Plaka Tanıma Kamerası Montaj Açısı, Yüksekliği ve Işık Ayarı: Sahada Doğru Okuma Rehberi

Plaka okumayı belirleyen üç şey: açı, piksel ve ışık

Plaka tanıma (ANPR/LPR) kamerasının sahada doğru okuması üç koşula bağlıdır: plakanın kameraya göre açısı, görüntüdeki plakanın piksel boyutu ve plaka üzerindeki ışığın dengesi. Yazılım ne kadar gelişmiş olursa olsun, bu üçünden biri bozuksa okuma hatası yazılımdan değil montajdan kaynaklanır.

Sistemin yazılım tarafının nasıl çalıştığı, plakanın bulunup karakterlere ayrılması ve veritabanıyla eşleştirilmesi plaka tanıma sistemi nasıl çalışır yazısında anlatılıyor. Burada yalnızca sahadaki montaj ve ayar konusu işleniyor.

Bu yazıdaki sayısal değerler, üreticilerin yayımladığı kurulum kılavuzlarına dayanan genel eşiklerdir. Her model için sensör, lens ve yazılım farklı olduğundan, kullanacağınız cihazın kendi kılavuzundaki değerler önceliklidir.

Montaj açısı ve yüksekliği: hesap nasıl yapılır?

Plaka tanıma kamerası için dikey açı da yatay açı da yaklaşık 30 dereceyi aşmamalıdır. Hikvision'ın LPR kurulum kılavuzu, kameranın zemine göre bakış açısının 30 derece içinde, aracın hareket yoluna göre bakış açısının da 30 derece içinde kalmasını ister.

Kameranın yüksekliği önceden verilen tek bir ölçü değildir, mesafe ve açıdan hesaplanır. Kameradan plakanın yakalanacağı noktaya olan yatay mesafe d, istenen dikey açı θ, plakanın yerden yüksekliği yaklaşık 0,5 m ise kamera yüksekliği şöyle bulunur: H ≈ 0,5 + d × tan(θ).

Örnek: yakalama noktası 8 m ileride ve açı 15 derece seçilirse H ≈ 0,5 + 8 × 0,27 ≈ 2,6 m olur. Aynı mesafede 30 derece sınırı H ≈ 0,5 + 8 × 0,58 ≈ 5,1 m demektir; yani sınırda çalışmak yerine kamerayı yaklaştırmak ya da alçaltmak daha güvenlidir. Yatay kaymada da aynı formül geçerlidir: yan sapma ≈ d × tan(yatay açı).

• Aracın önünü görün: Hikvision kılavuzu kameranın aracın önüne bakacak biçimde kurulmasını önerir.
• Şerit başına bir kamera: iki şeridi tek kamerayla görmek gerekiyorsa üretici genellikle yolun üstünde bir travers (konsol) kullanılmasını ister.
• Plaka eğimi: Hikvision kılavuzu plakanın yatayla yaptığı eğim açısının en fazla yaklaşık ±5 derece olmasını ister; kameranın kendisi de düz kurulmalıdır.
• Direk titremesi: yol kenarındaki direk ağır araç geçerken sallanıyorsa okuma neredeyse imkânsız hale gelir; sağlam, titreşimsiz bir dayanak seçin.

Plaka kaç piksel olmalı? Odak mesafesi ve lens seçimi

Görüntüdeki plaka genişliği Hikvision kılavuzuna göre AB tipi plakalar için 130 ile 300 piksel arasında olmalı, en uygun aralık 150–200 pikseldir; 100 pikselin altında kalan plaka göz için okunur olsa bile yazılım için yetersizdir. Türk araç plakası da 520 × 110 mm ölçüsündeki AB tipine yakın olduğundan bu aralık iyi bir başlangıçtır, ancak model kılavuzuyla doğrulanmalıdır.

Piksel ihtiyacını mesafeden hesaplamak için önce plakanın bulunduğu mesafedeki sahne genişliği bulunur: Sahne genişliği = 2 × d × tan(yatay görüş açısı / 2). Plaka pikseli ise 520 mm ÷ sahne genişliği (mm) × yatay çözünürlük formülüyle çıkar. Örneğin sahne genişliği 6 m ve çözünürlük 1920 pikselse plaka yaklaşık 520 ÷ 6000 × 1920 ≈ 166 piksel olur.

Odak uzaklığı ise f ≈ d × sensör genişliği ÷ sahne genişliği ilişkisinden yaklaşık bulunur; sensör genişliği cihazın veri sayfasında yazılıdır. Varifocal (motorize) lens bu hesabın sahada ince ayarını mümkün kılar: yaklaştırma ve netleme kameradan uzaktan yapılır, merdivenle çıkmak gerekmez.

Üreticiler odak derinliğine de dikkat çeker. Hikvision kılavuzu, CS dişli kamerada sabit lensin odak derinliği daha geniş olduğundan plaka okuma için tercih edilmesini ve megapiksel işaretli (M veya MP) lens kullanılmasını önerir. Varifocal lens kullanılacaksa odak, aracın gerçekten geçeceği noktaya kurulmalı; yalnızca tek bir noktada keskin, önü ve arkası bulanık bir görüntü okuma penceresini daraltır. Lens buğulanması ve nem sorunları için kamera lensi buğulanma ve nem rehberi da bakılabilir.

Enstantane ve pozlama: hareketli araçta bulanıklık

Hareketli araçta plakanın okunması, enstantane süresinin kısa tutulmasına bağlıdır, çünkü uzun pozlama plakayı çizgiye çevirir. Hikvision kılavuzu, enstantane hızının gece far ışığını kesecek kadar yüksek olması gerektiğini söyler ve genellikle 1/1000 saniyeyi, araç hızı ve ışığa göre gerekirse 1/2000 saniyeyi önerir.

Bulanıklık miktarı basit bir hesapla görülebilir: Piksel kayması = araç hızı (m/s) × pozlama süresi (s) ÷ piksel başına gerçek boyut (m). Sahne 6 m ve çözünürlük 1920 pikselse bir piksel yaklaşık 3,1 mm'ye denk gelir. 40 km/sa (11,1 m/s) hızla giden aracın plakası 1/250 saniyede yaklaşık 14 piksel, 1/1000 saniyede yaklaşık 3,6 piksel, 1/2000 saniyede yaklaşık 1,8 piksel kayar.

Kısa pozlama görüntüyü karartacağından ışık da buna göre sağlanmalıdır. Gün ışığında bu çoğu zaman kendiliğinden olur; geceleyin ise dahili ya da harici IR aydınlatma görevi üstlenir. Otomatik pozlama bu dengeyi çoğu zaman uzun enstantaneye kaydırdığı için, plaka tanıma kamerasında enstantane üst sınırı elle kısıtlanmalı ve pozlama plaka bölgesine göre ölçülmelidir (ROI/bölgesel pozlama gibi özellikler modele göre adlandırılır).

Global shutter (tüm sensörün aynı anda pozlandığı yapı) rolling shutter'a göre hızlı araçlarda bükülme yapmaz; bu nedenle özellikle yüksek hızlı geçişlerde tercih edilir. Düşük hızlı otopark ve bariyer girişlerinde kısa enstantaneli standart sensörler de yeterli olabilir.

Far ışığı, ters ışık, IR yansıması ve ayrı IR aydınlatma

Gece plaka okuma sorunlarının başlıca iki kaynağı vardır: aracın farı sensörü doyurur ve plaka beyaza patlar. Far ışığı için temel çözüm, ışığı kesecek kadar hızlı enstantanedir; kameranın araç farlarına tam karşıdan bakmayacak biçimde yerleştirilmesi de parlamayı azaltır.

Plakalar, birçok ülkede olduğu gibi ışığı geldiği yöne geri yansıtan (retroreflektif) malzemeyle kaplıdır. Bu yüzden aktif kızılötesi (IR) aydınlatma plaka karakterlerinin kontrastını artırır; öte yandan IR çok yakından ya da çok güçlü verilirse plaka tamamen beyazlaşır. Hikvision kılavuzu plaka aşırı pozlanmışsa enstantaneyi ayarlamayı ya da geceleri IR ledini kısmayı önerir.

Sabah doğuşu ve akşam batışında güneş ışını doğrudan lense gelirse görüntü bozulur; montaj yeri seçilirken kameranın güneşe karşı bakmaması gerekir. Ters ışıkta WDR veya far bastırma (HLC) gibi özellikler yardımcı olabilir, ancak bunlar modele göre değişir ve bazen enstantaneyi uzatır; açık/kapalı denemeyle sonuca bakmak gerekir.

Ayrı bir IR aydınlatıcı kullanılacaksa, gücünün ayarlanabilir olması ve plakada aşırı parlama yapmayacak biçimde konumlandırılması işi kolaylaştırır.

Yağmur, kar, çamur: ortam etkisi

Plaka okuma performansı, plakanın temiz ve kontrastlı olmasına bağlıdır; yağmur, kar ve çamur bu kontrastı doğrudan düşürür. Islak yolda yansıyan far ışığı, lens üzerindeki damlalar ve kar yağışı sensörün gördüğü sahneyi değiştirir.

Çamurla kaplı ya da kar altında kalmış plakayı hiçbir kamera okuyamaz; bu yüzden bu durumlar için işletme kuralı belirlemek gerekir (kapıda kâğıt kayıt, kart ya da uzaktan kumanda gibi yedek yöntem).

• Kamerayı çatı ya da saçak altına alın; lens üzerine su akmasını engelleyin.
• Dış mekân kasasında IP koruma sınıfını (IEC 60529) ve gerekiyorsa ısıtıcıyı kontrol edin.
• Lensi ve IR camını mevsime göre düzenli temizleyin; toz ve böcek sonucu da değiştirir.
• Okuma oranını yalnız güneşli günde değil, yağmurlu ve karlı gün koşullarında da ölçün.

Ayrı ANPR kamerası mı, genel gözetim kamerası mı?

Plaka okuma güvenilirliği gerekiyorsa tek bir görev için ayrılmış plaka tanıma kamerası kullanılır; genel gözetim kamerası yazılımla plaka okuyabilir, ancak çoğu zaman yalnız düşük hızda ve kısa mesafede kabul edilebilir sonuç verir. Dedicated kamera; kısa enstantane, IR aydınlatma ve plaka okumaya göre ayarlanmış lens-sensör bileşimini bir arada sunar.

Genel gözetim kamerası geniş açıyla geniş alanı izler, bu yüzden plakanın görüntüdeki genişliği 130 pikselin altına düşebilir. Plaka okumak için o kameranın plaka bölgesinde sahne genişliğini ve pikseli yukarıdaki formülle hesaplamak gerekir. Sonuç yetersizse bir ANPR kamerası eklemek, genel kamerayı bozmadan sorunu çözer.

Bariyer, loop dedektör ve tetikleme

Plaka tanıma kameraları, aracı görüntüden algılayarak (video tetikleme) ya da yola gömülü bir loop dedektör, radar veya fotosel gibi harici bir sensörle tetiklenebilir. Bariyerli girişlerde araç durduğundan hareket bulanıklığı azalır, bu yüzden tetikleme noktası araç ön plakasının kameranın net olduğu mesafeye geldiği an olmalıdır.

Loop dedektör aracın şerit üzerindeki varlığını doğrudan algıladığı için, plakanın görüntüde kısmen göründüğü kenar durumlarında bile tetikleme kararlı olur; video tetikleme ise ek donanım gerektirmez ama aydınlatma bozulduğunda yanlış ya da kaçan tetikleme üretebilir.

Her iki yöntemde de kameranın net olduğu mesafe ile tetikleme noktası aynı noktada buluşmalıdır. Bariyer kolu, araç burnu ya da yaya plakanın önünü kapatmamalıdır. Otopark ve site girişlerinde plaka verisinin saklanması ve paylaşılması kişisel veri sayılır; bu konuda otopark ve plaka verisi ile KVKK yazısına bakın.

Türk plakası formatı ve saha denemesi

Türkiye'de otomobil plakası 110 × 520 mm ölçüsündedir ve il kodu (01–81), bir ila üç harf ile rakamlardan oluşur; yaygın örüntüler 99 X 9999, 99 XX 999 ve 99 XXX 99 biçimindedir. Ç, Ş, İ, Ö, Ü, Ğ ile Q, W, X harfleri seri harfi olarak kullanılmaz. Sol tarafta TR yazılı mavi şerit 1996'dan sonraki plakalarda görülür, eski plakalarda yoktur.

Kullanılan yazı tipi tek bir standarda bağlı değildir, plaka yapıcısına göre değişir; bu yüzden yazılımın Türk plakasında sahada denenmesi şarttır. Ayrıca arazi aracı, kamyonet, kamyon ve otobüsün arka plakası 210 × 320 mm, motosiklet plakası 150 × 240 mm olabilir; resmî araçlarda siyah, geçici plakalarda sarı zemin gibi farklı renkler de bulunur.

Bu nedenle satın almadan önce yazılımın Türk plaka formatını okuduğundan emin olun. Hikvision'ın 2021 tarihli kılavuzunun ek bölümündeki desteklenen ülke listesinde Türkiye görünmüyor; bu, modelin Türk plakasını okuyamayacağı anlamına gelmez ama desteğin cihaz belgesinden ve sahadaki denemeden doğrulanması gerektiğini gösterir.

Sahada gece ve gündüz canlı deneme yapılmadan teslim kabul edilmemelidir. Hikvision kılavuzu da gündüz için kusursuz ayarladıysanız geceyi bekleyip sonucu görmenizi, tersini de denemenizi söyler.

• Gerçek hızda ve gerçek yaklaşma yolunda en az birkaç düzine geçişi hem gündüz hem gece deneyin.
• Sabah ve akşam güneş açısında, yağmurda ve ters ışıkta ayrı ayrı bakın.
• Her kayıttaki plaka genişliğini görüntü düzenleyicide ölçün; en az 130 piksel olmalı.
• Eski ve yeni formatlı, mavi şeritli ve şeritsiz, kirli ve yeni plakalarla deneyin.
• Kabul eşiğini (okuma oranı) teslimden önce yazılı olarak belirleyin.

Kurulumcu ve ürün bulmak: Bayifi'nin yeri

Plaka tanıma kurulumu keşif, hesap ve saha denemesi gerektiren bir iştir; bu işi yapan kurulumcuları Bayifi bayi listesinde il il inceleyebilirsiniz. Toptancıların anlık stoklu kamera, IR aydınlatıcı ve bariyer ürünleri için toptan pazar sayfasına bakabilirsiniz; Hikvision ürünleri için Hikvision marka sayfası kullanılabilir. Kurulum ya da toptan satış yapan bir firmaysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.