Türk Plakası Formatı ve Plaka Tanıma OCR Sorunları: Diplomatik, Geçici, Motosiklet ve Yabancı Plaka

Türk plakası nasıl dizilir?

Standart bir Türk plakası üç parçadan oluşur: önce il kodu, sonra harf grubu, en sonda rakam grubu. İl kodu iki rakamdır ve 01 ile 81 arasında değişir; harf grubu bir ila üç harftir; rakam grubu ise genellikle iki ila dört rakamdan oluşur. Harf ve rakamların toplamı çoğu plakada altıyı geçmez.

Bu düzen, plaka tanıma yazılımı için en değerli bilgidir. Çünkü ilk iki karakterin her zaman rakam, ortadaki grubun harf, sondaki grubun rakam olması beklenir. Yazılım bir karakterin 0 mı O mu olduğuna ışık ve yazı tipine bakarak değil, plakanın neresinde durduğuna bakarak karar verebilir.

Sıra harfleri için Türk alfabesinden Ç, Ş, İ, Ö, Ü ve Ğ ile Latin harflerinden Q, W ve X kullanılmadığı bildirilmektedir. Kullanılan harf kümesinin güncel halini tescil uygulamasından ve yazılım üreticisinin belgesinden teyit edin; kümeyi yazılıma elle girecekseniz bu kaynaktan alın.

• Yaygın kalıplar: iki rakam + bir harf + dört rakam, iki rakam + iki harf + üç ya da dört rakam, iki rakam + üç harf + iki ya da üç rakam.
• Toplam karakter sayısı (boşluksuz) çoğunlukla 5 ile 8 arasındadır.
• Plakanın solundaki mavi şerit 1996 öncesi plakalarda yoktur; bu fark eski tip plakaların ayrı örnek olarak sınanmasını gerektirir.

Plaka ölçüleri, malzeme ve tek satır / iki satır düzeni

Plakanın fiziksel ölçüsü okuma düzenini belirler. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 53. maddesine göre otomobil, kamyonet, minibüs, kamyon ve otobüsler için ön plaka 11 x 52 cm, arka plaka 11 x 52 cm ya da 21 x 32 cm'dir; araçta bu ölçüler sığmıyorsa 15 x 30 cm plaka kullanılır. Motorlu bisiklet, motosiklet, yük motosikleti ve lastik tekerlekli traktör plakaları 15 x 24 cm'dir.

Uzun 11 x 52 cm plakada karakterler tek satırda dizilir. 21 x 32 cm kare plaka ile 15 x 24 cm motosiklet plakası ise yüksekliği fazla olduğundan karakterleri iki satırda taşıyabilir. Karakter yerleşimi, boşluklar ve çizgi kalınlıkları yönetmelik ekindeki şekillerde gösterilir; ayrıntı için yürürlükteki yönetmelik metnine bakın.

Tescil plakaları 0,97 mm kalınlığında alüminyum levhadan, DIN 1745 standardına uygun yapılır; karakterler ve kenarlık kabartmalıdır (en az 1, en çok 3 mm). Kabartma, ışık altında gölge oluşturduğu için yağmur, eğik açı ve sert far ışığında karakterlerin görünümünü etkiler.

• Tek satır: uzun plakalarda yazılım soldan sağa tek bir okuma satırı bekler.
• İki satır: yazılımın iki satırı birleştirme (satır sıralama) seçeneği açık olmalıdır; aksi halde üst satırdaki il kodu ile alt satırdaki harf ve rakamlar ayrı plaka gibi okunur.
• Motosiklet ve traktörde yalnızca arka plaka vardır; kamerayı karşıdan çekilen ön görüntüye göre kurarsanız bu araçlar okunmaz.

OCR'da karışan karakterler: 0/O, 8/B, 1/I, 5/S ve konuma göre düzeltme

Plaka tanımadaki hataların büyük kısmı birbirine benzeyen karakter çiftlerinden gelir. En sık karışanlar 0 ile O, 8 ile B, 1 ile I, 5 ile S, 2 ile Z ve 6 ile G'dir; bunlara ek olarak D ile 0, E ile F ve U ile V da düşük çözünürlükte karışabilir.

Çözüm, karakteri tek başına değerlendirmek yerine konumuna göre düzeltmektir. İlk iki karakter ve son rakam grubu rakam olmak zorundaysa bu konumlarda O değeri 0'a, B değeri 8'e, I değeri 1'e, S değeri 5'e çevrilir. Ortadaki harf grubunda ise tersi yapılır: 0 değeri O'ya, 8 değeri B'ye, 5 değeri S'ye dönüştürülür. Bu işlem, motorun ürettiği ham metin üzerinde uygulanan basit ve etkili bir son düzeltmedir.

Zor nokta harf grubu ile rakam grubunun sınırıdır. Yedi karakterlik bir okuma bir harf + dört rakam, iki harf + üç rakam ya da üç harf + iki rakam olabilir. Yazılım bu üç bölünmeyi sırayla dener, her biri için karışan karakter düzeltmelerini uygular ve format kuralına en az düzeltmeyle uyan adayı seçer; eşitlik varsa okuma güvenini düşürüp insan kontrolüne yollar.

• Konum kuralı: ilk iki karakter rakam, sondaki grup rakam, aradaki grup harf.
• Düzeltme tablosu: rakam konumunda O→0, B→8, I→1, S→5, Z→2, G→6; harf konumunda bunların tersi.
• Harf kümesi dışındaki bir karakter (örneğin Q ya da bir Türkçe harf) çıkarsa okuma yanlıştır ve düzeltme adayı aranmalıdır.

Özel plakalar: diplomatik, resmî, geçici ve yabancı

Standart kalıbın dışındaki plakalar sistemin en sık yanlış reddettiği gruptur. Diplomatik misyon mensuplarının araçlarında CD, konsolosluk araçlarında CC serisi kullanılır; bu plakalar Yönetmeliğin 58. maddesindeki özel tahsis hükümlerine bağlıdır ve süre bitiminde trafik kuruluşlarına iade edilir. Zemin ve yazı renkleri standart plakadan farklı olabilir, bu yüzden açık yazı koyu zemin gibi ters kontrast için görüntü ön işlemesi ayrıca sınanmalıdır.

Geçici plakalar iki gruba ayrılır. 2012 değişikliğiyle düzenlenen G (gösteri, fabrika-bayi arası sürüş) ve T (prototip, yol testi) plakalarında numara 8000-9999 aralığındadır; G plaka şehir içinde 24 saat, şehirlerarası ve uluslararası yolda en fazla altı gün geçerlidir ve karton kâğıttan da olabilir. Gümrük plakaları ve altı güne kadar verilen geçici plakalar plastik ya da karton olabilir ve üzerlerinde köşegen boyunca 2 cm genişliğinde beyaz bir bant bulunur. Bu bant, karakterlerin üzerinden geçtiği için okumayı bozabilir.

Yurt dışı bağlantılı geçişler için de geçici belgeler vardır: yurt dışından alınan ya da yurt dışına satılan araçlar için 30 günlük D belgesi, Türkiye'ye kalıcı ithal edilecek veya transit geçecek yabancı plakalı araçlar için altı günlük E belgesi düzenlenir. Bu belge sürelerinin güncel halini üretici ve mevzuat metninden teyit edin.

Resmî araçlarda ise kamu kurumlarının araçlarına bakanlık onayıyla sivil plaka tahsis edilebilmesi (Madde 58/3-b) nedeniyle, plakadan aracın resmî olup olmadığı her zaman anlaşılmaz. Bu yüzden sistemde plaka türünü yalnızca görsel ipuçlarından çıkarmaya çalışmayın; beyaz liste kaydını esas alın.

• Yabancı plakalar çok farklı karakter kümeleri (Ä, Ö, Ü, Ø gibi harfler, tire ve rakam-harf kombinasyonları) ve oranlar içerir; Türk format kuralı onları reddeder.
• Çözüm: yabancı plaka modu. Format kontrolüne uymayan ama yüksek güvenle okunan plakalar 'yabancı / sınıflanmamış' olarak kaydedilir, silinmez.
• Mavi şeritli AB tipi plakalarda şeritteki ülke harfi plaka karakteri değildir; yazılımın o bölgeyi dışarıda bırakması gerekir.

Bozuk, katlanmış, sahte plaka ve çerçeve ya da dekor sorunları

Okuma hatasının bir bölümü yazılımdan değil plakanın fiziksel durumundan gelir. Bükülmüş ya da katlanmış plaka karakterleri eğriltir, çerçevenin kapattığı alt ve üst kenar rakamları yutar, plaka üstüne yapıştırılan çıkartma ve dekor ise 1, 7 ve I gibi ince karakterleri taklit edebilir.

Kasıtlı olarak okunmaz hale getirilmiş ya da sahte plakayı kamera tek başına ayırt edemez. Doğru yaklaşım, böyle araçları 'okundu' diye kaydetmek yerine düşük güvenle işaretlemek ve gerekirse yetkili kişinin gözüyle teyit ettirmektir. Plaka bilgisi kişisel veri sayılabileceğinden, saklama ve inceleme kuralları için otopark ve plaka verisi KVKK rehberine de göz atın.

• Çerçeve: üst ve alt kenarı plaka karakterlerine yaklaşan çerçeveler okuma bölgesini daraltır; saha ziyaretinde çerçeveli plakalı araçlarla deneme yapın.
• Sprey, yansıtıcı kaplama ve çıkartma: yazılım karakter kenarını bulamazsa güven puanı düşer; bu araçlar için sürekli düşük güven listesi tutun.
• Plakası katlanmış ya da eksik araç: aynı aracın iki farklı okuması (örneğin biri 34 ABC 123, diğeri 34 A8C 123) tek bir 'olay' olarak birleştirilmelidir.

Kural tabanlı doğrulama, benzer plaka toleransı ve manuel düzeltme akışı

Plaka tanıma sisteminde karar üç katmanda verilir: önce format kuralı, sonra benzerlik eşlemesi, en sonda insan düzeltmesi. Format kuralı, ham okuma bir Türk plakası kalıbına uyuyor mu diye bakar; uymuyorsa okuma ya düzeltilir ya da 'yabancı / belirsiz' sınıfına gider.

Benzerlik eşlemesi, okunan plakayı beyaz listedeki plakalarla karşılaştırır. Genel yöntem, düzenleme (Levenshtein) mesafesidir: iki dizgeyi eşitlemek için gereken ekleme, silme ve değiştirme sayısı. Karışan karakter çiftleri (0/O, 8/B, 1/I, 5/S) için maliyet düşük, ilgisiz karakterler için yüksek verilirse sonuç daha isabetli olur.

Tolerans iki yönlü bir risktir. Çok sıkı olursa gerçek bir sakin okunmaz ve bariyer açılmaz; çok gevşek olursa 34 ABC 123 ile 34 ABC 128 gibi birbirine yakın iki plaka karışabilir. Bu yüzden tolerans, kapı açma kararında değil, bildirim ve arama kararlarında geniş; kapı açma kararında dar tutulur.

Manuel düzeltme akışında, güveni belirlenen eşiğin altında kalan okumalar bir kuyruğa düşer. Yetkili kişi görüntüyü, ham okumayı ve önerilen düzeltmeyi görür; doğru plakayı yazar ya da onaylar. Her düzeltme, ileride yazılımın ayarlanması için kayıt altında tutulur.

• Adım 1: ham metni büyük harfe çevir, boşluk ve tireleri temizle.
• Adım 2: uzunluk 5-8 mi? Değilse 'belirsiz' sınıfına ayır.
• Adım 3: olası bölünmeleri dene, konuma göre karışan karakterleri düzelt, format kuralına uyan en az düzeltmeli adayı seç.
• Adım 4: beyaz listede tam eşleşme ara; yoksa mesafesi 1 olan adayları 'öneri' olarak listele.
• Adım 5: güven eşiği altı ya da birden fazla aday varsa insan kuyruğuna gönder; kapıyı otomatik açma.

Kurulumcu için yazılım ayarı kontrol listesi

Kurulumcunun işi, yazılımın ülke ve plaka tipi ayarlarını sahaya uydurmaktır; çünkü varsayılan ayarlar çoğu zaman başka bir ülke için hazırlanmıştır. Aşağıdaki liste kurulum ve teslim öncesi kontrol için kullanılabilir. Kamera yerleşimi ve ışık için plaka tanıma kamerası montaj açısı ve ışık ayarı rehberine, genel çalışma mantığı için plaka tanıma sistemi nasıl çalışır yazısına bakın.

• Ülke / bölge seçimi Türkiye olarak ayarlandı mı ve plaka tipi listesinde tek ve iki satırlı seçenekler açık mı?
• Plaka formatı (il kodu 01-81, 1-3 harf, rakam grubu) etkinleştirildi mi; harf kümesi güncel tescil uygulamasından teyit edilerek girildi mi?
• Konuma göre karakter düzeltmesi (0/O, 8/B, 1/I, 5/S) açık mı?
• Motosiklet için arka plaka görecek ikinci kamera ya da açı planlandı mı?
• Yabancı plaka modu ve 'belirsiz' sınıfı tanımlı mı; format dışı okumalar siliniyor mu yoksa saklanıyor mu?
• Güven eşiği, satır birleştirme ve minimum karakter yüksekliği (piksel) üretici belgesindeki değerlere göre ayarlandı mı?
• Beyaz liste eşleşmesinde mesafe toleransı kapı açma ve bildirim için ayrı ayrı belirlendi mi? Beyaz liste yönetimi için beyaz liste ve misafir araç yetkilendirme rehberine bakın.
• Teslimde en az farklı gün, saat ve hava koşulunda yapılan deneme okumaları ve hata dökümü kayda alındı mı?

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Plaka tanıma kurulumunu yapacak bir firma arıyorsanız bayi dizinini il bazında inceleyebilir, örneğin İstanbul rehberine bakabilirsiniz. Plaka tanıma kamerası, kayıt cihazı ve aksesuar gibi ürünlerin toptancılardaki anlık stok durumunu pazar bölümünde görebilirsiniz. Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.