Mevcut Diafon Paneline Kartlı ve Şifreli Giriş Modülü Ekleme: Wiegand, Bağımsız Okuyucu ve Uyumluluk

Diafon paneline kartlı giriş eklemenin üç yolu nelerdir?

Diafon paneline sonradan kart veya şifreli giriş eklemenin üç temel yolu vardır: panelin üreticisinin sunduğu yerleşik modül, kendi denetleyicisi içinde olan bağımsız okuyucu ve Wiegand ya da OSDP çıkışlı okuyucu ile ayrı bir kontrol ünitesi. Hangisinin uygulanacağı panelin modüler olup olmadığına, kilidin kim tarafından sürüldüğüne ve kaç kişiye kart verileceğine bağlıdır.

Bu yazı kurulumun teknik tarafını anlatır. Şifrelerin ve kartların sakin değişince nasıl yönetileceği ise ayrı bir konudur ve diafonda şifreli giriş ve kapı kodu yönetimi rehberinde ele alınmıştır.

• Yerleşik modül: Panel ailesi tuş takımı ya da RFID modülünü ek kasa olarak destekliyorsa modül panele takılır; kayıt ve röle çıkışı panelin kendi menüsünden yönetilir.
• Bağımsız okuyucu: Okuyucunun içinde denetleyici ve kendi röle çıkışı bulunur. Diafondan veri almaz, yalnızca kilit hattına bir kontak verir.
• Okuyucu ve ayrı kontrol ünitesi: Okuyucu yalnızca kart numarasını Wiegand veya OSDP ile iletir; karar ve röle kontrol ünitesindedir. Çok kapılı ve kayıtlı yapılar için uygundur.

Önce kontrol edilecekler: panelin yerleşik modülü var mı?

Eklemeye başlamadan önce panelin model etiketine bakıp üretici belgesinden modül desteğinin olup olmadığını teyit etmek en düşük maliyetli ön adımdır. Modül varsa uyumluluk, besleme ve kayıt yöntemi zaten üretici tarafından tanımlanmıştır; en az sürpriz bu yoldadır.

Yerleşik modül yoksa ya da eski seri artık üretilmiyorsa bağımsız okuyucuya geçilir. Bazı IP kapı istasyonlarında harici okuyucu için Wiegand giriş terminali bulunur; hangi modelde olduğu, hangi bit formatını kabul ettiği ve çıkış gerilimi üretici belgesinden teyit edilmelidir. Analog 2 telli panellerin çoğunda böyle bir veri girişi yoktur, bu yüzden okuyucu panelden bağımsız kalır.

• Panel marka ve model etiketi ile seri sürümünü not edin.
• Kilidi hangi kaynağın beslediğini belirleyin: panel röle çıkışı mı, ayrı güç kaynağı mı, doğrudan 12 V hat mı.
• Kilit tipini ve çekiş akımını okuyun: elektrikli kilit (strike), mıknatıslı kilit ya da motorlu kilit.
• Kapıda çıkış butonu, kapı kontağı ve yangın kontrolü olup olmadığına bakın.
• Kaç daireye kart verileceğini ve kayıt yönetiminin kim tarafından yapılacağını önceden netleştirin.

Wiegand nedir ve diafon uygulamasında nasıl kullanılır?

Wiegand, okuyucudan kontrol ünitesine yalnızca kart numarasını taşıyan basit bir üç telli arayüzdür: ortak toprak, DATA0 ve DATA1. Bekleme halinde iki veri hattı da yaklaşık +5 V seviyesinde durur; 0 biti DATA0 hattını, 1 biti DATA1 hattını kısa süre toprağa çekerek iletilir. Yaygın 26 bitlik biçim bir başlangıç eşlik biti, 8 bit tesis kodu, 16 bit kart numarası ve bir bitiş eşlik bitinden oluşur.

Okuyucular için yayımlanan tipik azami hat uzunluğu yaklaşık 150 metredir, ancak gerçek değer üreticiye ve kablo tipine göre değişir. Bu yüzden kapı girişi ile kontrol ünitesi arasındaki mesafe kısa tutulur. Wiegand'ın şifrelemesiz olduğu ve hat dinlenirse kart numarasının okunabileceği de bilinmelidir; ayrıntılar Wiegand ve OSDP rehberinde anlatılmıştır.

Diafon bağlamında Wiegand şu anlama gelir: okuyucu doğrudan kilidi açmaz, bir kontrol ünitesine ihtiyaç duyar. Kontrol ünitesinin röle çıkışı, diafonun kapı açma hattıyla paralel bağlanır. Bit formatı, tesis kodu ve kart teknolojisi (125 kHz ya da 13,56 MHz) okuyucu ile kontrol ünitesi arasında aynı olmalıdır.

RS-485 ve OSDP: ne zaman Wiegand yerine tercih edilir?

OSDP (Open Supervised Device Protocol), okuyucu ile kontrol ünitesi arasında RS-485 hattı üzerinden çift yönlü ve izlenebilir haberleşme sağlayan, SIA'nın sahibi olduğu açık bir protokoldür ve IEC 60839-11-5 standardı olarak yayımlanmıştır. Wiegand'dan farkı, aynı hat üzerinde birden çok okuyucunun adreslenebilmesi ve haberleşmenin şifrelenebilmesidir.

Küçük bir apartman girişinde tek okuyucu için Wiegand çoğu zaman yeterlidir. Kontrol ünitesi ve okuyucu OSDP destekliyorsa yeni projelerde bu protokol tercih edilir; ancak iki tarafın da aynı protokol sürümünü ve şifreli kanalı desteklemesi gerekir. Karışık marka kurulumlarında uyumluluk tablosu üreticiden alınmalıdır.

Kablolama her iki protokolde de özen ister: Wiegand için DATA0/DATA1/toprak, RS-485 için A/B çifti ve toprak ayrı bir blendajlı kabloyla çekilir; diafonun ses ve görüntü hattıyla aynı demet içinde taşınmaz.

Kilit rölesine paralel bağlantı: riskler ve doğru yöntem

Diafon ile kart okuyucu aynı kilidi açacaksa iki kaynağın kontakları yalnızca kuru (potansiyelsiz) kontak olarak paralel bağlanmalıdır; gerilim taşıyan çıkışları birbirine bağlamak cihaz arızasının en yaygın nedenidir. Kuru kontakta röle bobini ile kilit devresi elektriksel olarak ayrıdır, bu yüzden iki cihaz birbirinin devresine karışmaz.

Kilit devresine gerçekte hangi hattın girdiğini görmek için kapı açma hattı ölçülür. Ölçüm ve gerilim kontrolü adımları diafon kapı açma butonu çalışmıyor yazısında verilmiştir.

• Kuru kontak mı, güçlü çıkış mı: NO/COM/NC etiketli röle kontağı kuru kontaktır. Panelin 12 V verdiği ve kilidi doğrudan süren çıkış ise kuru kontak değildir; buna ikinci kaynağı paralel bağlamak geri besleme yapar.
• Aynı kilit, iki güç kaynağı: Okuyucu ve diafon farklı adaptörlerden besleniyorsa her iki röle kontağı kilidin tek bir besleme hattını anahtarlamalı, iki adaptörün uçları birbirine bağlanmamalıdır.
• Endüktif sönümleme: Kilit bobinine ters bağlı diyot (DC için) ya da varistör eklenmezse kontak ark yapar ve röle ömrü kısalır, hat gürültüsü ses hattına yansır.
• Kontak akım değeri: Kilit çekiş akımı, kullanılan her rölenin kontak değerinin altında kalmalıdır; sınır değerler üretici belgesinden teyit edilir.
• VEYA mantığı: İki kontak paralel olduğunda iki kaynaktan biri kilidi açar; bu davranış isteniyorsa doğrudur, yalnız kartlı geçiş isteniyorsa diafon kontağı hattan ayrılmalıdır.

Aynı kilide iki kaynak: diafon ve kart okuyucu çakışması

Aynı kilidi hem diafon hem kart okuyucu sürüyorsa kilidin açık kalma süresi iki kaynakta ayrı ayrı ayarlanır ve en uzun süre geçerli olur. Bir kaynak kısa süre verip diğeri uzun süre tutarsa kapı beklenenden uzun açık kalabilir ya da kullanıcı kapıyı çekmeden kilit tekrar kapanabilir.

Bu yüzden kurulum sonrası her iki yoldan ayrı ayrı deneme yapılır ve kapı açma süresi iki cihazda da benzer değere ayarlanır. Ziyaretçi için diafon üzerinden açma, sakinler için kart tercih ediliyorsa dairelerin bilgilendirilmesi de gerekir; kimin hangi yolla girdiği olay kaydında yalnızca kontrol ünitesi olan sistemde görünür.

• Kilit açık kalma süresini iki cihazda da aynı değere ayarlayın.
• Çıkış butonu varsa hangi cihazın kontağına bağlandığını netleştirin.
• Kapı kontağı (manyetik) ile kapı açık kalma uyarısını okuyucu tarafında tanımlayın; ayrıntı için kapı açık kaldı ve zorlanmış kapı alarmı yazısına bakın.
• Bakım sırasında bir kaynak devre dışı bırakılırsa diğerinin çalıştığını yeniden deneyin.

Kart sayısı ve kayıt yöntemi: master kart mı, yazılım mı?

Bağımsız okuyucuların kayıt kapasitesi modele göre yüzlerce ile binlerce kullanıcı arasında değişir; apartman için önemli olan kapasiteden çok kaydın kim tarafından, nasıl silineceğidir. Kapasiteyi ve kayıt yönetimini seçmeden önce üretici belgesinden teyit edin; kapasite mantığı için kontrolöre kaç kart ve kaç kapı bağlanır rehberi yol göstericidir.

• Master kart yöntemi: Kayıt ve silme için ayrı master kartlar kullanılır. Basit ve ağsızdır; ancak kaybolan bir karta ait kaydı tek tek silmek zordur, çoğu cihazda yalnızca toplu silme vardır.
• Tuş takımı ve yönetici kodu: Kart ya da şifre cihazdan girilir. Kimin hangi kodu kullandığı bilinemediği için daire sayısı arttıkça yönetimi güçleşir.
• Yazılım veya bulut kayıt: Her karta isim, daire ve geçerlilik tarihi atanır; kayıp kart tek tıkla iptal edilir ve olay kaydı alınır. Bunun için kontrol ünitesi ve ağ gerekir.
• Kart teknolojisi: Yalnızca kart numarasını okuyan 125 kHz kartlar kolay kopyalanabilir; risk için RFID kart türleri ve kopyalama riski yazısına bakın.
• Kayıp kart ve sakin değişiminde iptal prosedürünü baştan yazılı hale getirin.

Güç, topraklama ve kablolama: ses ve kapı hattını bozmadan eklemek

Okuyucu eklenirken en sık yapılan hata, diafonun güç kaynağına ek yük bindirmektir; okuyucu ve kilit için ayrı güç kaynağı planlanmalı, diafonun besleme hattına yük eklenmemelidir. Güç kaynağı seçimi ve akım hesabı diafon güç kaynağı seçimi yazısında formülle anlatılmıştır: toplam akım, bütün cihazların çekişinin toplamıdır ve kablo kesiti gerilim düşümü hesabından seçilir.

Topraklama ve ekran bağlantısı da ses kalitesini etkiler. Birden fazla noktadan yapılan toprak bağlantısı döngü akımı oluşturur ve diafonda çıtırtı ya da uğultu olarak duyulur; bu belirtilerin giderilmesi için çıtırtı, uğultu ve yankı rehberi kullanılır.

• Okuyucu ve kontrol ünitesi için ayrı DC güç kaynağı kullanın; kilit için ayrı kaynak tercih edin.
• Okuyucu hattının blendajını yalnızca kontrol ünitesi tarafında topraklayın; iki uçtan bağlamayın.
• Okuyucu kablosunu kilit ve güç kablolarından ayrı güzergâhta geçirin.
• Kapıya yakın yerlere yağmur ve nem koruması ile uygun IP sınıfı (IEC 60529) okuyucu seçin.
• Elektrik kesintisinde okuyucunun nasıl davrandığını ve yedek aküyü önceden belirleyin.

Kapı açık kalma ve yangın uyumu: kaçış yolunu kilitlememek

Kartlı giriş eklense bile bina içinden dışarıya çıkış her koşulda serbest kalmalıdır; elektrikli bir kilit yüzünden kaçış yolunun engellenmesi kabul edilemez. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kaçış yollarının ve çıkış kapılarının kullanımını düzenler; hangi kapının hangi donanımla çıkış sağlaması gerektiği projeye ve ilgili maddelere göre belirlenir.

Teknik olarak iki kilit davranışı vardır: elektrik kesilince açılan (fail-safe) ve elektrik kesilince kilitli kalan (fail-secure) kilitler. Kaçış yolunda kullanılan kapılar için kilit tipi, çıkış butonu ve yangın alarm kontağıyla kilit serbest bırakma birlikte düşünülür. Panik ve acil çıkış donanımı için EN 1125 ve EN 179 standartları, elektronik geçiş kontrol sistemlerinin asgari gereklilikleri için IEC 60839-11-1 (EN 60839-11-1) standardı başvuru kaynağıdır.

Çıkış butonu ve acil çıkış butonu seçimi ayrı bir konudur; çıkış butonu, acil çıkış butonu ve mantar buton farkı yazısı bunu açıklar.

• Yangın alarm panelinden gelen bir kontak ile kilit besleme hattını kesin (kilit serbest kalır).
• Dışarı açılan kapıda çıkış için kart gerektirmeyin; buton, kol ya da panik donanımı kullanın.
• Kapı kontağı ile kapı açık kalma süresi aşılınca uyarı verin.
• Kurulum sonrası yangın senaryosunu ve elektrik kesintisini fiilen deneyin.
• Kapının hangi mevzuat ve proje kapsamında kaldığına bina yönetimi ve ilgili makamlardan teyit alın.

Kurulum sırası ve devreye alma kontrol listesi

Doğru sıra, önce mevcut sistemi belgelemek, sonra yeni cihazı ayrı ve bağımsız çalıştırmak, en son kilit hattına bağlamaktır. Böylece her adımda hangi cihazın sorun çıkardığı anlaşılır ve ses/görüntü hattı bozulmaz.

Kartın hangi sakine verildiği bilgisi kişisel veri olabileceğinden kayıt listesi yalnızca yönetimin yetkili kişilerinde tutulmalı ve gereksiz paylaşılmamalıdır.

• Mevcut diafon ve kilit bağlantısını fotoğraflayıp şemasını çizin.
• Yeni okuyucuyu ve güç kaynağını masada ya da kapıda bağımsız deneyin.
• Kuru kontakları kilit hattına paralel olarak bağlayın, diyot ya da varistörü yerleştirin.
• Diafondan açmayı, karttan açmayı ve çıkış butonundan açmayı ayrı ayrı deneyin.
• Elektrik kesintisi ve yangın serbest bırakma denemesi yapın.
• Master kart ya da yönetici kodunu teslim edin, kayıt ve iptal prosedürünü yönetime yazılı bırakın.

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Bölgenizdeki kurulumcuları /bayiler sayfasından ve İstanbul, Ankara ya da İzmir rehberlerinden inceleyebilirsiniz. Okuyucu, kontrol ünitesi ve güç kaynağı gibi ürünlerin toptan stok bilgisine /pazar üzerinden bakılabilir. Kurulumcu veya toptancıysanız firmanızı /kaydol adresinden ekleyebilirsiniz.