Kuyruk Algılama Kamerası: Kasa ve Gişe Önünde Kuyruk Uzunluğu ile Bekleme Süresi Ölçümü Nasıl Çalışır?

Kuyruk algılama kamerası nedir ve ne ölçer?

Kuyruk algılama, kamera görüntüsünde önceden tanımlanmış bir bölgenin içinde bekleyen kişi sayısını sürekli izleyen bir video analitik işlevidir. Çıktısı üç şeydir: o andaki kuyruk uzunluğu, belirlenen eşik aşıldığında üretilen uyarı ve belirli bir dönem için ortalama ile en yüksek bekleme süresini gösteren rapor.

İşlev, görüntüdeki insan gövdesini yapay zekâ ile tanır ve bölgenin sınırları içinde kalanları sayar. Kimin kuyrukta olduğunu değil, kaç kişinin bulunduğunu ve ne kadar süredir orada kaldığını ölçmesi yeterlidir. Bu nedenle yüz tanıma gerektirmez; çoğu kurulumda da kullanılmaz.

Kuyruk yönetimi iki ayrı sorunu çözmek için kurulur. Birincisi anlık müdahaledir: kuyruk uzadığında ikinci bir kasanın açılması. İkincisi planlamadır: hangi saatlerde ve günlerde kuyruğun uzadığını görüp vardiya ve kasa sayısını buna göre ayarlamak.

Hat geçme sayımından ve kişi sayma kamerasından farkı

Hat geçme sayımı bir çizgiyi geçen kişileri toplar; kuyruk algılama ise bir alanın içindeki anlık doluluğu ölçer. İlki giriş-çıkış adedini verir, ikincisi o anda kaç kişinin beklediğini. Aynı mağazada günde yüzlerce kişi kapıdan geçse bile kuyruk bölgesinde aynı anda yalnızca iki kişi bulunabilir.

Bu fark pratikte önemlidir. Kapı sayımı, kasa önündeki sıkışıklığı göstermez; kasaya yönelen müşteri dağılımı da kapıdan alınan sayıya bakılarak tahmin edilemez. Kuyruk bölgesi ise yalnız kasa hattını izler ve orada geçen süreyi de ölçebilir.

Mağaza girişindeki ziyaretçi sayımı, ısı haritası ve dönüşüm oranı konuları ayrı bir işlevdir ve kişi sayma ve ısı haritası rehberinde anlatılmıştır. Çizgi ve bölge kurallarının temel mantığı ise hat geçme ve bölge ihlali ayarı yazısında ele alınır; kuyruk algılama bu bölge kuralının doluluk sayan ve süre tutan biçimidir.

• Hat geçme: çizgiyi kesen kişi sayısı, yön bilgisiyle; giriş-çıkış raporu için.
• Isı haritası: belirli bir dönemde alanın hangi noktalarında ne kadar kalındığı; yerleşim analizi için.
• Kuyruk algılama: tanımlı bölgedeki anlık kişi sayısı, eşik uyarısı ve bekleme süresi; kasa yönetimi için.

Kuyruk bölgesi nasıl çizilir?

Kuyruk bölgesi, kuyruğun fiilen oluştuğu zemin alanını kapsayan çokgen olarak çizilir; kasa tezgâhını ya da yürüme yolunu içine almamalıdır. Bölge gerçek kuyruk şekline uymalıdır: düz hat için uzun dikdörtgen, bariyerli yılan kuyruk için bariyerlerin içinde kalan kıvrımlı bir çokgen kullanılır.

Bölgeyi çizerken yanlış sayıma yol açan üç durum gözden geçirilir. Kasanın hemen yanındaki geçiş yolu bölgeye dahil edilirse yoldan geçen kişiler kuyruktaymış gibi sayılır. Hizmet gören müşteri ile sıradakiler ayrı değerlendirilmezse sayı gerçeğinden bir kişi fazla çıkar. Bölge kapı girişine kadar uzatılırsa içeri adım atan herkes kısa süre kuyruk üyesi gibi görünür.

Bu nedenle çoğu kurulumda iki bölge tanımlanır: bekleme bölgesi ve hizmet bölgesi. Bekleme süresi, kişinin bekleme bölgesine girdiği andan hizmet bölgesine geçtiği ana kadar geçen süre olarak hesaplanır. Çok kasalı yerlerde her kasa için ayrı bölge, ortak yılan kuyrukta ise tek bölge tanımlamak daha doğru sonuç verir.

• Bölge sınırını bariyer, zemin şeridi ya da tezgâh kenarı gibi sahada görülebilen işaretlere oturtun.
• Geçiş yollarını ve diğer reyonlara giden akışı bölgenin dışında bırakın.
• Sürekli kuyruk üyesi olmayan personel bölgeye girecekse bunu raporda ayırmanın yolunu üreticinin belgelerinden öğrenin.
• Bölgeyi çizdikten sonra sahada gerçek kuyrukla bir deneme yapıp ekrandaki sayıyı elle sayımla karşılaştırın.

Tepeden mi çapraz mı montaj: hangisi kuyrukta daha doğru?

Kuyruk sayımında en az örtüşme tepeden veya tepeye yakın dik açıyla elde edilir; ancak kuyruğun uzunluğu büyükse çapraz açı zorunlu olur. Tavandan bakan kamera kişilerin başını ve omuzlarını ayrı gösterir, böylece birbirini örtme azalır. Fakat görüş alanı dardır ve uzun bir kuyruğun tamamını tek kamerada vermez.

Çapraz (yan veya önden) montajda kamera daha uzağı görür ve gövde şekli net olduğundan insan tanıma güçlüdür. Buna karşılık sıradaki kişiler birbirinin arkasında kalır; kalabalıklaştıkça arkadaki kişiler görünmez olur ve sayı gerçeğin altında çıkar.

Seçim, kuyruğun biçimine göre yapılır. Kısa ve dar kuyruklarda (eczane tezgâhı, kargo gişesi) tepeden montaj yeterlidir. Uzun ve geniş alanlarda (banka salonu, market çıkışı) kuyruğun ucuna dönük, mümkün olduğunca yüksekten ve hafif aşağı bakan kamera tercih edilir; çok uzun hatlarda ikinci kamera eklenerek bölge ikiye bölünür.

Montaj yüksekliği, açı ve merceğin odak uzaklığı üreticinin kurulum belgesinde sayım türüne göre tanımlıdır. Özellikle tepeden sayan bazı kameralar için yükseklik aralığı belirtilir; bu aralığın dışında doğruluk düşer. Kuruluma başlamadan önce seçilen modelin belgesine bakmak gerekir.

• Tepeden: az örtüşme, dar görüş; kısa ve düzgün kuyruklar için.
• Çapraz: geniş görüş, daha çok örtüşme; uzun veya yılan kuyruklar için.
• İkinci kamera: bölgeyi ikiye bölmek, tek kameranın görmediği ucu kapatmak için.
• Karşı ışık, cam yansıması ve vitrin ışığı iki yöntemde de sayımı bozabilir; bölge çizilmeden önce görüntü gün boyu izlenmelidir.

Kalabalıkta kişiler birbirini örttüğünde sayım hatası nasıl oluşur?

Kuyruk yoğunlaştıkça kişilerin birbirini örtmesi, sayımın gerçekten düşük çıkmasının ana nedenidir. Algoritma sayacağı kişiyi görüntüde ayırt edebilmelidir; sırtını ya da omzunu dayayan iki kişi tek nesne gibi görünebilir. Alışveriş sepeti, çocuk arabası, valiz ve kalın kış montu da kişi çıkarımını bozar.

Hatanın yönü bilinmelidir. Seyrek kuyrukta sayım genellikle doğrudur; yoğun kuyrukta eksik sayma görülür, yani sistem gerçekte olandan az kişi bildirir. Eşik uyarısı bu nedenle yoğunluk arttığında gecikebilir. Çocukların, tekerlekli sandalyedeki kişilerin ve eğilmiş duran kişilerin sayılması da kamera açısına göre değişir.

Hatayı azaltmak için kullanılan yöntemler şunlardır: kuyruğa daha yüksekten bakmak, kamerayı kuyruğun eksenine hizalamak, bölgeyi kısa tutmak ve eşiği sistemin yoğun durumdaki eksik sayma eğilimini hesaba katarak biraz düşük belirlemek. Kabul testi, kurulumdan sonra sayımın elle sayımla karşılaştırılması yoluyla yapılır; yanlış ve kaçırılan alarmların nasıl yorumlanacağı video analitikte yanlış alarm nedenleri yazısında açıklanmıştır.

Üreticiler doğruluğu belirli sahne koşullarında verir. Teklifte yer alan doğruluk oranının hangi ışık, yükseklik ve yoğunlukta ölçüldüğü üreticiden istenmelidir.

Bekleme süresi nasıl hesaplanır ve kasa ekranı ya da POS ile nasıl eşleştirilir?

Bekleme süresi iki yoldan elde edilir: kişi bazlı izleme ile ölçülen gerçek süre ya da kuyruk uzunluğundan kestirilen süre. Birinci yöntemde sistem her kişiyi bölgeye girdiği andan çıkana kadar izler ve süreleri ortalar. İkinci yöntem kuyruk teorisinden gelen Little yasasına dayanır.

Little yasasına göre ortalama bekleme süresi, kuyruktaki ortalama kişi sayısının dakikadaki hizmet edilen kişi sayısına bölünmesine eşittir: bekleme süresi = kuyruktaki kişi sayısı ÷ hizmet hızı (kişi/dakika). Kuyrukta sekiz kişi varsa ve kasa dakikada iki kişiye hizmet veriyorsa tahmini bekleme dört dakikadır. Bu yaklaşım, kişilerin birbirini örttüğü yoğun kuyrukta bile izlemeden daha dengeli sonuç verebilir.

POS veya kasa yazılımı ile eşleştirme, hizmet hızını ölçmeyi ve raporu zenginleştirmeyi sağlar. Fiş kesim zamanı, hizmetin bitiş zamanını verir; kamera da kuyruğun uzunluğunu verir. İkisi birleştirildiğinde hangi kasada, hangi saatte, kaç işlemlik bir kuyruğun oluştuğu görülür. Kasa kaydı ve kamera olaylarının nasıl birleştirildiği kasa POS entegrasyonu ve fiş bilgisi ekleme yazısında anlatılır.

Bu eşleştirme zorunlu değildir. Yalnız kamera ile de kuyruk uzunluğu, eşik uyarısı ve kestirilen bekleme süresi elde edilir; POS bağlantısı doğruluğu artırmak ve vardiya planlamasında kullanılacak rapor üretmek istenirse eklenir.

• Kişi bazlı izleme: gerçek süreyi verir, ancak örtüşme olduğunda kişi kimliği karışabilir.
• Little yasası: kuyruk uzunluğu ve hizmet hızından kestirim yapar; hizmet hızının güvenilir ölçülmesi gerekir.
• POS eşleştirmesi: işlem sayısı ve fiş zamanı ile hizmet hızını ve işlem tipini rapora ekler.

Uyarı personele nasıl ulaşır?

Eşik aşıldığında uyarının personele hangi kanalla ulaşacağı, kuyruk yönetiminin işe yarayıp yaramayacağını belirler. Kamera ya da kayıt cihazı eşik olayını üretir; olay mobil uygulama bildirimi, ekran mesajı, hoparlör anonsu veya röle çıkışı gibi yollarla iletilir. Bu yöntemlerden hangisinin destekleneceği cihaza ve yazılıma bağlıdır.

Uzun süreli yoğunluk için tek bir uyarı yeterli olmaz. Aynı olay tekrar tekrar bildirim üretiyorsa personel alışır ve bildirimi görmezden gelir. Bu yüzden uyarıya bekleme süresi (örneğin eşik iki dakika boyunca aşılırsa), tekrar aralığı ve kapanış koşulu eklenir. Olayları başka sistemlere bağlamanın ortak yolları arasında ONVIF Profile M'in tanımladığı olay ve metadata arayüzleri ile HTTP bildirimi, MQTT ve röle bulunur; ayrıntısı için ONVIF nedir yazısına bakılabilir.

• Uygulama bildirimi: vardiya amirinin telefonuna; gecikme ve bildirim iznine bağlıdır.
• Personel ekranı: arka ofis ya da kasa arkasındaki monitörde sayı ve renk göstergesi; dikkat gerektirmez.
• Hoparlör anonsu: kasada çalışanlara sesli çağrı; gürültülü ortamda yetersiz kalabilir.
• Röle çıkışı: ışık ya da sirene bağlanır; ek donanım gerektirir.
• Uyarı eşiği, sayı ve süre birlikte tanımlanmalı; test sırasında uyarının gerçekten personele ulaştığı görülmelidir.

Banka, market, eczane, hastane ve kargo şubesi örnekleri

Kuyruk algılamanın işlevi her yerde aynıdır, ancak bölgenin biçimi, eşik ve uyarı kanalı iş koluna göre değişir. Hangi örnekte hangi ayarın öne çıktığı aşağıda özetlenmiştir.

Bankada kuyruk çoğu zaman numaratör ile yönetilir; kamera burada gişe önündeki bekleme salonunu ya da şube girişindeki bekleyen sayısını ölçer ve numaratör verisini tamamlar. Markette kasa hatları paralel olduğundan her kasa için ayrı bölge çizilir ve eşik aşılınca yeni kasa açma uyarısı verilir. Eczanede tezgâh önü kısa ve dardır; tepeden montajla iki üç kişilik eşik yeterlidir. Hastanede kayıt, laboratuvar ve ilaç gişelerindeki kuyruk izlenir; hasta mahremiyeti nedeniyle kamera açısı ve kayıt süresi özellikle gözden geçirilmelidir, genel güvenlik konusu için hastane ve eczane güvenliği yazısına bakılabilir. Kargo şubesinde teslim ve gönderi gişesi yoğunluğu, yoğun saatlerde personel kaydırmak için kullanılır.

• Banka: bekleme salonu ve gişe bölgesi; numaratör ile birlikte okunur.
• Market: kasa başına ayrı bölge; eşik aşılınca ek kasa açma bildirimi.
• Eczane: kısa tezgâh önü; küçük eşik ve tepeden montaj.
• Hastane: kayıt ve laboratuvar gişeleri; mahremiyet nedeniyle dar açı ve kısa kayıt.
• Kargo şubesi: teslim ve gönderi gişesi; yoğun saat raporu.

KVKK: yalnız sayı ve süre tutulursa kimlik işlenir mi?

6698 sayılı Kanun'un tanımına göre kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir; anonim hâle getirme ise verinin başka verilerle eşleştirilse bile hiçbir şekilde kişiyle ilişkilendirilemez hâle getirilmesidir. Kuyruk sistemi yalnızca sayı ve süre üretiyor, görüntüden kimlik çıkarmıyor ve bu çıktı kişiye bağlanamıyorsa, rapor kişisel veri niteliği taşımayan istatistik olarak değerlendirilebilir.

Ancak sayıyı üreten görüntü ayrıdır. Kamera aynı zamanda kayıt alıyorsa, kayıttaki görüntü kişisel veridir ve Kanun'un genel ilkeleri uygulanır. Bu durumda aydınlatma yükümlülüğü, ölçülülük, amaçla bağlantılı olma ve gereken süre kadar saklama ilkeleri geçerlidir. Kayıt alanında bilgilendirme levhası bulunmalı, saklama süresi belirlenmiş ve erişim yetkileri sınırlanmış olmalıdır. Konuya özel uygulama için KVKK kamera uyarı levhası ve aydınlatma metni ve kamera kayıtları kaç gün saklanmalı yazılarına bakılabilir.

Bir sayım sisteminin anonim olup olmadığı ürünün adından değil nasıl çalıştığından anlaşılır. Kişi bazlı izleme yapılıyorsa ya da bekleme süresi belirli kişinin görüntüsüyle birlikte saklanıyorsa bu, anonimlikten uzaklaşır. Kesin değerlendirme için Kurumun güncel yayınlarına ve hukuk danışmanına başvurulmalıdır.

• Raporda yalnız sayı, süre ve zaman damgası tutulsun; kişi görüntüsü ya da özelliği raporlara eklenmesin.
• Kuyruk bölgesinde kayıt varsa levha, aydınlatma metni ve saklama süresi uygulanmalı.
• Personelin performans takibi için kullanım ayrı bir amaçtır ve ayrıca değerlendirilmelidir.
• Kuyruk bilgisinin ekranda ya da müşteri alanında gösterilmesi, yalnızca sayı ve süre ile sınırlı kalmalıdır.

Kurulumcunun keşifte soracağı sorular

Keşifte sorulan sorular, kuyruk sisteminin işe yarayıp yaramayacağını kurulumdan önce belirler. Kuyruğun nasıl oluştuğunu, nerede biteceğini ve uyarının kime ulaşacağını netleştirmeden yapılan kurulum çoğunlukla ya yanlış alarm ya da hiç kullanılmayan bir ekran üretir.

Kuyruk kısa ve düzgünse tek kamera yeter; uzun, kıvrımlı ya da çok kasalı ise kamera sayısı ve montaj noktası değişir. Bu sorulara verilen cevaplar teklifteki kamera adedini, lisans ihtiyacını ve kurulum süresini belirleyen faktörlerdir. Analitiğin kamerada mı yoksa kayıt cihazında mı çalışacağı da fiyatı etkileyen bir unsur olarak teklife yansır.

• Kuyruk kaç kasada, hangi biçimde (düz, yılan, çok hatlı) oluşuyor ve en uzun hâli kaç metre?
• Tavan yüksekliği, tavan malzemesi ve kamera için güç ile ağ noktası var mı?
• Eşik kaç kişi ve ne kadar süre aşılırsa uyarı verilsin?
• Uyarı kime, hangi kanalla ve hangi saatlerde gitsin?
• Mevcut POS veya numaratör sistemi ile bağlantı istenip istenmediği.
• Sayım yalnız anlık uyarı için mi, yoksa günlük ve haftalık rapor için mi kullanılacak?
• Aynı bölgede kayıt alınacak mı; levha, saklama süresi ve erişim yetkisi nasıl düzenlenecek?
• Kabul testi nasıl yapılacak ve elle sayımdan ne kadar sapma kabul edilecek?

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Kuyruk analitiği kurulumu için bölgenizdeki kurulumcuları Bayifi bayi dizininde il il bulabilirsiniz. Analitik destekleyen kamera ve kayıt cihazlarını toptancıların anlık stoklu ürünleri arasında pazar sayfasında görebilir, tek talep ile birden çok toptancıdan teklif isteyebilirsiniz. Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.