Kayıtta Kişi Özelliği ile Arama: Üst Rengi, Sırt Çantası ve Yüz Arama Ne Yapar, KVKK Sınırları Nedir?

Kayıtta kişi özelliği ile arama nedir, neleri arar?

Kişi özelliği ile arama, kayıttaki insanların görünüşe ait etiketlerle süzülmesidir; amaç saatlerce görüntüyü izlemeden aday sahneleri bulmaktır. Üreticilerin belgelerinde bu özellik adına öznitelik araması, insan vücudu araması ya da yüz fotoğrafı araması denir ve adlandırma markadan markaya, hatta aynı markanın model ailelerine göre değişir.

Öznitelik aramasında sistem kimlik değil görünüş arar. Tipik etiketler şunlardır:

• Üst ve alt giysi rengi: kırmızı, siyah, beyaz gibi ana renk sınıfları.
• Aksesuar: sırt çantası, şapka, maske, gözlük, bazı cihazlarda kask.
• Tahmini demografi: cinsiyet ve yaş aralığı etiketi; her cihazda bulunmaz ve kesin değildir.
• Hareket bilgisi: yürüyen ya da bisikletli kişi, hız ve yön gibi eklemeler.

Fotoğraftan yüz araması ve vücut fotoğrafıyla arama ne yapar?

Fotoğraftan yüz araması, yüklenen yüz görüntüsünden sayısal bir şablon çıkarır ve bunu kayıtlardan ya da yakalama kitaplığından çıkarılmış yüz şablonlarıyla karşılaştırıp benzerlik sırasına dizer. Öznitelik aramasından farkı budur: yüz şablonu kişiye özgü ölçülebilir bir özelliktir, yani biyometrik veridir.

Bazı kayıt cihazlarında bunun yanında vücut fotoğrafıyla arama da vardır. Hikvision'ın yayımladığı bir kılavuz, yüklenen insan vücudu fotoğrafına benzer yakalamaların kitaplıkta aranmasını, JPEG, BMP, TIF ve PNG biçimlerinin kabul edildiğini, görüntünün 48 x 48 pikselden büyük olması gerektiğini ve karşılaştırma doğruluğu için net fotoğraf yüklenmesini önerdiğini anlatır. Kamera ya da kayıt seçilmezse yakalanan tüm fotoğraflar taranır. Yani aranan tek kişi olsa bile sistem listedeki herkesin görüntüsünü işler.

Kayıtta insan ile araç ayrımına dayanan temel arama için akıllı arama (smart search) rehberine bakabilirsiniz; bu yazı onun ötesindeki öznitelik ve yüz aramasını konu alır.

Metadata kayıt sırasında mı, kayıttan sonra mı üretilir?

Arama sonucunun kalitesini belirleyen ilk şey, etiketlerin ne zaman üretildiğidir. Kayıt sırasında üretilen metadata, kamera ya da kayıt cihazı görüntüyü canlı akışta analiz ederken kişinin kırpılmış fotoğrafını ve etiketlerini kayda eşzamanlı yazar. Kayıttan sonra yeniden analiz ise saklanmış görüntünün sonradan işlenmesidir.

İkisi arasındaki pratik fark şöyledir:

• Kayıt anında analiz: sıkıştırılmamış, en yüksek kaliteli görüntüden çıkarıldığı için genellikle daha isabetlidir; ancak kamera ya da cihaz o gün analitiği açık tutmuş olmalıdır. Analitik kapalıyken kaydedilen günler için arama sonuç vermez.
• Kayıttan sonra yeniden analiz: geçmiş günler için de arama imkânı verebilir, fakat H.264 ya da H.265 ile sıkıştırılmış kaydı işlediği için ayrıntı kaybı vardır; çoğu cihazda sınırlı kanal sayısında ve daha yavaş çalışır.
• Çalıştığı yer: analizin kamerada, kayıt cihazında ya da ayrı sunucuda yapılması kapasiteyi ve lisansı değiştirir; ayrıntı için üretici belgesindeki kanal ve lisans bilgisine bakılmalıdır.
• Saklama süresi: kırpılmış yüz ve vücut fotoğrafları ile şablonlar ayrı bir kitaplıkta tutuluyorsa, bu kitaplığın saklama süresi ham kayıttan bağımsız belirlenmeli ve silinmelidir.

Sonuç listesi ne kadar güvenilir? Açı ve çözünürlüğün etkisi

Sonuç listesi eksiksiz ya da yanılmaz değildir; hem kaçırılan hem yanlış eklenen kişiler olur. Sistem önce kişiyi sahnede bulur, sonra etiketi tahmin eder; zincirin her halkasında hata payı birikir. Bu nedenle listeden bir kişiyi seçerken aslında bir tahmini seçmiş olursunuz.

Çözünürlük için sektörde sık kullanılan ölçüt IEC 62676-4 standardındaki DORI sınıflarıdır: gözlem için yaklaşık 62, tanıma için yaklaşık 125, kimlik tespiti için yaklaşık 250 piksel/metre. Kişi sahnede bu yoğunluğun altında kalıyorsa renk ve çanta etiketi bile yanılabilir; yüz eşleştirme için ise yüzün kadrajda yeterli piksel kaplaması gerekir. Doğruluğu düşüren başlıca etkenler şunlardır:

• Açı: yukarıdan, yandan ya da arkadan görünen kişide yüz şablonu çıkmaz; arkadan görüntüde sırt çantası gibi bazı etiketler daha rahat okunur ama yüz arama işe yaramaz.
• Işık ve renk: sokak lambası, gece IR modu ve karşıdan gelen ışık renkleri değiştirir; IR modunda görüntü siyah beyaza döner ve renk etiketi güvenilmez olur.
• Mesafe ve hareket: uzak, küçük ve bulanık kişide etiket sapar; hızlı hareket pozlama bulanıklığı yaratır.
• Örtülme: kalabalık, araç, direk ya da şemsiye çanta ve giysiyi kısmen gizler.
• Giysi benzerliği: aynı üniformayı giyen çalışanlar ya da aynı renk montlu çok sayıda kişi listeyi şişirir.

Benzerlik skoru kesin kimlik sayılmaz: delil değeri taşımayan sonuçlar

Benzerlik skoru, iki görüntünün sistemin matematiğine göre ne kadar yakın olduğunu söyler; bir kişinin gerçekten o kişi olma olasılığı değildir. Eşik yükseltilirse yanlış eşleşme azalır ama doğru kişi kaçabilir, eşik düşürülürse tersi olur. Üreticilerin skor ölçeği birbirine eşit olmadığından, aynı sayı iki cihazda aynı anlama gelmez.

Bu nedenle sistem çıktısı tek başına kişiyi teşhis etmez. Anayasa m.38/6 uyarınca kanuna aykırı elde edilen bulgular delil sayılmaz; hukuka uygun elde edilmiş görüntü de, kimlik sorusu mahkemede başka delillerle desteklenmediği sürece zayıf kalır. Delil olarak kullanılacak kayıtlar için ayrıca kamera kaydı delil olur mu rehberine bakılabilir. Aşağıdaki sonuçlar tek başına delil değeri taşımaz:

• Yüksek benzerlik skoruna sahip tek bir yüz eşleşmesi.
• Giysi rengi ve çanta gibi etiketlerin birleşiminden çıkan aday liste; bunlar çok sayıda kişide ortaktır.
• Yaş ve cinsiyet tahmini etiketleri.
• Arama sonucunda seçilen bir kişinin adının sonradan tahminle eklenmesi.
• Düzenlenmiş, kırpılmış ya da yeniden kodlanmış kopyadan yapılan arama; ham kayıt ve cihaz günlüğü saklanmalıdır.

Kayıp çocuk ve hırsız takibi senaryolarında nasıl kullanılır?

Bu özellik asıl değerini, kısa sürede çok sayıda kayıttan aday sahne çıkarmakta gösterir; kimlik belirleme ve takip kararı ise yetkili kişinin elindedir. Kayıp çocuk senaryosunda süre kritiktir, hırsızlık senaryosunda ise olay sonrası inceleme yapılır.

Kayıp çocukta önce 112 ve kolluk bilgilendirilir. Çocuğun giysi rengi, çantası ve son görüldüğü saat öznitelik araması için yeterli başlangıç verir; çocuğun fotoğrafı sisteme yüklenecekse bu, bir çocuğa ait biyometrik veri işlemesi olduğundan yetkili kolluk ya da aile adına yapılan yetkili bir talep çerçevesinde ve kayıtlı bir kişi tarafından yapılmalıdır. Hırsızlıkta ise şu adımlar izlenir:

• Olay saatini ve girişin kameradaki yerini belirleyin; arama aralığını daraltın.
• Önce ham kaydı izleyerek öznitelik etiketlerini gözle doğrulayın, ardından listeyi bu etiketlerle daraltın.
• Bulunan klipleri dışa aktarın, dışa aktarma günlüğünü ve dosya özetini (hash) saklayın.
• Kişinin kim olduğuna dair çıkarımı kendiniz yazıya dökmeyin; görüntü ve zaman bilgisini kolluğa verin.
• Daha önceki ziyaretlerde aynı kişinin geldiğini düşünseniz bile bunu fotoğraf karşılaştırmasıyla kimlik eşlemesine çevirmeyin; yüz eşlemesi için aşağıdaki hukuki çerçeveye bakın.

KVKK m.6: yüz verisi özel nitelikli veridir, öznitelik aramasında fark ne?

Biyometrik veri, 6698 sayılı KVKK m.6/1'de özel nitelikli kişisel veri olarak sayılır; aynı madde kişinin kılık ve kıyafetini de özel nitelikli veri listesine alır. Özel nitelikli verinin işlenmesi kural olarak yasaktır; m.6/3 şu hâllerde mümkün kılar: açık rıza, kanunlarda açıkça öngörülme, hayatın korunması için zorunluluk, ilgili kişinin alenileştirmesi, bir hakkın tesisi, kullanılması ya da korunması için zorunluluk, ve sağlık ile istihdam gibi sayılan diğer durumlar. m.6/4 ayrıca Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar; bu önlemler Kurul Kararı 2018/10'da yer alır.

Kurul, 2022/797 sayılı kararında, güvenlik kamerası görüntüsünü biyometrik analiz yapılmadığı sürece genel nitelikli kişisel veri olarak değerlendirmiştir. Yüz tanıma ile kimlik doğrulamayı ise biyometrik veri işlemesi saymış, açık rızanın işveren ilişkisinde özgürce verilmediğini, kart ve RFID gibi daha az müdahaleci yöntemler varken sistemin ölçüsüz olduğunu belirtmiştir. Bu karar, yüz tanıma ve KVKK rehberindeki yaklaşımla tutarlıdır: biyometrik analiz başladığında işlenen veri türü değişir.

Kurulun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı ilke kararı mesai takibi için biyometrik veri işlemeyi konu alır; açık rıza olsa bile ölçülülük ilkesinin karşılanması gerektiğini ve şifreli kart, PIN, RFID gibi alternatiflerin tercih edilmesini belirtir. Karar kayıtta kişi aramayı doğrudan düzenlemez, ancak ölçülülük ve alternatif değerlendirmesi mantığı yüz arama için de örnek alınmalıdır.

İşveren, site yönetimi ve mağaza hangi dayanakla kullanabilir?

Üst rengi ve çanta gibi etiketlere dayalı aramada kişi kimliği çıkarılmadığı sürece bu, güvenlik kamerası kaydının incelenmesi niteliğindedir ve m.5/2'deki meşru menfaat gibi genel işleme şartları ile değerlendirilir; ama kılık ve kıyafet bilgisinin m.6/1'de sayılması nedeniyle, giysiye göre çalışan ya da müşteri profili çıkarmak ve bunu kayıt altında tutmak tercih edilmemelidir. Renk etiketinin Kurul uygulamasında özel nitelikli kabul edilip edilmediğine dair net bir karar bulunmadığından, etiketler yalnızca olay incelemesi için kullanılmalıdır.

Fotoğraftan yüz arama ise biyometrik işlemedir ve m.6/3 şartlarından birine, ölçülülüğe ve yeterli önlemlere dayanmak zorundadır. Pratik yaklaşım şudur:

• İşveren: çalışan yüzünü kayıt aramada kullanmak için açık rıza çoğu zaman geçerli kabul edilmez; yüz arama iş akışının varsayılanı olmamalıdır. Disiplin işlemi gibi amaçlar için biyometrik arama yerine sade kayıt incelemesi tercih edilmelidir.
• Site yönetimi: sakin ve ziyaretçi yüzlerinin sürekli yüz kitaplığında tutulması, belirli bir olay incelemesinden çok daha geniş bir işlemedir; ortak alan kayıtları için işyeri kamera uygulamasındaki aydınlatma ve saklama ilkeleri geçerlidir.
• Mağaza: müşteri yüzü ile kara liste ya da sadakat eşleşmesi kurmak açık rıza ve ölçülülük bakımından yüksek risklidir; olaya dayalı, tek seferlik, kolluğa aktarılacak aramada ise m.6/3-d gibi bir dayanak gündeme gelebilir ve olay bazında hukuki görüş alınmalıdır.
• Her durumda: aydınlatma metni, erişim yetkisi ve günlük tutma, kitaplık için ayrı saklama süresi, silme tutanağı ve gerekirse açık rıza metninde amacın ayrı yazılması gerekir.

Yaş-cinsiyet tahmini ve profilleme neden riskli?

Yaş ve cinsiyet tahmini, kamera görüntüsünden kişi hakkında çıkarım üretir ve profilleme riskini doğurur. Tahmin hataları ten rengi, ışık, yaş ve giyim gibi etkenlere göre farklılaşabilir; yanlış etiket bir kişinin hatalı biçimde şüpheli aday listesine girmesine yol açabilir.

KVKK m.11/1-g, münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilen verinin kişi aleyhine sonuç doğurmasına itiraz hakkı tanır; yaş-cinsiyete göre müşteri sınıflandırması, kuyruk ya da giriş kararı ya da çalışan değerlendirmesi bu hakkı gündeme getirebilir. Etik olarak da ölçülülük sorusu aynıdır: amaç, hangi veriyle daha az müdahaleci biçimde gerçekleştirilebilir? Mağaza ziyaretçi sayımı gibi toplu istatistikte kişi bazlı etiket tutmadan sadece toplam sayı almak çoğu zaman yeterlidir.

Bu nedenle yaş-cinsiyet etiketini yalnızca olay arama filtresi olarak kullanmak, raporlamada kişi bazlı kaydetmemek ve cihazda bu özelliği gerekmedikçe kapatmak makul bir önlemdir.

Kolluk talebi geldiğinde kayıt ve arama sonuçları nasıl verilir?

Emniyet ya da savcılık yazılı ve yetkili bir talep gönderdiğinde, işletme ilgili kayıt bölümünü kimlikli bir teslim tutanağıyla verir; ayrıntılı usul için polis veya savcılık kamera kaydı isterse rehberine bakılabilir. Arama özelliği kullanıldıysa verilecek şey ham kayıt ve zaman bilgisidir; sistemin ürettiği eşleşme listesi, kimlik tespiti değil yalnızca yardımcı bilgi olarak, istenirse iletilir.

Şu noktalara dikkat edilir:

• Talebin yazılı olduğunu, dosya numarasını ve yetkili makamı doğrulayın.
• Orijinal kaydı silmeden saklayın; verilen kopyanın tarih, saat ve özet değerini tutanağa yazın.
• Yüz kitaplığındaki kırpılmış fotoğraf ve şablonları, talepte açıkça istenmedikçe vermeyin.
• Kişi adı ya da kimlik çıkarımını kendiniz yazmayın; kimlik tespiti kolluğa aittir.
• Yüz arama sonucu bir yanlış eşleşme çıkarsa bunu kolluğa bildirin ve kaydı düzeltin.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Analitik özelliği olan kamera ve kayıt cihazı arayan kurulumcular, Bayifi pazarında toptancıların stoktaki ürünlerini ve tek talep ile birden çok toptancıdan teklifi görebilir. Bir projede öznitelik ya da yüz arama gerekiyorsa, hangi modelde hangi aramanın bulunduğunu üretici belgesinden teyit etmek gerekir. Bölgenizdeki kurulumcuları bayi listesinde bulabilir, firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.