Kişi Sayma Kamerası ve Mağaza Isı Haritası: Çalışma Prensibi, Tepeden Montaj, Doğruluk ve KVKK

Kişi sayma kamerası ve ısı haritası nedir?

Kişi sayma, kamera görüntüsünden hareket eden insanları algılayıp bir sanal çizgiyi hangi yönde geçtiklerini sayan video analitiği işlevidir. Sonuç genellikle belirli zaman aralıklarına göre giren, çıkan ve içeride bulunan kişi sayısı olarak raporlanır.

Isı haritası (heatmap) ise bir alanın hangi bölgelerinde insanların daha çok bulunduğunu ya da daha uzun durduğunu renk skalasıyla gösteren analitiktir. Kırmızıya yakın bölgeler yoğun, mavi ya da renksiz bölgeler seyrek kullanılan noktaları gösterir. İki işlev farklı sorulara yanıt verir: sayma "kaç kişi geldi?" sorusunu, ısı haritası "nerede, ne kadar vakit geçirdiler?" sorusunu cevaplar.

Bu işlevler bugün birçok IP kamera ve ağ kayıt cihazı ailesinde yazılım özelliği olarak bulunur; ayrı, özel sayma kameraları da vardır. Güvenlik amaçlı genel izleme için kullanılan yapay zekâlı kamera ile insan ve araç algılama aynı video analitiği ailesinin bir parçasıdır, fakat amacı alarm üretmek değil istatistik toplamaktır.

Çalışma prensibi: görüntüden sayıya nasıl ulaşılır?

Sistem hareketli nesneyi algılar, onu bir insan olarak sınıflandırır, kareler boyunca takip eder ve takip yolu sanal çizgiyi kestiğinde yöne göre sayacı artırır. Hanwha'nın yayımladığı kurulum kılavuzu da sayma işleminin hareket eden nesnelerin tanınmasına dayandığını belirtir.

Isı haritasında aynı takip bilgisi alan üzerine bir ızgara olarak işlenir. Her hücrede geçen süre ya da geçen kişi sayısı toplanır ve belirli bir dönem için renklendirilmiş katman olarak raporlanır. Böylece yoğunluk anlık değil, saatlik, günlük ya da haftalık birikim olarak okunur.

• Tek mercekli kamera: düz bir görüntüden çalışır; yükseklik ve insan boyutu kalibrasyonuna bağlıdır.
• Çift mercekli (stereo) kamera: iki sensörün farklı açılarından derinlik bilgisi çıkarır; kişi boyu ve boyutu filtrelenerek çocuk, arabası ya da koli gibi nesneler ayırt edilebilir. Üreticiler yüksek doğruluk oranları ilan eder, bu değerler üretici testlerine dayanır.
• Balık gözü (fisheye) kamera: 360 derece görüş sağlar; tavan merkezine takıldığında geniş alan ve ısı haritası için kullanılır.
• Uçta (kamerada) ya da sunucuda analiz: kamera içinde hesaplanan sayılar çok az veriyle taşınır; sunucu tabanlı yazılımlar ise ham görüntüyü işler. Kamera içi analiz ağ yükünü ve gizlilik riskini azaltır.
• Veri aktarımı: sayılar ağ üzerinden raporlama yazılımına, VMS yazılımına ya da kamera arayüzündeki rapora iletilir; analitik olayları ve nesne sayımı ONVIF Profile M ile standart biçimde aktarılabilir.

Tepeden montaj: yükseklik, açı ve ışık

Doğru sayım için kamera giriş kapısının tam üstüne, tavandan yere dik bakacak biçimde takılır. Hanwha kılavuzuna göre kamera tepeden monte edilmeli, lens 90 derece yere bakmalı ve ideal montaj yüksekliği lens önünde engel olmadan 2,5–4,5 m arasında olmalıdır. Lens eğik bakarsa performans garanti edilmez. Bu değerler bir üreticinin önerisidir; her modelin teknik föyündeki yükseklik–kapsama tablosu esas alınmalıdır.

Kameranın yatay görüş açısına ve yüksekliğine göre sayılabilen kapı genişliği şu yaklaşık formülle hesaplanır: W = 2 × (H − h) × tan(θ / 2). Burada W kapsama genişliği, H kameranın zemine uzaklığı, h insan başının ortalama yüksekliği ve θ yatay görüş açısıdır. Örneğin H = 3,5 m, h = 1,7 m ve θ = 90 derece için W yaklaşık 3,6 m çıkar. Gerçek değer lens ve model tablosundan doğrulanmalıdır.

Işık için Hanwha 300–600 lüks arası kararlı aydınlatmayı önerir; doğrudan güneş, gün doğumu ve batımı, doğrudan lamba ışığı ve sanal çizgi üzerine düşen parlama kaçınılması gereken durumlardır. Dönen ya da otomatik kapı gibi sabit noktada hareket eden nesnelerin sayım çizgisine yakın olması da hataya yol açar.

• Kamerayı kapı eksenine ortalayın ve görüş alanında kolon, tabela, askılı reklam gibi engel bırakmayın.
• Sayım çizgisini kapı eşiğine paralel ve kamera görüş alanının orta bölgesine çizin; kenarlara yakın çizgi perspektif hatası verir.
• Cam kapı önündeki güneş ışığını ve zemin yansımalarını azaltmak için aydınlatma ve film çözümlerini keşifte değerlendirin; ters ışık konusu için WDR ve ters ışık konusunu ayrıca değerlendirin.
• Kablo güzergâhı için PoE (IEEE 802.3af/at) ve tavan üstü erişim planlayın; ağ tarafı için güvenlik kamerası ağ kurulumundaki genel ilkeler geçerlidir.
• Yükseklik ve insan boyu kalibrasyonunu kurulumdan sonra yapın; yapılandırma değiştikçe tekrar doğrulayın.

Doğruluğu etkileyen faktörler ve test yöntemi

Kişi sayımında doğruluk, kameranın modelinden çok montaj kalitesine, ışığa ve girişin yapısına bağlıdır. Üreticiler de analitik sonuçların her koşulda yüzde yüz doğru olmayacağını belirtir; bu nedenle sayılar kesin kayıt değil, güvenilir bir eğilim göstergesi olarak okunmalıdır.

Sahada doğruluk şu yöntemle ölçülür: Belirli bir zaman diliminde (ör. 30–60 dakika) giren ve çıkan kişileri elle ya da kayıttan sayın, sistem sonucuyla karşılaştırın. Doğruluk (%) = 100 − (|Sistem − Gerçek| ÷ Gerçek × 100). Giriş ve çıkış için ayrı hesaplayın, farklı yoğunluk saatlerini ve farklı ışık koşullarını deneyin. Fark kabul edilemiyorsa montaj açısı, çizgi konumu ve kalibrasyon yeniden gözden geçirilir.

• Gruplar ve kalabalık: omuz omuza geçen kişiler tek nesne gibi görünebilir; geniş girişte iki kamera gerekebilir.
• Eğik montaj ve düşük yükseklik: yan görünüşte kişiler birbirini kapatır; 2 m gibi düşük tavanlar hata artırır.
• Işık değişimi ve gölge: güneşin sabah ve akşam açısı, parlama ve gölge yanlış nesne üretebilir.
• Çocuk, bebek arabası, alışveriş arabası ve yük: boy filtresi olmayan sistemlerde yanlış sınıflandırma yaratır.
• Personel: çalışanlar da sayılır; bunları hariç tutmak için ayrı bir yöntem (personel girişi, saat dilimi filtresi ya da ayrı sayaç) gerekir.
• Hareketli nesneler: otomatik kapı, perde, vitrin ekranı ve asılı afişler sanal çizgiye yakınsa yanlış tetikleme olur.

Perakendede kullanım: sayıdan karara

Kişi sayma ve ısı haritası verisi, ziyaretçi sayısını satış ve personel verisiyle birleştirdiğinde anlam kazanır. Tek başına "bugün 480 kişi girdi" bilgisi pek bir şey söylemez; asıl değer, bu sayının satış, saat ve kampanya ile ilişkisinden çıkar. Mağaza ve market senaryolarının güvenlik tarafı için market ve mağaza güvenliği rehberine de göz atabilirsiniz.

Perakendede sık kullanılan temel hesaplar aşağıdaki gibidir.

• Dönüşüm oranı (%) = Satış sayısı ÷ Giren ziyaretçi × 100. Kampanya ya da vitrin değişikliğinin etkisini gösterir.
• Anlık doluluk = Toplam giren − Toplam çıkan. Kapasite sınırı olan alanlarda ve yoğunluk uyarısında kullanılır.
• Ziyaretçi başına ortalama ciro = Toplam ciro ÷ Giren ziyaretçi.
• Saatlik yoğunluk profili: hangi saatlerde kaç kişi geldiği, vardiya ve kasa planlamasında kullanılır.
• Isı haritasıyla reyon yerleşimi: sıcak bölgelere yüksek getirili ürün, durulan ama satışa dönmeyen bölgelere yönlendirme yerleştirilir.
• Kasa ve kuyruk takibi: kuyruk uzunluğuna göre ek kasa açma kararı alınır.

KVKK açısından anonim sayım

Kimliği belirlenemeyen, yalnızca "kaç kişi" bilgisini üreten sayım, kural olarak kişisel veri işleme sayılmaz; ancak kamera aynı zamanda görüntü kaydediyor ya da yüz gibi ayırt edici özellikleri işliyorsa 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu devreye girer. Kanun'un 3. maddesi anonim hâle getirmeyi, verilerin başka verilerle eşleştirilse dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesi olarak tanımlar.

Kanun'un 28. maddesi, kişisel verilerin üçüncü kişilere verilmemek ve veri güvenliği yükümlülüklerine uyulmak kaydıyla anonim hâle getirilerek araştırma, planlama ve istatistik gibi amaçlarla işlenmesini Kanun kapsamı dışında tutar. Bu hüküm anonim istatistiği destekler, fakat kameranın çektiği ham görüntünün kendisi kişisel veridir ve kayıt devam ettiği sürece 4. maddedeki genel ilkeler (hukuka uygunluk, belirli ve meşru amaç, ölçülülük), 10. maddedeki aydınlatma yükümlülüğü ve 12. maddedeki veri güvenliği yükümlülüğü geçerlidir. Anonimleştirme süreçleri ayrıca Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

Uygulamada anonim sayımı sağlamlaştıran yaklaşım, analizi kamera içinde yapmak ve dışarıya yalnızca sayıları göndermektir. Sayma amacıyla görüntü ayrıca kaydedilecekse bu bir güvenlik kaydıyla aynı amaç değildir; kapsam ve saklama süresi ayrı belirlenmelidir.

• Amacı yazılı tanımlayın: ziyaretçi istatistiği, kapasite takibi, reyon planlama.
• Cihaz ayarlarından yalnızca sayı ve ısı haritası verisinin dışarı aktarılmasını sağlayın; sayma amacıyla ayrıca görüntü kaydı gerekiyorsa saklama süresini kısa tutun.
• Yüz tanıma, yaş ve cinsiyet kestirimi gibi kişiyi tanımlayan ya da profilleyen özellikleri bu iş için kapatın; biyometrik veri 6698 sayılı Kanun'da özel nitelikli kişisel veridir ve çok daha sıkı şartlara tabidir.
• Giriş alanına kamera ile izleme ve analitik uyarısı koyun; aydınlatma metnini erişilebilir tutun.
• Rapor ve ısı haritası katmanlarında kişi görüntüsü bulunmadığını doğrulayın; erişimi yetkili kullanıcılara kısıtlayın.
• Çalışan alanlarında ısı haritası kullanılıyorsa çalışan takibi gibi algılanmaması için amaç ve kapsam ayrıca değerlendirilmelidir.

Seçim ve kurulum kontrol listesi

Sistem seçerken özellik sayısından önce montaj koşulları ve veri akışı değerlendirilmelidir. Görüntü kalitesi ve altyapı konuları için IP kamera ile analog kamera karşılaştırması da yardımcı olur; analitik işlevler pratikte IP kamera gerektirir.

Aşağıdaki liste keşifte ve sözleşme aşamasında sorulacak noktaları sıralar.

• Giriş genişliği, tavan yüksekliği ve kapı sayısı; gerekirse birden fazla kameranın kesişim kapsaması.
• Kamera modelinin yükseklik–kapsama tablosunda seçilen yüksekliğin desteklenip desteklenmediği.
• Çift yönlü sayım, boy filtresi, personel hariç tutma ve ısı haritası raporu gibi özelliklerin teknik föyde yazılı olması.
• Verinin nerede işlendiği (kamera, sunucu ya da bulut) ve yurt dışına aktarım olup olmadığı.
• ONVIF uyumu, rapor dışa aktarma (CSV, API) ve mevcut kasa ya da yönetim yazılımına entegrasyon.
• Kurulum sonrası kabul testi: belirli süre elle sayım ve doğruluk raporu.
• Yazılı garanti, servis ve yazılım güncelleme koşulları.

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Mağazanız için sayma kamerası planlıyorsanız keşif yapacak bir kurulumcu bulmak önemlidir. Bayifi'de il il firma dizinini Bayi listesi üzerinden inceleyebilir, toptancıların stoktaki kamera ve kayıt cihazlarını Pazar bölümünde görebilirsiniz.

Kamera, güvenlik ya da elektronik alanında çalışan bir firmaysanız firmanızı Bayifi'ye kaydedebilirsiniz.