Kamera Kaydında Yüz ve Plaka Bulanıklaştırma: Paylaşmadan Önce Anonimleştirmenin Yöntemleri, Sınırları ve Delil Değeri

Kamera kaydında yüz ve plaka bulanıklaştırma nedir, ne zaman gerekir?

Yüz ve plaka bulanıklaştırma, bir kamera kaydı sigortacıya, avukata, komşuya, site sakinlerine, eğitim sunumuna ya da sosyal medyaya verilmeden önce görüntüdeki kişilerin ve araçların tanınmasını engelleyen bir sonradan işleme adımıdır. Kayıt cihazı kaydı olduğu gibi tutar; bulanıklaştırma ise dışa aktarılmış kopya üzerinde yapılır.

Bu işlem, kameranın canlı görüntüsüne ya da kayda sabit olarak giren gizlilik maskesinden farklıdır. Gizlilik maskesi komşu pencere gibi alanları baştan kaydın dışında bırakır. Bu yazıdaki işlem ise kayıt alındıktan sonra, belirli bir paylaşım amacı için yapılır ve her paylaşıma göre değişebilir.

Bulanıklaştırma gereken tipik durumlar: olayla ilgisi olmayan çocukların ve yoldan geçenlerin görüntüde yer alması, bir ihlalin tarafı dışındaki komşuların ya da misafirlerin görünmesi, eğitim ve tanıtım amacıyla gerçek kayıt kullanılması ve park halindeki üçüncü kişi araçlarının plakalarının okunur olması.

Hukuki çerçeve: KVKK m.7 ve anonim hale getirme ölçütü

Yüz ve plaka, kişiyi belirlenebilir kıldığı için kişisel veri sayılır; kaydı üçüncü kişiye vermek de KVKK anlamında bir aktarımdır. Paylaşımın amacı ve ölçüsü, ilgili kişilerin açık rızası ya da başka bir işleme şartı gibi dayanaklar ayrıca aranır. Bu konuda WhatsApp grubunda kamera görüntüsü paylaşmanın sınırları ve hırsız görüntüsünü sosyal medyada paylaşmanın hukuki durumu ayrı yazılarda anlatılmıştır.

6698 sayılı KVKK m.7, işlenmesini gerektiren sebepler ortadan kalktığında kişisel verilerin silinmesini, yok edilmesini veya anonim hale getirilmesini düzenler. Kişisel Verileri Koruma Kurumu anonim hale getirmeyi, verilerin başka verilerle eşleştirilse dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir gerçek kişiyle ilişkilendirilemeyecek hale getirilmesi olarak açıklar.

28 Ekim 2017 tarihli Silme, Yok Etme veya Anonim Hale Getirme Yönetmeliği'nin 10. maddesi de aynı ölçütü koyar: anonimleştirme, veri sorumlusunun, alıcının ya da alıcı gruplarının geri döndürme ve eşleştirme tekniklerini kullanarak bile kişiyi yeniden belirleyememesini gerektirir. Pratik sonuç şudur: yalnızca yüzü bulanık, ama plakası, kıyafeti, konumu ve saati belli olan bir video çoğu durumda anonim değil, kısmen maskelenmiş kişisel veri olarak ele alınmalıdır.

Otomatik bulanıklaştırma mı, elle maskeleme mi? Hareketli maske nasıl çalışır?

Otomatik yöntem, yazılımın karelerde yüz ve plaka bulup üzerine blok, piksel ya da bulanıklık uygulamasıdır. Hızlıdır ve uzun kayıtlarda zaman kazandırır; ancak yandan dönen yüzü, maske takan kişiyi, kötü ışıkta ya da uzaktaki plakayı kaçırabilir. Bu nedenle sonuç mutlaka baştan sona izlenmelidir.

Elle maskeleme, her kişi için bir alan çizip süre boyunca ayarlamaktır. Doğruluğu yüksektir ama emek ister; kısa ve kritik klipler için uygundur. Birçok araç ikisini birleştirir: otomatik tarama sonrası kaçan kareler elle düzeltilir.

Hareketli (izleyen) maske, bulanıklaştırılan kişi yürüdükçe maskenin onu takip etmesidir. Sabit bir kutu çizip bırakmak, kişi kutudan çıktığı anda yüzü açığa çıkarır. İzleyici maske ise nesne takibiyle her karede konumu günceller; kişi bir nesnenin arkasına girip çıktığında takibi kaybedebilir, bu yüzden bu anların kare kare kontrolü gerekir.

• Hareketli kişi ve araçlar için izleyen maske kullanın; sabit kutu yalnızca hareketsiz hedefte yeterlidir.
• Maskeyi yüzle sınırlamayın; saç, kulak, boyun ve üniforma üzerindeki isimlik gibi ayırt edici bölgeleri de kapsayın.
• Kişi kadraja girip çıktığında, bir engelin arkasından geçtiğinde ve görüntü kalabalıklaştığında takibin sürdüğünü kare kare doğrulayın.
• Özellik varlığı kayıt cihazı ve yazılım modeline göre değişir; kullandığınız cihazın dışa aktarma sırasında maskeleme sunup sunmadığını üretici belgesinden teyit edin.

Bulanıklaştırma neden kalıcı olmalı? Ekran üstü örtü neden yetmez?

Bulanıklaştırma ancak videonun kendisi yeniden kodlanarak (render) yapılırsa güvenlidir. Oynatıcıda görüntünün üstüne bir kutu koyan ya da dosyaya ayrı bir katman olarak eklenen maske, kapatılabilir; altındaki orijinal piksel veri aynen dosyada durur. Böyle bir dosyayı paylaşmak, bulanık görünse bile yüzü paylaşmak anlamına gelebilir.

Kalıcı işleme için çıktı, yeni bir video dosyası olarak dışa aktarılmalı ve maske katmanları içermemelidir. Hafif bir bulanıklık filtresi, bazı durumlarda görüntü iyileştirme araçlarıyla kısmen geri kazanılabilir; bu nedenle yüz bölgesi tamamen kapatan dolu bir blok ya da güçlü bir piksellendirme tercih edilmelidir.

• Yalnızca oynatıcıda uygulanan filtre ya da örtüyü paylaşım için yeterli saymayın.
• Çıktıyı yeni dosya olarak yeniden kodlayın ve özgün dosyadan ayrı bir adla kaydedin.
• Zayıf bulanıklık yerine dolu blok ya da yoğun piksellendirme kullanın.
• Dosya özelliklerindeki üst veriyi (çekim zamanı, cihaz adı, konum) kontrol edin; gerekmiyorsa temizleyin.
• Paylaşımdan önce işlenmiş dosyayı başka bir oynatıcıda açıp maskenin sabit olduğunu doğrulayın.

Bulanık yüz yetmeyebilir: kimlik tespitine hâlâ izin veren ipuçları

Yüz kapandığında bile kişi, kıyafet, boy, yürüyüş, eşlik eden kişi, taşıdığı eşya, araç ve çevresel bağlam gibi ipuçlarından tanınabilir. Küçük bir sitede ya da tek şubeli bir iş yerinde, olayın saati ve yeri de başlı başına belirleyicidir; komşular maske olsa da kişiyi tanıyabilir.

Bu yüzden anonimleştirme yalnızca teknik bir işlem değil, bir risk değerlendirmesidir. Soru şudur: bu görüntüyü alan kişi, elindeki diğer bilgilerle görüntüdeki kişiyi belirleyebilir mi? Cevap evet ise Yönetmelik m.10'daki ölçüt karşılanmamıştır. Kayıtta kişi özelliğine göre arama gibi yazılımlar ise yüzü bulanık bile olsa üst rengi ya da çantası ile kişiyi kayıtlar arasında izlemeyi kolaylaştırabilir.

• Paylaşımın amacına gerçekten gerekli olmayan kareleri kırpın; görüntünün süresini ve kadrajını daraltmak en etkili önlemdir.
• Gerekirse bütün kişiyi (yalnızca yüzü değil) siluet olarak maskeleyin.
• Plakanın yanı sıra araç üzerindeki firma yazısı, benzersiz çıkartma ve renk-model bilgisini de değerlendirin.
• Paylaşımı geniş bir gruba değil, amacı için gereken en az sayıda kişiye yapın.

Orijinal kayıt saklanmalı, yalnızca işlenmiş kopya paylaşılmalı

Bulanıklaştırma daima kopya üzerinde yapılır; özgün kayıt silinmez, değiştirilmez. Orijinal, kayıt cihazında ya da kilitli bir dışa aktarma klasöründe saklama süresi boyunca durur. Kayıt saklama süreleri ve imha konusu için kamera kayıtları kaç gün saklanmalı yazısına bakılabilir.

İşlenmiş kopya ayrı ve açıkça adlandırılmış bir dosyadır; ad ya da not alanında hangi kaydın hangi amaçla, ne zaman, kim tarafından işlendiği belirtilmelidir. Hangi yazılımın ve hangi ayarların kullanıldığını da kayda geçirmek, sonradan itiraz geldiğinde işlemin tekrarlanabilir olduğunu gösterir.

Orijinal dosyaya erişim yetkilendirme ile sınırlanmalı, erişim kaydı tutulmalıdır. İşlenmiş kopyayı alan kişiye orijinalin varlığı ve kimin elinde olduğu hakkında yanıltıcı bilgi verilmemelidir.

Kolluk, savcılık veya mahkeme isterse: ham görüntü verilir

Kolluk kuvvetleri, savcılık ya da mahkeme kayıt istediğinde bulanıklaştırılmış kopya değil, ham ve değiştirilmemiş kayıt verilir. Aksi hâlde delil değeri zedelenir; yüzü ya da plakası maskelenmiş bir görüntü, olayı ve faili ortaya koymak açısından yetersiz kalır, işlem değiştirilmiş görüntü olarak değerlendirilebilir.

Delil açısından önemli olan, kaydın kimin elinde ve hangi aşamalardan geçtiğinin kanıtlanabilmesidir. Genel çerçeve için kamera kaydı delil olarak kullanılır mı yazısına bakılabilir. Bir kopyada bulanıklaştırma yapıldıysa, bunun işlenmiş sürüm olduğu ve ham kaydın ayrıca saklandığı açıkça belirtilmelidir.

Sigorta şirketi ya da avukat gibi kolluk dışı taraflar için durum farklıdır: özel kişi ve kuruluşlara verilen kayıtta üçüncü kişilerin maskelenmesi çoğu zaman uygundur; ancak talebin hukuki dayanağı ve ne kadar görüntünün gerektiği baştan netleştirilmelidir.

Delil bütünlüğü: hash değeri ve teslim tutanağı

Hash, bir dosyanın içeriğinden hesaplanan sabit uzunlukta bir özet değeridir; dosyada tek bir bit değişirse özet de tamamen değişir. Bu nedenle özgün kaydın hash değerinin alınıp tutanağa yazılması, kaydın sonradan değiştirilmediğini göstermeye yardımcı olur. Yaygın algoritma SHA-256'dır.

macOS ve Linux'ta `shasum -a 256 dosya.mp4`, Windows'ta `certutil -hashfile dosya.mp4 SHA256` komutu özeti üretir. İşlenmiş kopya ayrı bir dosya olduğundan kendi hash değeri de ayrıca alınmalı ve ham dosyanınkinden ayrı yazılmalıdır.

• Ham dosyayı dışa aktarır aktarmaz hash değerini hesaplayın ve tarih, saat, işlemi yapan kişiyle birlikte tutanağa yazın.
• İşlenmiş kopyanın hangi ham dosyadan, hangi yazılım ve ayarlarla üretildiğini aynı tutanağa ekleyin.
• Ham dosyayı yalnızca okunabilir ortama ya da erişimi kayıt altına alınan bir klasöre koyun.
• Teslimde dosya adı, süre, hash değeri ve teslim alan kişi bilgisini içeren bir tutanak imzalatın.
• Kayıt cihazının saat ayarının doğru olduğunu da belgeleyin; yanlış saatli kayıt delil değerini düşürür.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Kayıt cihazının dışa aktarma ayarlarını, saat senkronizasyonunu ve erişim yetkilerini düzenlemek için bölgenizdeki kurulumcuları bayiler dizininden bulabilirsiniz. Kayıt cihazı, kamera ve depolama gibi ürünler için toptancıların anlık stokları pazar sayfasında listelenir; kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.