği zararı kapsar. Yanlış yapılandırma, hatalı montaj, hizmet kusuru bu grupta aranır; poliçe teminat kapsamı sigortacıdan sigortacıya değişir.
• Genel (üçüncü kişi) sorumluluk: işyerinin ve faaliyetin bir sonucu olarak üçüncü kişilere verilen bedensel ve maddi zararı kapsar; düşen aletle yaralanan ziyaretçi örneği gibi. Bazı poliçelerde mesleki hata kapsam dışıdır.
• İşveren sorumluluk: işverenin çalışanlarının iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle doğan hukuki sorumluluğunu kapsar. Çalışanı olmayan kurulumcu için bu sigorta konu olmaz.
• Ürün sorumluluğu: 7223 sayılı Kanun m. 6 uyarınca ürünün kişiye ya da mala zarar vermesi halinde zararı gidermekle yükümlü olan imalatçı veya ithalatçının riskini kapsar. Kurulumcu ürünü ithal etmiyor ve kendi adıyla üretmiyorsa bu sorumluluğun doğrudan muhatabı olmayabilir; ithalat yapan ya da ürünü kendi adıyla piyasaya süren için durum farklıdır.

Poliçede nelere bakılmalı?

Poliçeden beklenen ile poliçenin gerçekte karşıladığı arasındaki fark çoğunlukla limit, muafiyet ve istisna maddelerinde ortaya çıkar. TTK m. 1477 sigortacının sigortalının olayı kasten gerçekleştirmesinden doğan zararlardan sorumlu olmayacağını söyler; ayrıca m. 1475 sigortalının sorumluluğunu gerektirecek olayları on gün içinde sigortacıya bildirmesini ister. Poliçe şartları farklı süre öngörebilir, bu yüzden bildirim süresi kontrol edilmelidir. Hasarda kamera kaydının sigorta dosyasındaki rolü için güvenlik sistemlerinde sigorta ve tazminat rehberine bakın.

Poliçe seçerken şu kalemler sırayla kontrol edilir:

• Teminat kapsamı: montaj hatası, yazılım ve veri kaybı, tesisat zararı ve sistemin işlevini yitirmesi açıkça sayılmış mı, yoksa istisna mı?
• Tazminat limiti: olay başına ve yıllık toplam limit; hesap mantığı olarak olay başına ödenen = min(zarar, limit) − muafiyet.
• Muafiyet: her olayda sigortalının kendisinin karşıladığı kısım.
• Zaman esası: olay poliçe süresi içinde mi gerçekleşmiş olmalı, yoksa talep mi poliçe süresinde bildirilmelidir? TTK m. 1473 sözleşmede aksine hüküm yoksa olayın sigorta süresi içinde gerçekleşmesini esas alır.
• İstisnalar: kast, bilinen bozukluk, lisanssız ya da yetkisiz çalışan, alt yüklenici işleri.
• Bildirim süresi ve usulü: olayın ve talebin sigortacıya hangi süre içinde, nasıl iletileceği.

Sözleşmedeki sorumluluk sınırı maddesi nereye kadar geçerlidir?

Sorumluluğu sınırlayan madde hafif kusurda işe yarayabilir, ancak ağır kusur için önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür. Türk Borçlar Kanunu m. 115 bunu açıkça düzenler: borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin hükümsüzdür. Aynı maddeye göre, uzmanlığı gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat ancak kanun ya da yetkili makamların verdiği izinle yürütülebiliyorsa, hafif kusura ilişkin sorumsuzluk anlaşması da geçersizdir. Kurulum işinin bu kapsama girip girmediği olaya ve mevzuata göre değişir.

Yardımcı kişilerin fiilinden sorumluluk ise m. 116'ya göre önceden yapılan anlaşmayla tamamen ya da kısmen kaldırılabilir; fakat yine kanun veya izinle yürütülen bir meslekte bu anlaşma geçersizdir.

Sınırlama maddesi yazarken dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Sözleşme kurulumcunun hazırladığı basılı şablonsa ve çok sayıda benzer sözleşmede kullanılıyorsa, m. 20'ye göre genel işlem koşulu sayılabilir. m. 21'e göre karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşulları, varlığı hakkında açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkânı sağlanmadıkça ve karşı taraf kabul etmedikçe yazılmamış sayılır.
• Belirsiz ya da anlaşılmaz madde, m. 23 uyarınca düzenleyenin aleyhine yorumlanır.
• Maddeyi sınırlı tutun: sorumluluğun sözleşme bedeliyle sınırlanması, dolaylı zararın (kâr kaybı, iş durması) kapsam dışı bırakılması gibi açık ve orantılı kayıtlar daha savunulabilir.
• "Hiçbir sorumluluk kabul etmiyoruz" gibi mutlak ifade, ağır kusur halinde geçerli olmayacağı gibi sözleşmenin dengesini de bozar.
• Bu madde sigortanın yerine geçmez; kusur ağırsa ya da sınırlama geçersiz sayılırsa sorumluluk poliçeye kalır.

Teslim tutanağı, kayıt testi ve fotoğraflı iş kaydı

Yazılı kabul ve kayıt testi, sorumluluk uyuşmazlığında kurulumcunun elindeki en somut koruma belgesidir. Türk Borçlar Kanunu m. 474, işsahibinin eseri teslimden sonra gözden geçirip ayıpları uygun sürede bildirmesini; m. 477 ise eserin açık ya da örtülü kabulünden sonra yüklenicinin, kasten gizlenen ve gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplar dışında, her türlü sorumluluktan kurtulduğunu düzenler. m. 478'e göre ayıp davaları teslimden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl sonra zamanaşımına uğrar. Kurulum işinin bu ayrımda hangi gruba girdiği olaya göre değerlendirilir.

Sözleşme maddeleri için kurulum sözleşmesi ve teslim tutanağı maddeleri rehberine bakın. Tutanakta ve iş kaydında bulunması faydalı kalemler:

• Cihaz modeli, seri numarası, yazılım sürümü ve kamera/dedektör listesi.
• Her kamera için canlı görüntü ekran görüntüsü ve açı onayı.
• Kayıt testi: sistem çalıştırılıp belirli bir süre sonra kaydın bulunduğu, saatin doğru olduğu ve geri oynatmanın çalıştığı müşteri önünde gösterilir; ekran görüntüsü tutanağa eklenir.
• Kayıt süresi hesabı (önceki bölümdeki formül), disk kapasitesi ve kayıt modu.
• Parola devri, yönetici hesabı sahibi ve kullanıcı eğitimi.
• Müşterinin bildirdiği kapsam dışı alanlar ve kabul edilmeyen öneriler (ör. ek kamera önerildi, müşteri istemedi).
• Montaj öncesi ve sonrası fotoğraflar, tarih ve saat bilgisi; fotoğrafta kişi ve belge görüntüsü olmamasına dikkat edin.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi, kurulumcu ve toptancıları buluşturan bir B2B pazar yeri ve dizinidir; sigorta ya da hukuk hizmeti sunmaz. Kurulumcu bulmak için il il kurulumcu dizinine, toptancıların stoklu ürünleri için pazar bölümüne bakabilir, firmanızı kayıt sayfasından ekleyebilirsiniz. Sigorta için sigortacı ya da acentenize, sözleşme maddeleri için avukatınıza başvurun; poliçe şartlarını yazılı almak her durumda daha güvenlidir.