Çevre Koşulundan Kaynaklanan Arıza Garanti Kapsamında mı? Tuz, Nem, Sıcaklık, Yıldırım ve Su Hasarında Satış Sonrası Tartışmaları

Çevre koşulundan kaynaklanan arıza garanti kapsamında mıdır?

Genel kural şudur: garanti, ürünün üretim, malzeme veya tasarım kaynaklı ayıbını kapsar; teslimden sonra dışarıdan gelen bir olayın ya da ürünün tasarım sınırları dışındaki bir ortamın yol açtığı bozulmayı kapsamaz. Yıldırım, sel, tuzlu hava, aşırı sıcak veya donma bu nedenle üretici garanti belgelerinde dış etken olarak sayılır.

Asıl çatışma, ‘dış etken’ kararının kim tarafından ve hangi kanıtla verildiğinde çıkar. Müşteri kamerayı getirir, kurulumcu toptancıya gönderir, marka servisi ‘nem girişi, kapsam dışı’ der. Zincirin her halkasında kanıt eksikse zarar çoğunlukla işi yapan kurulumcuda kalır.

Bu yazı hukuki danışmanlık değildir; somut uyuşmazlıkta garanti belgesi, sözleşme ve yetkili mercilerin değerlendirmesi esastır.

Mevzuat ne diyor: ayıp, altı ay karinesi ve kullanım hatası

Tüketiciye yapılan satışlarda ayıplı mal tanımı 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesindedir; tüketicinin seçimlik hakları (sözleşmeden dönme, ayıp oranında indirim, ücretsiz onarım, değişim) 11. maddede, ayıplı maldan sorumluluğun zamanaşımı ise teslimden itibaren iki yıl olarak 12. maddede düzenlenir.

Kanunun 10. maddesi, teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında da mevcut sayılmasını ve ispat yükünü satıcıya yüklemesini öngörür. Aynı madde, bu karinenin malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı hallerde uygulanmayacağını söyler. Yıldırım sonrası yanmış bir PoE portu ya da su baskınında batmış bir kayıt cihazı niteliği gereği teslim anındaki ayıp gibi görünmez; ama bunu söyleyebilmek için dosyada kanıt gerekir.

Garanti Belgesi Yönetmeliği'nin 6. maddesi garanti süresinin tüketiciye tesliminden başladığını ve asgari iki yıl olduğunu söyler; tamirde geçen süre garanti süresine eklenir. Yönetmeliğin 11. maddesi kullanım hatasını düzenler: tüketicinin malı tanıtma ve kullanma kılavuzundaki hususlara aykırı kullanmasından doğan arızalarda ücretsiz onarım ve diğer haklar (8. ve 9. maddeler) uygulanmaz.

Kullanım hatasının varlığı, azami tamir süresi içinde düzenlenen bir raporla belirlenir; raporu önce garanti belgesindeki servis, servis yoksa sırasıyla satıcı, ithalatçı veya üretici düzenler ve bir nüshası tüketiciye verilir. Tüketici rapora itiraz edebilir, bilirkişi incelemesi talebiyle tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurabilir. Yani ‘dış etken’ kararı sözlü bir ret değil, gerekçeli ve belgeli bir rapor konusudur.

Kurulumcu ile toptancı arasındaki satış çoğunlukla ticari satıştır; burada 6502 yerine Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'ndaki ayıp bildirimi hükümleri ile sözleşme şartları öne çıkar. Süreler kısadır; ayrıntı için arızalı ürün iadesi ve RMA süreci yazısına bakın. Müşteriniz şirketse o ilişkide de tüketici mevzuatı uygulanmayabilir.

Üretici garanti şartlarında dış etken sayılan haller

Hikvision, Dahua, Uniview, Ajax, EZVIZ ve Imou gibi üreticilerin garanti şartları ayrıntıda farklılaşsa da dış etken listeleri büyük ölçüde benzerdir; kesin kapsam ürünün kendi garanti belgesinde aranmalıdır. En sık görülen kapsam dışı başlıklar şunlardır:

• Yıldırım ve şebeke aşırı gerilimi: Doğrudan ya da yakın düşen yıldırımın hat üzerinde oluşturduğu gerilim sıçraması, trafo arızası, faz-nötr hatası veya hatalı adaptör kaynaklı yüksek gerilim. Koruma yöntemi için kamera yıldırım koruması ve parafudr rehberine bakın.
• Su baskını ve sıvı girişi: Su basması, tavandan sızma, kablodan cihaza su taşınması, kapalı kutuda yoğuşma; garanti belgelerinde çoğunlukla ‘sıvı teması’ olarak geçer.
• Tuz, korozyon ve kimyasal ortam: Deniz kenarında tuzlu sis, sanayi bölgesinde asidik buhar ya da çiftlikte amonyak gibi ürünün tasarımında öngörülmeyen aşındırıcı ortam.
• Çalışma sıcaklığı ve nem aralığı dışı kullanım: Veri sayfasındaki çalışma sıcaklığının altında ya da üstünde, doğrudan güneşte kapalı kutuda veya havalandırmasız rack içinde çalıştırma.
• IP sınıfı dışı montaj: IP sınıfı IEC 60529 standardına göre belirlenir; IP66 güçlü su jetine, IP67 ise 1 metreye kadar geçici daldırmaya dayanıklılığı anlatır. IP etiketi sürekli su altında kalmayı, tuz atmosferini veya yanlış kapatılmış bağlantı noktasını kapsamaz; konnektör ve kablo girişi kapatılmadıysa cihazın IP sınıfı fiilen geçersizdir.
• Yetkisiz tamir, söküm ve değişiklik: Mührün açılması, kartın onarılması, uyumsuz güç kaynağı ile besleme veya cihaza yapılan donanımsal müdahale.
• Fiziksel hasar: Darbe, düşme, vandalizm, kemirgen veya böcek kaynaklı kablo-cihaz hasarı.

Arıza ortamdan mı, üretimden mi? Sahada ayırt etme yöntemi

Arızanın kaynağını ayırt etmenin en güvenilir yolu, tek cihaza değil arızanın desenine bakmaktır. Üretim hatası genellikle tek bir cihazı, belirli bir üretim partisini ya da cihazın ilk haftalarını etkiler; ortam kaynaklı arıza ise çoğunlukla aynı hatta, aynı bölgede ya da aynı olaydan sonra birden fazla cihazda görülür.

• Yıldırım/aşırı gerilim izi: Fırtına sonrası aynı switch üzerindeki birden fazla PoE portunun veya kameranın aynı anda gitmesi, güç kaynağında yanık, switch portu ve kamera tarafında yanık kokusu, olay saatinde başka ekipmanın da (modem, TV, asansör) arızalanması.
• Su/nem izi: Lens içinde buğu ve damlacık, kart üzerinde beyaz-yeşil birikinti, kablo girişinde su izi, kutu içinde yoğuşma damlası; cihazda varsa nem göstergesi etiketinin renk değiştirmesi.
• Tuz/korozyon izi: Vida, konnektör ve braket yüzeyinde pas, kart bağlantılarında kristalleşme, deniz tarafına bakan cihazların diğerlerinden önce arızalanması.
• Sıcaklık izi: Arızaların yaz öğleden sonrası yoğunlaşması, cihaz loglarında sıcaklık uyarısı ve yeniden başlatma, kasa plastiğinde deformasyon, lens-sensör bölgesinde güneş yanığı; kışın ise açılışta donma ve pil kapasitesi düşüşü.
• Üretim hatası göstergesi: Aynı model ve partiden birkaç cihazda benzer arıza, ortamda hiçbir dış iz bulunmaması, ilk açılış ya da ilk haftalarda ortaya çıkan sorun, temiz bir kart ve sağlam bağlantılar.

Kurulumcu müşteriye ne yazmalı: keşif, teslim tutanağı ve risk paylaşımı

Kurulumcunun garanti tartışmasındaki en güçlü korunma yolu, riskin müşteriye baştan ve yazılı olarak söylenmesidir. Keşif notunda ortam koşulları, ürünün veri sayfası sınırlarıyla karşılaştırılarak kayda geçirilmelidir; keşif formuna ortam sorularını eklemek için kurulum sözleşmesi ve teslim tutanağı maddeleri yazısındaki yapı örnek alınabilir.

Keşif notunun içeriği için pratik bir sıra şudur:

• Konum ve fotoğraf: Her kamera ve cihaz noktasının montaj öncesi ve sonrası fotoğrafı, tarih ve konumla birlikte. Deniz tarafı, rüzgâr alan cephe, çatı kenarı ve kuzey-güney yönü not edilir.
• Ortam ölçüsü: Beklenen en düşük ve en yüksek sıcaklık, doğrudan güneş, nem, tuz sisi veya toz-kimyasal durumu. Marj formülü: Marj = ürünün veri sayfasındaki sınır − sahada beklenen uç değer. Marj küçük ya da negatifse ürün ya da muhafaza değiştirilir.
• IP ve koruma uygunluğu: Seçilen cihazın IP sınıfının montaj yeriyle uyumlu olduğu, kablo girişlerinin nasıl kapatıldığı (jelli ek kutusu, damlama ilmeği) yazılır.
• Şebeke ve topraklama durumu: Topraklama mevcut mu, ölçüldü mü; kablo dışarıdan binaya giriyorsa parafudr (SPD) önerildi mi ve müşteri kabul etti mi. PoE hatlarında IEEE 802.3af/at/bt güç sınıfına uygun parafudr kullanılır.
• Müşteri uyarısı ve imza: Önerilen koruma (parafudr, UPS, muhafaza, fiber geçiş) müşteri tarafından reddedildiyse bu red tutanağa yazılır ve imzalanır.

Teslim tutanağına ortam koşulu uyarısı nasıl eklenir?

Teslim tutanağındaki ortam uyarısı kısa, somut ve imzalı olmalıdır; genel bir sorumsuzluk cümlesi yerine ortamın tarif edildiği ve önerinin kaydedildiği bir paragraf yazın. Ortam uyarısı, devreye alma ve kabul testi kayıtlarıyla çakışmaz, onları tamamlar.

Örnek yapı (kendi işinize göre uyarlayın): ‘Cihazlar deniz kıyısına yaklaşık … metre mesafede, doğrudan tuzlu hava etkisinde monte edilmiştir. Ürünün veri sayfası … °C çalışma aralığı ve IP66 koruma sınıfını belirtir; tuz sisi dayanımı ayrıca belirtilmemiştir. Müşteriye paslanmaz muhafaza ve parafudr önerilmiş, müşteri … seçeneğini kabul etmiştir. Yıldırım, su baskını ve tuz kaynaklı hasarlar üretici garantisi kapsamı dışında kalabilir.’

Bu paragraf ‘bize söylenmedi’ itirazını zayıflatır. Ancak tutanaktaki uyarı, ağır kusur durumunda sorumluluktan kurtarmaz; sınırı için sorumluluk sınırlama maddesi ve TBK 115 yazısını okuyun.

Toptancıya RMA başvurusunda hangi kanıtlar hazırlanmalı?

Marka servisi arızanın ortam kaynaklı olup olmadığını cihazdan ve ekteki dosyadan değerlendirir; dosya ne kadar eksiksizse karar o kadar hızlı olur. Süreç ve süreler için RMA rehberi, garanti türleri için güvenlik kamerası garantisi ve servis rehberi esas alınmalıdır.

• Kimlik bilgileri: Seri numarası, model, fatura veya irsaliye, teslim tarihi ve kurulum tarihi.
• Fotoğraf seti: Cihaz üzerinden her yüzden net fotoğraf, kablo girişi, konnektör, montaj yeri ve çevre görünümü; arızalı noktanın yakını ve geniş açısı.
• Log ve kayıt: Cihaz sistem günlüğü, yeniden başlatma ve sıcaklık kayıtları, switch port günlüğü, arızanın başladığı tarih-saat.
• Ölçümler: PoE port gerilimi ve güç sınıfı, topraklama direnci değeri, adaptör çıkış gerilimi, ortam sıcaklığı. Ölçüm cihazının ekran fotoğrafı eklenmesi dosyayı güçlendirir.
• Olay bilgisi: Fırtına, elektrik kesintisi, su baskını gibi olay varsa tarihi ve diğer etkilenen cihazlar; ortam koşulunu açıklayan keşif notu ve teslim tutanağı.
• Kurulum şekli: Parafudr, ek kutusu, muhafaza ve güç kaynağı bilgisi; hangi maddelerin kurulumcu tarafından monte edildiği.

Gerilimi azaltmak: bölgeye uygun ürün ve satış sözleşmesinde sorumluluk sınırı

Garanti tartışmalarının önemli bölümü, ürün ortama uygun seçildiğinde hiç doğmaz. Deniz kenarında tuz dayanımı ve paslanmaz aksesuar, sıcak bölgede güneş siperliği ve havalandırma, soğuk bölgede düşük sıcaklık sınıfı, açık alanda IP66 ve üzeri muhafaza, yıldırımlı bölgede parafudr ve topraklama baştan teklife yazılmalıdır.

Ürünü ortama uygun önermek tek başına yetmez; satış sözleşmesine garanti kapsamının ne olduğu ve ortam kaynaklı hasarın nasıl ele alınacağı yazılmalıdır. Sorumluluk sınırlama maddesi hafif kusurda genellikle geçerli olabilir, ancak TBK m.115 uyarınca ağır kusur ve kast için önceden verilmiş sorumsuzluk beyanı hükümsüzdür.

Müşteri bir önerilen korumayı (örneğin parafudr veya paslanmaz muhafaza) reddettiyse bunun sonucunu açıkça yazın; müşteri riski bilerek kabul etmişse tartışma azalır. Müşteriye sadece ‘garanti kapsamında değil’ demek yerine nedeni kanıtlarıyla ve seçeneklerle anlatmak ilişkiyi korur.

Sigorta ile garanti arasındaki fark

Garanti, üreticinin ya da satıcının ürün ayıbına karşı sorumluluğudur; sigorta ise poliçedeki teminata göre belirli rizikoların (yangın, yıldırım, su baskını, hırsızlık gibi) hasarını karşılayan ayrı bir sözleşmedir. Bu nedenle garanti kapsamı dışı kalan bir yıldırım hasarı, poliçede teminat varsa sigortadan talep edilebilir; ancak her poliçe bu rizikoları kapsamaz ve her teminatın şartları vardır.

Kurulumcu açısından pratik sonuç şudur: müşteriye ‘yıldırım, su ve tuz kaynaklı hasarlar garanti dışıdır, bu riskler için poliçenizde teminat olup olmadığını sigortacınızdan öğrenin’ demek dürüst ve korunmacı bir yaklaşımdır.

Bayifi bu konuda nerede devreye giriyor?

Bayifi, ürün seçimini bölgeye ve ortama göre yapmak isteyen kurulumcular ile toptancıları buluşturur. Bölgenizdeki kurulumcu ve toptancı firmaları bayiler dizininden bulabilir, anlık stoklu ürünleri pazar bölümünde karşılaştırabilir, firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.