Diafon Şifreli Giriş ve Kapı Kodu Yönetimi: Sakin Değişince Şifre ve Kart Güvenliği

Diafonda şifreli ve kartlı giriş nasıl çalışır?

Şifreli giriş, kapı panelindeki tuş takımına girilen kodun panelin içindeki ya da ağa bağlı bir denetleyicinin kayıtlarıyla eşleşmesi durumunda kapı kilidine açma sinyali gitmesidir. Kartlı girişte kod yerine kart veya künye okuyucuya tutulur; panel kartın numarasını ya da şifreli kimlik verisini okuyup yetkili listesiyle karşılaştırır. İki yöntem birlikte de kullanılabilir.

Yetkili listesi paneldeki yerel bellekte, bina içindeki bir sunucuda ya da bulutta tutulabilir. Bu nedenle "şifreyi değiştirmek" cihaza ve yazılıma göre farklı adımlar gerektirir: bazı panellerde panelin ekranından ya da tuş takımından servis menüsüne girilir, IP panellerde ise tarayıcı arayüzünden ya da yönetim yazılımından yapılır. Üreticiler tuş takımlı, RFID kartlı, QR okuyuculu ve parmak izli panel sürümleri sunar; hangi yöntemin seçileceği binanın kullanımına bağlıdır.

Bu yazı diafon arızalarını değil, giriş kodu ve kart yönetimini ve bunun güvenliğini ele alır. Sistem türleri için görüntülü diafon rehberine ve 2 telli ile IP diafon farkına bakabilirsiniz.

Ortak apartman şifresi ile daire bazlı kişisel şifre farkı

Ortak şifre tüm binanın aynı kodla girdiği yöntemdir; kişisel şifre ise her daireye ya da her kişiye ayrı kod tanımlanması demektir. Ortak şifre kurulumu ve kullanımı kolaylaştırır ama kodu bilen herkesin kapıyı açabilmesi ve kimin girdiğinin bilinememesi nedeniyle zayıf bir modeldir.

Daire bazlı kodda panel hangi daire kodunun kullanıldığını kaydedebilir; bir sakin ayrıldığında yalnızca onun kodu silinir, diğer sakinler etkilenmez. Cihazın desteğine göre giriş, daire numarası ile kodun birlikte girilmesi biçiminde olabilir. Bu model ortak şifreye göre daha fazla tanımlama işi getirir, buna karşılık denetlenebilirlik sağlar.

• Ortak kod: tek kod, kolay paylaşım; iptal etmek için herkese yeni kod duyurmak gerekir ve kimin girdiği bilinmez.
• Daire bazlı kod: her daireye ayrı kod; kayıtlı olduğu cihazda hangi kodun kullanıldığı izlenebilir ve tek tek iptal edilebilir.
• Kişisel kod veya kart: aile bireyi, bakıcı, temizlikçi gibi kişilere ayrı yetki; yetki saat ve gün aralığıyla sınırlanabilir.
• Karma kullanım: gündüz için kod, gece için kart ya da kod ile kartın birlikte istenmesi mümkündür.

Sakin veya kiracı değişince şifre ve kart nasıl iptal edilir?

Sakin ya da kiracı değiştiğinde en az o dairenin kodu değiştirilmeli, eski kullanıcıya verilmiş tüm kartlar ve künyeler iptal edilmelidir. Ortak kod kullanılan binalarda eski kiracı kodu hâlâ bildiği için fiilen herkes için yeni kod belirlemek gerekir; bu, kişisel koda geçmenin en pratik gerekçesidir.

Kartların fiziksel olarak teslim alınması tek başına yeterli değildir, çünkü kopyalanmış kart varsa teslim edilen kart iptal edilmeden eski kopya çalışmaya devam eder. Asıl iptal, kartın kayıt listesinden silinmesi ya da devre dışı bırakılmasıdır; kart kaybında da aynı adım uygulanır.

• Taşınma tarihinde dairenin kodunu değiştirin veya silin; yeni sakine yeni kod tanımlayın.
• Eski sakine verilmiş tüm kartları, künyeleri ve mobil yetkileri yönetim listesinden devre dışı bırakın; fiziksel iade ikinci adımdır.
• Aynı dairede kayıtlı bakıcı, temizlikçi ve misafir kodlarını da gözden geçirin.
• Ortak kod kullanılıyorsa tüm sakinlere duyuracağınız yeni bir kod belirleyin ve eski kodu yazılı olarak kapatın.
• Değişikliği ve tarihini yönetici defterine ya da yönetim yazılımının kayıt kısmına işleyin.

Kurye, eski sakin ve tuş izi: kodu ele veren riskler

Ortak kodun en büyük riski, kuryelerin, servis personelinin ve eski sakinlerin kodu bilmesidir; bu kişiler kodu not alabilir, başkalarına söyleyebilir ya da bina taşınsa bile aynı kod geçerli kalabilir. Kurye girişi için kalıcı kodu paylaşmak yerine, sakinin kapıyı diafondan açması ya da süresi sınırlı kod kullanılması daha güvenlidir.

Tuş aşınması da kodu ele verir: sık basılan tuşlar zamanla parlar, yağ ya da kir izi bırakır, bazı yüzeylerde belirgin biçimde aşınır. Dört haneli kodda dört farklı tuş aşınmışsa, rakamların yeri bilinmese bile olası kod sayısı 10.000 yerine yaklaşık 24'e düşer (4 farklı tuşun sıralanışı, yani 4! = 24). Rakamlar tekrar edebiliyorsa üst sınır k^n ile hesaplanır; k aşınmış tuş sayısı, n kod uzunluğudur.

Bu riski azaltmanın yolları şunlardır: kodu düzenli aralıklarla değiştirmek, daha uzun kod (6 hane gibi) kullanmak, aşınmaya dayanıklı tuş yapısına sahip panel seçmek ve bazı modellerde bulunan karışık tuş dizilimi (rastgele sıralanan ekran tuşları) özelliğinden yararlanmak. Kod uzunluğu ile olası kombinasyon sayısı 10^n formülüyle bulunur: 4 hanede 10.000, 6 hanede 1.000.000.

Yanlış deneme sonrası kilitlenme ve zaman bazlı kodlar

Yanlış deneme sınırı, tahminle girişi yavaşlatan temel önlemdir: belirli sayıda hatalı girişten sonra panel tuş takımını belirli süre kilitler ya da alarm üretir. Tahmini süre kabaca (10^n ÷ deneme hakkı) × kilit süresi ile bulunur. Örneğin 3 denemeden sonra 5 dakika kilitlenen 4 haneli bir kodu tahmin etmek en kötü durumda yaklaşık 11,6 gün, 6 haneli kodda ise yaklaşık 3 yıl sürer. Kilitlenme yoksa aynı iş saatler içinde bitebilir.

Zaman bazlı kodlar, bir kodun yalnızca belirli gün ve saat aralığında ya da belirli bir bitiş tarihine kadar geçerli olmasıdır. Kurye için sabah 09:00-12:00 arasında geçerli kod, temizlikçi için hafta içi belirli saatler, misafir için tek kullanımlık kod gibi tanımlar kalıcı kodların paylaşımını gereksiz kılar. QR ile geçici yetki mantığı için geçici QR kod yazısına bakabilirsiniz.

• Hatalı giriş sayısı ve kilitlenme süresi ayarlanabiliyor mu?
• Kodlara başlangıç/bitiş tarihi ve saat aralığı tanımlanabiliyor mu?
• Tek kullanımlık ya da süreli misafir kodu üretilebiliyor mu?
• Hatalı denemeler ve kapı açılışları kayıt altına alınıyor mu?

Panel seçimi: kart, tuş takımı ve bulut ya da yerel yönetim

Panel seçiminde kod uzunluğundan çok kartın güvenlik düzeyi, kayıt tutma ve iptal kolaylığı belirleyicidir. Düşük frekanslı (125 kHz) yakınlık kartlarının çoğu şifreleme içermez ve kolayca kopyalanabilir; 13,56 MHz kartlarda ise kullanılan çipin güvenliği önemlidir. Eski nesil MIFARE Classic çipinin şifrelemesi kırılmıştır; daha yeni nesil şifreli kart ailelerini sorun.

Elektronik geçiş kontrol sistemlerinin işlev, performans ve test gereksinimlerini IEC 60839-11-1 standardı tanımlar; standart güvenlik derecelerini ve sistemin hangi işlevleri sunması gerektiğini ele alır. Tasarım ve kurulum yönlendirmesi ise IEC 60839-11-2'dedir.

Ağ bağlantılı (IP) panelde kodlar ve kartlar bir yazılım üzerinden yönetilir; bu yazılım bulutta ya da bina içindeki yerel bir sunucuda çalışabilir. Bulut yönetim uzaktan erişim, anlık kod ekleme/silme ve mobil uygulama kolaylığı sunar; yerel yönetim ise internet kesilse bile işlemeye devam eder ve verinin binadan çıkmamasını sağlar. Üreticilerin ürün gamlarında hem bulut hem yerel yönetim seçenekleri bulunabilir; örneğin Akuvox ürün sayfasında tuş takımlı, kart okuyuculu, QR okuyuculu ve parmak izli sürümlerle birlikte bulut/mobil yazılımlar listelenir.

Giriş kayıtları ve kart-kişi eşleşmeleri kişisel veri olabileceği için 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun veri güvenliği yükümlülüğü (Madde 12) devreye girer: veri sorumlusu, verilere hukuka aykırı erişimi önlemek için teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Bulut kullanılıyorsa verinin nerede tutulduğu ve yurt dışına aktarım hükümleri de sorulmalıdır.

• Kart teknolojisi: kopyalamaya karşı şifreli kart ailesi ve kart/künye türü.
• Tuş takımı: dayanıklı tuş, su-toz koruması (IP derecesi, IEC 60529), ışıklı tuş, karışık dizilim seçeneği.
• Kayıt ve rapor: hangi kod ya da kartın ne zaman kullanıldığını gösteren olay kaydı.
• Kapasite: daire sayısı, kart sayısı ve kod sayısı sınırı.
• Ek yöntemler: QR, mobil uygulama, parmak izi gibi seçenekler ve bunların kayıtları.
• Yönetici hesabı güçlü parola ve mümkünse iki aşamalı doğrulama ile korunmalı.
• Yazılım ve firmware güncellemeleri kimin sorumluluğunda olduğu yazılı belirlenmeli.
• Giriş kayıtlarına kimlerin eriştiği ve ne kadar süre saklandığı kararlaştırılmalı.
• İnternet kesilince panelin yerel yetkili listesiyle çalışıp çalışmadığı denenmeli.

Yangın ve acil durumda kapı açma ihtiyacı kodlu girişle nasıl uyumlanır?

Kodlu ya da kartlı giriş kapıya dışarıdan girişi sınırlar, fakat içeriden çıkışı engellememelidir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kaçış yolu kapılarının el ile açılabilmesini ve kilitli tutulmamasını, zorunlu çıkışların kolay erişilebilir olmasını ve kapıların açılabilecek durumda olmasını (Madde 35) arar. Kaçış yollarında kapıların itfaiyecilerin dışarıdan içeriye girmesine imkân verecek biçimde planlanması da gerekir. Bu yüzden iç taraftan çıkışın kod ya da kart gerektirmeden, mekanik kol veya çıkış butonuyla yapılması, elektrik kesilmesinde kapının kaçışı engellememesi sağlanmalıdır.

Yönetmelik, yangın hâlinde acil durum kontrol sisteminin güvenlik amacıyla kilitli tutulan kapıların açılmasını da sağlayabileceğini belirtir. Pratikte bu, yangın ihbar paneli çıkışının geçiş kontrol rölesine bağlanması anlamına gelir; bağlantı, uygulama projesinde belirlenir.

Sakinin cihazı olmadan (monitör arızalı, telefon kapalı ya da yaşlı bir sakin) kodla girişin olması rahatlıktır; ancak ambulans ya da itfaiye gibi acil müdahale ekiplerinin binaya girişi ayrıca düşünülmelidir. Bazı panellerde belirli bir süre kapıyı serbest bırakan acil açma modu bulunur; buna yönetim planı ve itfaiye ile uyumlu bir prosedür eşlik etmelidir.

Kodları kim yönetir? Yönetici, kurulumcu ve varsayılan şifreler

Kodların ve kartların asıl sahibi binanın kat malikleridir; günlük yönetim yetkisi ise genelde bina yöneticisindedir. Kat Mülkiyeti Kanunu'nda yöneticinin görevleri Madde 35'te sayılır: kat malikleri kurulunca verilen kararların yerine getirilmesi ve ana gayrimenkulün korunması ve bakımı için gereken tedbirlerin alınması bu görevler arasındadır. Ortak yerlerde yenilik ve ilave yapılması ise Madde 42'ye göre kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla alınan karara bağlıdır; panel değişikliği için kat malikleri kararı yazımıza bakılabilir.

Kurulumcu ise cihazı kuran, servis yetkisine sahip ve gerektiğinde bakım yapan taraftır. Servis kodu ya da yönetici (master) şifresi çoğunlukla kurulumcudadır; bu şifrenin kime verildiği ve değiştirilip değiştirilmediği net olmalıdır. Fabrika varsayılan şifreleri çoğu zaman kullanım kılavuzlarında yer aldığı için kurulum günü mutlaka değiştirilmeli, değişen şifre sorumlu kişiye teslim edilmelidir.

• Yönetici: daire kodlarını ekler/siler, kart iptallerini yapar, kayıtları gözden geçirir.
• Kurulumcu: teknik kurulum, servis ve arıza; servis kodunu ve bu kodu kimin değiştirebileceğini yazılı bildirir.
• Varsayılan şifreler: panel, tarayıcı arayüzü, bulut hesabı ve ağ cihazlarının fabrika şifreleri kurulumda değiştirilir.
• Yönetici değişimi: yetkiler devredilir; eski yöneticinin hesabı ve şifreleri kapatılır.

Site yönetim kurulu için kısa karar önerileri ve Bayifi

Yönetim kurulu için özet öneri: ortak kod yerine daire bazlı kod ve kart, sakin değişiminde yazılı iptal prosedürü, kuryeler için süreli kod, tuş aşınmasına karşı düzenli kod değişimi ve kilitlenme ayarı, kaçışı engellemeyen çıkış düzeni ve varsayılan şifrelerin değiştirilmiş olması.

Bayifi'de il il firma dizininden diafon ve geçiş kontrol kurulumcularını inceleyebilir (bayi listesi ve bayi haritası), toptancıların stoklu ürünlerini pazar sayfasında görebilir, firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz. Kurulumcudan teklif alırken kod yönetimi ve kart iptal prosedürünün teslim edilen belgede yer almasını isteyin.