Yeni Bina Diafon Tesisatı: Kolon Hattı, Daire İçi Boru ve Müteahhit-Kurulumcu Koordinasyonu

Yeni bina diafon altyapısı neden sıva öncesinde kurulur?

Diafon altyapısının kalıcı kısmı cihazlar değil, duvar ve döşeme içindeki boru, kutu ve kolon kanalıdır; bunlar sıva ve şap atıldıktan sonra ancak kırılarak düzeltilebilir. İç ünite, kapı paneli ve güç kaynağı yıllar içinde değişebilir, ama yanlış yere konmuş bir kat kutusu ya da tıkanmış bir boru binanın ömrü boyunca sorun olarak kalır.

Bu yüzden iş iki aşamalıdır. Birinci aşama kaba inşaat sürerken yapılan boru, kutu ve çekme teli hazırlığıdır. İkinci aşama sıva, boya ve kapı montajı bittikten sonra yapılan kablo çekimi, cihaz montajı ve devreye almadır. Kurulumcunun ilk aşamada devreye girmesi, ikinci aşamadaki işin büyük kısmını belirler.

Elektrik ve zayıf akım projesinde diafon nasıl yer almalı?

Diafon, projede zayıf akım (iletişim ve güvenlik) tesisatı içinde gösterilmelidir. Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği, projelerin kapsamını kuvvet, aydınlatma, koruma, haberleşme, yangın haber verme ve güvenlik sistemleri olarak sayar; iletişim sistemleri arasında telefon, bilgi iletişim ağı, TV, anons, çağrı sistemi ve intercom da vardır. Diafon adıyla anılmasa da bu başlıkta düşünülür.

Aynı yönetmeliğe göre ön projede cihazlar mimari plan üzerinde yerleştirilir ve sistem şemaları çizilir; kesin projede ise tesisat planları, sistem şemaları ve kablo güzergâhlarında elektromanyetik uyumluluk açısından kritik devrelerin belirlenmesi istenir. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ise zayıf akımı, normalde tehlikeli akımların oluşamadığı tesisler olarak tanımlar. Güncel madde ve şartname hükümlerini proje müellifinden ve ilgili idareden teyit edin; uygulamada belediye ve site yönetimi ek şart koyabilir.

Kurulumcunun projeden istemesi gereken asgari bilgiler şunlardır:

• Kolon kanalının kat planındaki yeri ve her katta kat kutusunun konumu
• Her dairede iç ünite, varsa ikinci iç ünite ve kapı paneli için boru güzergâhı
• Kapı panelinin (ve varsa ikinci giriş panelinin) tam konumu ile kutu derinliği
• Güç kaynağı ve dağıtıcının yerleştirileceği pano ya da teknik oda

Düşey kolon kanalı ve kat kutuları nasıl planlanır?

Düşey kolon, bodrumdan en üst kata kadar inen ve diafon hattının geçtiği zayıf akım kanalıdır; kuvvetli akım kolonuyla aynı boru ya da kanalı paylaşmamalıdır. Aynı güzergâhı paylaşmak gerekirse üretici ve proje ayrı bölme ya da mesafe şartı koyar. Ses ve video hatlarındaki çızırtı ve parazit şikâyetlerinin çoğu kuvvetli akım kablolarına yakın döşemeden doğar.

Kat kutusu, kolondan her daireye ayrılan hattın bağlantı noktasıdır. Sıvasız kutu ve yeterli boş hacim, ileride dağıtıcı ya da ek modül gerektiğinde işi kolaylaştırır. Kat kutusunun kapağı yalnız yetkili kişiler tarafından açılacak biçimde, ama bakım için kolay erişilen bir yerde olmalıdır.

Kolon planlamasında uygulanan pratik adımlar:

• Kolon kanalını merdiven boşluğu ya da tesisat şaftı gibi bakım için erişilebilen bir alanda tutun; asansör kuyusu içine almayın
• Her katta kat kutusunu aynı düşey eksende ve kapıdan uzak, ama gözden saklanmış bir yerde konumlandırın
• Kolon borusunu ihtiyacın bir boy üstü çapta seçin ve içine çekme teli bırakın; dolu boruya sonradan kablo çekmek çok zordur
• Kuvvetli akım hatlarıyla zayıf akım hatlarını ayrı borularda, mümkünse ayrı duvar yüzeylerinde ilerletin

Daire içinde boru, kutu ve iç ünite yeri nasıl belirlenir?

İç ünite için daire içinde kat kutusundan giriş holüne kadar kesintisiz bir boru ve ünite arkasında bir montaj kutusu bırakılır. Ünite genellikle giriş kapısına yakın, kolay ulaşılan ve çocuk ya da yaşlıların kullanabileceği bir yükseklikte olur; ünite ekranının merkezi için çoğu üretici göz hizasına yakın bir yükseklik önerir, kesin değeri seçilen modelin montaj kılavuzundan teyit edin.

Ünitenin yanına, cihaz harici besleme istiyorsa 230 V priz için ayrı bir tesisat da planlanabilir. Birçok 2 telli sistemde besleme merkezi güç kaynağından gelir ve daire içinde priz gerekmez; yine de bazı modeller, ek kameralar ya da ikinci ünite için yerel besleme ister. Bu yüzden model seçimi, kutu yerleri belirlenmeden yapılmalıdır.

Daire içi hazırlıkta dikkat edilecekler:

• İç ünite kutusunu yatak odasına değil, giriş holü veya salon girişine, kapı açılış yönünden etkilenmeyecek şekilde yerleştirin
• Kutunun yanında mobilya ve dolap yerlerini mimari plandan kontrol edin; ünite sonradan perdenin ya da dolabın arkasında kalmasın
• Ünitenin ikinci bir noktaya taşınma ihtimalini düşünerek bir ek boru ucu bırakın (ör. salon veya balkon girişi)
• Kutu derinliğini, ünitenin kablo girişi ve klemens payına göre seçin; sığ kutuda kablo ezilir

İleride IP veya 2 telli sisteme geçiş için yedek boru ve CAT6 hattı

Binanın bugün hangi sistemle başlayacağı kesin olsa bile, her daireye ve kapı paneline en az bir yedek boru ve bir yedek CAT6 hattı bırakmak ileride sistem değişimini kırma gerektirmeden mümkün kılar. 2 telli sistemden IP sisteme geçişin neden zor olduğu ve hangi kablonun yeniden kullanılabildiği eski analog diafonu IP'ye çevirme rehberinde anlatılıyor.

CAT6 hattı, IP kapı paneli ve iç ünitelerin Ethernet üzerinden çalışması için gerekli olan hattır. Bakır dengeli kablolu Ethernet kanallarında uzunluk sınırı genellikle 100 metredir; PoE (IEEE 802.3af/at/bt) ile cihaz beslenecekse güç ihtiyacı da hesaba katılmalıdır. IEEE 802.3bt standardı 27 Eylül 2018'de onaylanmıştır ve önceki sürümlere göre daha yüksek güç aktarımını tanımlar; kullanılacak cihazın hangi PoE sınıfını istediğini üretici veri sayfasından teyit edin.

Yedek hattın yapılandırılmasında işe yarayan basit kurallar:

• Kat kutusundan her daire girişine bir CAT6 ya da CAT6A kablo çekin ve her iki ucu etiketleyin
• Kapı paneli kutusuna da bağımsız bir CAT6 hattı ve bir yedek boru getirin
• Kolon boyunca bodrum ya da teknik odaya inen bir boş boru hattı bırakın; ileride fiber veya ek kablo için kullanılır

Kapı paneli kutusu, kilit ve kapı çerçevesi hazırlığı

Kapı paneli kutusu, giriş kapısının yanında göz hizasında, yağmurdan ve doğrudan güneşten korunaklı bir yere yerleştirilir; kamera lensinin arkadan ışık almaması ve panelin üzerine gece aydınlatması düşmesi görüntü kalitesini belirler.

Panel kutusuna boru, sıva öncesinde ve panel ölçüsüne göre bırakılır. Alüminyum kapı çerçevelerinde elektrikli kilit ya da kapı açıcı için yatak ve kablo geçişi çoğu zaman çerçeve imalatı sırasında hazırlanır; kapı takıldıktan sonra delik açmak hem garantiyi hem de görünümü bozar. Elektrikli kilit seçimi (gerilim ve akım tipi) ve açma düğmesi bağlantısı için kapı açma butonu rehberine bakılabilir.

Kapı tarafında hazırlıkta kontrol edilecekler:

• Panel kutusu, çerçeve ve duvar kaplamasının kalınlığı toplandığında panelin yüzeyle aynı seviyede kalacak şekilde derinleştirilmiş mi
• Elektrikli kilit ya da kapı açıcının kablosu için çerçeveden kutuya kesintisiz bir boru ya da kablo geçişi var mı
• Kapı kapandığında ve açıldığında kablo ezilmeyecek, bükülmeyecek mi

Güç kaynağı ve kablo kesitinde hesap: gerilim düşümü

Kolonun en uzak dairesinde cihazın çalışabilmesi için kablo üzerindeki gerilim düşümü hesaplanmalıdır. Basit hesap: bakırın özdirenci (yaklaşık 0,0175 Ω·mm²/m) alınarak kablonun döngü direnci R = 0,0175 × 2 × L / S formülüyle bulunur; burada L tek yön uzunluk (m), S iletken kesiti (mm²) olur. Gerilim düşümü ise ΔV = I × R'dir.

Örnek: 60 metre uzaklıktaki bir noktada 0,5 A çeken yük, 0,75 mm² iletkende R = 0,0175 × 2 × 60 / 0,75 = 2,8 Ω ve ΔV = 0,5 × 2,8 = 1,4 V düşüm yaratır. Düşüm cihazın kabul ettiği alt sınırın altına iniyorsa kesit büyütülür ya da güç kaynağı kolonun ortasına alınır. Cihazın izin verdiği düşümü ve toplam akım değerini üreticinin belgesinden teyit edin; ayrıntılı yöntem güç kaynağı seçimi ve mesafe limiti rehberinde anlatılıyor.

Daire sayısı arttıkça 2 telli sistemde adres ve bus limiti de devreye girer. Bina büyüklüğüne göre seçilen sistemin kapasitesini baştan kontrol etmek için 2 telli diafona daire ekleme rehberine bakılabilir.

Müteahhit-kurulumcu koordinasyonu ve kurulumcunun iş fırsatları

Koordinasyonun özü, kurulumcunun sıva öncesi ortak keşfe çağrılmasıdır; müteahhit tarafında bu çoğu zaman elektrik taahhüdü ya da şantiye şefi ile yapılır. Kurulumcu için bu aşama hem projeyi düzeltme hem de sonraki kablo çekimi ve cihaz montajı işini erken sipariş alma fırsatıdır.

Kurulumcunun erken devreye girerek öne çıkabileceği noktalar şunlardır: proje üzerinde diafon güzergâhının eksik ya da hatalı olduğunu fark etmek, yedek boru ve CAT6 hattı önermek, kapı çerçevesi üreticisiyle kilit yatağını önceden konuşmak, sistem seçimini bina büyüklüğüne ve bütçe çerçevesine göre gerekçelendirmek ve teslim sonrası bakım için kayıtlı bir devreye alma raporu sunmak.

Koordinasyon akışı:

• Kaba inşaat: kolon kanalı, kat kutusu ve daire içi boru yerlerinin ortak keşfi; eksiklerin yazılı listesi
• Sıva sonrası: boruların açık olduğunun kontrolü, kablo çekimi ve etiketleme
• İnce işler: kapı paneli, iç ünite, güç kaynağı ve kilit montajı
• Devreye alma: her daire için çağrı, ses, görüntü ve kapı açma testi; adres ve numaralandırma tablosu
• Teslim: kullanıcı kılavuzu, son durum çizimi ve bakım iletişim bilgileri

Teslim ve devreye alma testi: neler kontrol edilir?

Devreye alma testi, her dairede çağrı, iki yönlü ses, görüntü ve kapı açma işlevlerinin ayrı ayrı denendiği ve sonucun kayıt altına alındığı kontroldür. Test yalnız iki üç daire için değil, kolondaki her daire için yapılmalıdır; çünkü kablo sorunu çoğunlukla belli bir katta ya da belli bir daire hattında ortaya çıkar.

Bulunan hataların hızlı teşhisi için ses ve görüntü sorunlarına dair rehberler işe yarar: görüntü olmayıp ses varsa kamera modülü ve video hattı, ses olmayıp görüntü varsa mikrofon ve hoparlör bağlantısı ilk kontrol edilecek yerlerdir.

Teslim listesine konulması gerekenler:

• Her dairede çağrı, ses, görüntü ve kapı açma testi sonucu
• Kapı panelinin gece görüntüsü ve arka ışık denemesi
• Güç kaynağı çıkış gerilimi ve en uzak dairedeki uçta ölçülen gerilim
• Daire numarası ile panel adres eşleştirme tablosu

Bayifi'de bu konuda neler bulunur?

Yeni bina projesi için kurulumcu aramak isteyenler bayiler sayfasından il il firmaları, örneğin İstanbul, İzmir ve Ankara listelerini inceleyebilir. Diafon, kamera ve geçiş kontrol ürünlerini toptan ve stoklu arayan kurulumcular pazar bölümünde tek talep ile birden çok toptancıdan teklif isteyebilir; marka bazlı inceleme için marka sayfaları da vardır. Kurulum ya da toptan satış yapan firmalar kendilerini kaydol sayfasından ekleyebilir.