Zayıf Akım Keşif Özeti ve Metraj Cetveli Nasıl Hazırlanır? Poz Numarası, Birim ve Miktar Kalemleri

Keşif özeti ile metraj cetveli arasındaki fark nedir?

Metraj cetveli, projedeki her sistemin ve her mahallin ölçülerek sayılmış miktarlarını gösteren ayrıntılı tablodur; keşif özeti ise aynı miktarların poz numarasına göre birleştirilip ana başlıklar altında toplandığı kısa tablodur. Başka bir deyişle metraj cetveli ‘nerede kaç tane, kaç metre’ sorusunu, keşif özeti ‘toplamda ne kadar iş var’ sorusunu cevaplar.

Metraj cetvelinde her satır bir mahale, kata veya hatta bağlanır ve miktarın nasıl bulunduğu görünür: sayım, ölçek üzerinden uzunluk ya da formül. Keşif özetinde ise aynı poz tek satıra iner ve miktarlar toplanır. Özet, ayrıntılı cetvelden otomatik türemeli; elle yazılan bir özet cetvelle uyuşmadığı anda tartışma başlar.

İkisi de fiyat tablosu değildir. Birim fiyat girilmeden önceki aşama miktar tablosudur ve fiyatlandırma ancak miktarlar mutabık kaldıktan sonra yapılırsa teklif karşılaştırması anlamlı olur.

Poz numarası nedir ve kalem yapısı nasıl kurulur?

Poz numarası, bir iş kaleminin tanımını, ölçü birimini ve ölçüm kuralını tek kodla belirleyen kalem kimliğidir. Aynı pozu kullanan herkes aynı işi, aynı birimle ve aynı ölçüm yöntemiyle kastetmiş olur; metraj cetvelinin ortak dil olmasının sebebi budur.

Kamu işlerinde idareler, yaklaşık maliyeti belirlerken 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca her türlü fiyat araştırması yapar ve sonucu dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterir. Bu çalışmada çoğu zaman Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yayımladığı birim fiyat ve tarif kitapları esas alınır; elektrik tesisatı pozları bu kitaplarda ayrı bölümlerde, kuvvetli ve zayıf akım olarak toplanır. Güncel poz listesini ve tarifleri her zaman Bakanlığın resmi yayınından kontrol edin; yıl içinde düzeltme cetvelleri çıkabilir.

Özel sektörde böyle bir zorunluluk yoktur. Firmalar kendi serbest poz yapısını kurar: sözleşmede taraflar hangi kodlamayı kullanacaklarını yazar ve metraj o kodlamaya göre hazırlanır. Kamu pozunda karşılığı olmayan bir iş çıkarsa o kalem için ayrıca piyasa araştırması yapılır ve tanım yazılı olarak netleştirilir.

Serbest bir yapı kurarken pratik bir kodlama şu mantığı izler:

• Sistem kodu: kamera, yangın algılama, geçiş kontrol, yapısal kablolama, diafon gibi ana grup (ör. 10, 20, 30).
• Alt grup: cihaz, kablo, boru-kanal-tava, aksesuar, yazılım, hizmet.
• Sıra no: aynı alt grubun içindeki tekil kalem (ör. 20.2.015).
• Her pozun yanında kısa tanım, birim ve ölçüm kuralı bulunur; ‘kablo: yatay + dikey + pay dâhil’ gibi kural cümlesi pozun parçasıdır.

Birimler: adet, metre, takım ve set ne zaman kullanılır?

Birim, pozun neyi saydığını belirler; yanlış birim seçilmesi miktarın yanlış okunmasına yol açar. Genel kural, ayrı ayrı sayılabilen ve ayrı ayrı değiştirilebilen şeyin adet, uzunlukla ölçülen şeyin metre, birlikte teslim edilen ve tek bütün olarak çalışan kalemlerin takım ya da set olarak yazılmasıdır.

Takım ile set ayrımı sözleşmede tanımlanmazsa karışır. Bu yüzden takım/set kalemlerinin içeriği parantez içinde ya da ek listede açıkça sayılmalıdır.

• Adet: kamera, dedektör, kart okuyucu, switch, ekran, priz, konnektör gibi tek tek sayılan ürünler.
• Metre (m): kablo, boru, kablo kanalı, kablo tavası, fiber; metraj toplamı genellikle tam sayıya yukarı yuvarlanır.
• Takım: birlikte çalışan ve tek kalem olarak teslim edilen grup; örneğin kapı zili ile iç ünite çiftini kapsayan diafon takımı.
• Set: aynı amaçla birlikte kullanılan montaj malzemesi grubu; örneğin duvar braketi, vida, dübel ve conta seti.
• Götürü (gr): miktarı ölçülemeyen ya da tek seferlik hizmet kalemleri; devreye alma, eğitim ve dokümantasyon için kullanılır.
• Lisans: kanal başına, cihaz başına veya kullanıcı başına olabilir; birimde hangisinin kastedildiği yazılmalıdır.

Kablo, boru, kanal ve tava metrajı nasıl çıkarılır?

Kablo metrajının temel formülü, ölçekten alınan yatay uzunluğa dikey çıkışları, uç kıvrımlarını ve yedek payını eklemektir: L = (yatay + dikey + uç kıvrımı) × (1 + yedek payı). Burada yedek payı şartnamede ya da firmanın iç kuralında sabitlenir; tek tek tahmin etmek yerine tüm projede aynı katsayıyı kullanmak cetveli denetlenebilir kılar. Ayrıntılı kamera örneği için kamera için kaç metre kablo gerekir yazısına bakabilirsiniz; burada amaç tüm zayıf akım kalemlerine uyan genel yöntemdir.

Örnek hesap: ölçekten 42 m yatay, tavandan cihaza 3 m dikey, rack tarafında 2 m ve cihaz ucunda 2 m kıvrım varsa toplam 49 m eder; yüzde 10 yedek payıyla 49 × 1,10 = 53,9 m, yani 54 m yazılır. Dikey çıkış, kat döşemesinden cihaz yüksekliğine kadar olan iniş-çıkışı kapsar ve plan görünüşünde görünmediği için en sık unutulan parçadır.

Boru, kanal ve tava, kablodan ayrı pozlanır; çünkü taşıyıcı yol birden fazla kabloyu barındırır ve kablo toplamı ile taşıyıcı toplamı aynı sayı değildir. Taşıyıcıda ölçüm yol boyuncadır, dirsek, T ve redüksiyon gibi bağlantı parçaları ise adet olarak ayrı satıra yazılır. Kablo sayısı ve kesiti taşıyıcının dolum oranını da belirler; kanal seçimi için yapısal kablolama tasarımındaki kanal hesabına göz atın.

Cihaz grupları, yazılım-lisans, test ve eğitim ayrı satır olmalı mı?

Evet; her ana kalem grubu kendi satırında görünmelidir, çünkü her birinin satın alma, uygulama ve kabul zamanı farklıdır. Cihaz, malzeme, yazılım-lisans ve hizmet tek satırda birleşirse hangi parçanın teslim edildiği, hangisinin eksik kaldığı izlenemez.

Cihaz grupları sistem bazında ayrılır: kamera, kayıt cihazı ve depolama, switch ve ağ, güç kaynağı, okuyucu ve kontrolör, dedektör ve panel gibi. Aksesuar ve montaj malzemesi ana cihaza gömülü yazılmaz, set olarak ayrı satır alır.

• Yazılım ve lisans: yönetim yazılımı, kanal ya da kullanıcı lisansı, destek ve güncelleme süresi ayrı satırdır; lisansın hangi birime bağlandığı yazılır.
• Test ve devreye alma: kablo ölçümü, sistem ayarı ve fonksiyon testi götürü kalem olarak yer alır; rapor çıktıları için test ve devreye alma raporu yazısı örnek verir.
• Eğitim: kullanıcı ve yönetici eğitimi, süre ve katılımcı sayısıyla ayrı satırdır.
• Dokümantasyon: uygulama sonrası çizimler ve şifre listesi ayrı kalemdir; bkz. as-built teslimi.
• Geçici ve yardımcı işler: iskele, lift, delme ve kırma gibi destek işleri ana kalemlerin içine gömülmez, ya ayrı pozlanır ya da kapsam dışı olduğu yazılır.

Birim fiyat olmadan miktar tablosu müteahhit ve şantiye şefiyle nasıl kontrol edilir?

Fiyatsız miktar tablosu, şantiye şefi ve müteahhitle yalnızca ‘ne kadar iş var’ konuşulacak şekilde sunulur ve bu sayede tartışma fiyata değil metraja odaklanır. Fiyat sütunu boşken yapılan kontrol, tarafların miktarı kendi lehine yorumlama eğilimini azaltır.

Kontrol adımları şöyle işler:

• Tablonun dayandığı proje revizyonunu üstüne yazın; kontrolü yapan herkes aynı pafta setine bakmalıdır, bkz. kamera projesi paftası ve revizyon yönetimi.
• Cihaz sayılarını plan üzerinde sembol sembol yeniden sayın ve cetveldeki toplamla karşılaştırın.
• Kablo hatlarından en az birkaç tanesini ölçekten yeniden ölçün; sapma önceden kararlaştırılan toleransın içinde değilse tüm hatları gözden geçirin.
• Şantiye şefinden saha ölçüsü, kat yüksekliği ve tavan durumunu teyit etmesini isteyin; dikey çıkışlar çoğu zaman sahada farklı çıkar.
• Fark çıkan her satırı not tutanağına yazın ve revizyon numarasıyla yeni cetvel çıkarın.
• Mutabakat sağlanınca fiyatlandırmaya geçin; sonradan miktar değişirse ilave iş sürecini devreye alın, bkz. şantiyede proje revizyonu ve ilave iş yönetimi.

Çift sayım ve unutulan kalem hataları nasıl önlenir?

Çift sayım, aynı işin iki farklı pozda ya da iki farklı kişinin cetvelinde yer almasıdır; unutulan kalem ise hiçbir sistemin sahiplenmediği işin tabloda yer almamasıdır. İkisi de sorumluluk sınırının net olmadığı yerde çıkar.

Çift sayım için ‘bir kalem tek sahip’ ilkesi uygulanır: her pozun bir sorumlusu ve bir ölçüm yöntemi vardır. Kablo ucundaki konnektör hem kablo pozunda hem cihaz aksesuarında sayılıyorsa biri silinir. Unutulan kalemler için ise sistemler arası geçişler tek tek taranır.

• Ortak yollarda (tava, boru) kablo toplamını sayarken aynı yolu iki sistemin cetvelinde tekrar saymayın.
• Sistemler arası kalemler (kapı kilidi, yangın rölesi, asansör bağlantısı) hangi sistemin metrajında olduğunu not edin.
• Güç kaynağı, kesintisiz güç ve topraklama gibi destek kalemleri kontrol listesinde tek tek işaretleyin.
• Etiket, kelepçe, dübel, sızdırmazlık malzemesi gibi küçük kalemleri set olarak ayrıca satıra alın.
• Cetveldeki toplamı bağımsız ikinci bir kişiye yeniden hesaplatın; aynı kişi iki kez aynı hatayı yapar.

Excel şablon mantığı nasıl kurulur?

İyi bir Excel şablonu, girdi, hesap ve özet katmanlarını ayırır; böylece bir sayıyı değiştirmek tüm tabloyu tutarlı biçimde günceller. Her katman ayrı sayfada durur ve özet sayfası yalnızca formüllerle beslenir.

Önerilen yapı şöyledir:

• Poz sayfası: poz numarası, tanım, birim, ölçüm kuralı; başka hiçbir sayfa poz tanımı yazmaz, yalnızca bu listeden çağırır.
• Girdi sayfası: mahal, kat, hat, sayım ve ölçü; her satırda poz numarası, miktar ve ‘nasıl bulundu’ sütunu bulunur.
• Katsayı hücreleri: yedek payı ve uç kıvrımı gibi değerler tek yerde tanımlı olur; formüller bu hücrelere bağlanır.
• Özet sayfası: SUMIF ya da pivot ile poz bazında toplam; elle yazılmış sayı bulundurmayın.
• Kontrol sütunları: boş poz, tanımsız birim, negatif miktar ve çift poz uyarıları için basit koşullu biçimlendirme.
• Revizyon sayfası: tarih, proje revizyon numarası, değişen satırlar ve değişikliği isteyenin adı.

Bayifi bu süreçte nerede yer alır?

Metraj cetvelindeki cihaz ve malzeme kalemlerini temin ederken /pazar üzerinden toptancıların anlık stoklu ürünlerine bakabilir, tek talep ile birden çok toptancıdan teklif isteyebilirsiniz; teklif talebinizin satırları metraj cetvelinizin pozlarıyla aynı yapıda hazırlanırsa karşılaştırma kolaylaşır. Bölgenizdeki kurulumcuları /bayiler dizininde bulabilir, firmanızı /kaydol sayfasından kaydedebilirsiniz.