Yeni Binada Kamera Altyapısı ve Zayıf Akım Projesi: Boru, Kablo, Sistem Odası ve İskân Öncesi Plan

Zayıf akım altyapısı nedir ve neden inşaat aşamasında kurulmalıdır?

Zayıf akım altyapısı, düşük gerilimle çalışan sistemlerin kablolarını taşıyan boru, kanal, şaft, kutu ve odaların bütünüdür. Güvenlik tarafında kamera, diafon, yangın algılama, alarm ve geçiş kontrol; haberleşme tarafında internet, telefon ve TV bu başlığın içindedir. Cihazlar sonradan değişebilir, ancak duvarın ve döşemenin içine gömülen boru hattı bina ömrü boyunca yerinde kalır.

Altyapının inşaat sırasında yapılmasının nedeni basittir: beton ve duvar kapanmadan önce boru döşemek çok kolaydır, kapandıktan sonra ise kırma, kanal açma, sıva ve boya işi doğurur. Yeni yapılarda en pahalı hata, sonradan tek bir kamera hattı için bir katın tavan ve duvarının açılmasıdır.

Bu yazı doğrulanabilen mevzuatı ve yaygın uygulama kurallarını birbirinden ayırarak müteahhit, proje müellifi ve kurulumcular için bir plan çerçevesi sunar.

Türkiye'de hangi kurallar doğrulanabiliyor: BTK şartnamesi ve yangın yönetmeliği

Bina içi elektronik haberleşme tesisatı için bağlayıcı çerçeve, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nin 69. maddesinde 21 Şubat 2018 tarihli (30339 sayılı) Resmî Gazete değişikliğiyle getirilen hükümdür. Bu hüküm, bina içi elektronik haberleşme tesislerinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) yayımladığı güncel Bina İçi Elektronik Haberleşme Tesisatı Teknik Şartnamesi'ne uygun olmasını zorunlu kılar; değişiklik üç ay sonra, 21 Mayıs 2018'de yürürlüğe girmiştir.

BTK şartnamesinin Mayıs 2018 metninde kamera ve diyafonla ilgili doğrudan yer alan hüküm şudur: bina güvenlik kamerası ve diyafon tesisatı, dikey şaft bulunan binalarda bu şaftın içinden geçirilerek yapılabilir; haberleşme tesisatının bu sistemlerden etkilenmemesi için gerekli tedbirler alınır. Şartname kamera noktası, diyafon veya yangın algılama kablolaması planlamasını zorunlu kılmaz; yani güvenlik sistemleri için ayrı bir proje ve boru planı gerekir.

Yangın algılama tarafında ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik esastır. Yönetmeliğin 19 Aralık 2007 tarihli Resmî Gazete metninde algılama sistemi ve parçalarının TS EN 54'e uygun olması, sistem kablo ve haberleşme hatlarının açık devre, kısa devre ve toprak hatalarına karşı sürekli izlenmesi, yangında çalışması gereken kabloların en az 60 dakika yangına dayanması ve alarm kablolarının diğer sistem ve güç kablolarından ayrı tutulması gibi hükümler yer alır; yangın algılama ve uyarı sistemlerinin tasarım ve uygulaması da ruhsat veren idarenin kontrol ve onayına tabidir. Sonraki değişiklikler için mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin kontrol edilmelidir.

Boru, kanal ve şaft planı nasıl yapılır?

Boru ve şaft planının temel ilkesi, her sistem için ayrı güzergâh ayırmak ve yedek kapasite bırakmaktır. BTK şartnamesi haberleşme tesisatı için somut ölçüler verir ve bu ölçüler güvenlik altyapısı için de makul bir başlangıç referansıdır.

Boru içine alınacak kablo adedi için yaygın uygulama kuralı, kablo kesit toplamının boru iç kesitinin yaklaşık yüzde 40'ını aşmamasıdır. Hesap: kablo kesiti = π × d² ÷ 4. Örneğin dış çapı 6 mm olan bir Cat6 kablonun kesiti yaklaşık 28 mm², iç çapı 20 mm olan borunun kesiti ise yaklaşık 314 mm²'dir; yüzde 40 sınırı 126 mm² eder ve bu boruya en fazla dört kablo rahat girer. Kesin sınır, ulusal kurallara ve kablo-boru üreticisinin verilerine göre belirlenir.

• Dikey şaft: BTK şartnamesine göre 8 ve üzeri daireli binalarda zorunludur; 8–39 daire için en az 0,3 m², 40–79 daire için 0,5 m², 80 ve üzeri için 1 m² genişlik istenir. Daha küçük binalarda şaft veya dikey olarak en az 2×100 mm boru yapılır.
• Şaft ile daire panosu arası: kablolar 50 mm veya 2×32 mm çapında borudan geçirilir; ana hat ve daire içi borular en az 10 atü basınca dayanıklı olmalıdır.
• Şaft içi taşıyıcı: kablolar galvaniz metal saç tava üzerinde taşınır; kat koridorundan şafta kilitli, güvenli bir kapak açılır.
• Kuvvetli akımdan ayrım: haberleşme tesisatı kuvvetli akım ve nemden etkilenmeyecek biçimde kurulur. Kablolama kurulum standardı EN 50174-2 de güç ve veri kablolarının ayrılmasını ele alır.
• Yedek boru ve çekme teli: her kritik güzergâhta boş bir yedek boru ve içinde çekme teli bırakmak, sonradan kamera veya okuyucu eklemeyi kırmasız yapar.
• Bükülme yarıçapı: UTP kablolarda kablo çapının yaklaşık dört katı yaygın kuraldır; borulardaki dirsek sayısı az tutulmalı, 90 derecelik keskin dönüşler yerine geniş dirsek kullanılmalıdır.

Kamera kablo planı: mesafe, PoE ve noktaların belirlenmesi

IP kamera hattında temel sınır, bakır Ethernet kablosunda 100 metredir. Yapısal kablolama standartları (ISO/IEC 11801 ve EN 50173 serisi) bu 100 metreyi 90 metre kalıcı hat ile en fazla 10 metre bağlantı kablosu olarak böler. Kamera noktası ile switch veya patch panel arasındaki gerçek kablo güzergâhı bu sınıra göre ölçülmelidir; tavandan ve duvardan dolaşan yol, kuş uçuşu mesafeden uzundur.

Kamera hem veriyi hem enerjiyi aynı kablodan alacaksa PoE standardı devreye girer. IEEE 802.3af anahtardan yaklaşık 15,4 W, 802.3at yaklaşık 30 W, 802.3bt ise 60 W ve 90 W'a kadar güç verebilir. Hat boyunca kayıplar olduğundan kameraya ulaşan güç daha düşüktür; ısıtıcılı, motorlu veya PTZ kameralar yüksek sınıf ister. Ayrıntı için PoE kamera kurulumu rehberine ve kamera kablosu seçimi rehberine bakabilirsiniz.

Kamera noktalarının projede işaretlenmesi için önce izlenecek alanlar belirlenir; yükseklik ve açı kararları montaj öncesi netleştirilir.

• Bina girişleri, otopark rampası ve girişleri, asansör önleri, ortak koridorlar, merdiven boşlukları, çatı ve teknik hacim kapıları, çöp ve depo alanları öncelikli noktalardır.
• Her noktaya en az bir Cat6 hattı ve yedek boru bırakılır; kamera yoksa hat kör kapakla sonlandırılır ve numaralanır.
• Dış cephe ve otopark gibi yerlerde kutular ve kablolar için yağmura, neme ve darbeye uygun IP ve IK sınıfları belirtilir; IP kodlarının tanımı IEC 60529'a dayanır.
• Kablonun yangın sınıfı için BTK şartnamesi CAT6 ve RG6 kabloların TS EN 50575 standardına uygun olmasını ister; aynı yaklaşım güvenlik kabloları için de uygulanabilir.
• Kamera hatları, kuvvetli akım panolarından ve yüksek gerilim hatlarından ayrı güzergâhta geçirilir.

Diyafon, yangın algılama ve geçiş kontrol için ayrı hazırlıklar

Her güvenlik sistemi kendi kablo ve boru ihtiyacını getirir; bu yüzden tek bir boru hattında hepsini toplamak yerine sistem başına planlama yapılır.

Diyafon tarafında seçilen teknoloji kabloyu belirler: çok telli analog sistemler, iki telli sistemler ve IP tabanlı sistemler farklı kablo gerektirir. IP diyafon, kameralarla aynı Cat6 omurgasını kullanır. Yangın algılamada ise kablo seçimi yönetmelik ve ürün standartlarıyla belirlenir; kablolar izlenen devrelerdir ve diğer sistemlerden ayrı güzergâh ister. Geçiş kontrol tarafında kapı çerçevesine okuyucu, kilit, kapı kontağı ve çıkış butonu için boru ve besleme hattı bırakılır.

• Diyafon: dış kapı paneli, daire üniteleri ve kapı açma rölesi için güzergâh; IP sistemde her daireye Cat6.
• Yangın algılama: TS EN 54 uyumlu panel, dedektör ve buton hatları; yangına dayanıklı ve ayrı güzergâhlı kablo; panelin kolay ulaşılabilir yerde, tercihen zemin katta olması.
• Geçiş kontrol: okuyucu, elektromanyetik veya elektrikli kilit, kapı kontağı ve çıkış butonu için ayrı borular; kilit besleme kabloları veri kablosundan ayrı geçirilir.
• Kaçış yolu kapıları: yangın anında kilidin serbest kalması proje aşamasında yangın algılama sistemiyle birlikte düşünülmelidir.
• Alarm: hırsız alarm dedektörleri için kablolu, kablosuz ya da karma sistem kararı baştan verilmeli, kablolu bölümlere hat bırakılmalıdır.

Sistem odası ve kayıt cihazı planı

Güvenlik sistemlerinin kayıt cihazı, switch ve güç kaynakları için kilitli, havalandırmalı ve topraklı bir oda veya kabin ayrılmalıdır. BTK şartnamesindeki elektronik haberleşme sistem odası işletmecilerin cihazları içindir: 8 ve üzeri daireli binalarda zorunludur, 8–39 daire için en az 6 m², 40–79 daire için 8 m², 80 ve üzeri için 10 m² olmalı, kenar uzunlukları ve yüksekliği en az 2 metre olmalı, zemin veya bodrum katta yer almalı ve en az dört elektrik prizi içermelidir. Güvenlik donanımı için ayrı oda ya da kabin tasarlamak, operatör ve güvenlik cihazlarının birbirine karışmasını önler.

Kayıt cihazının kapasitesi için basit bir formül kullanılır: günlük depolama (GB) = bit hızı (Mbps) × 86.400 ÷ 8 ÷ 1000 × kamera sayısı. Örneğin 4 Mbps ile kayıt yapan bir kamera günde yaklaşık 43 GB üretir; 16 kamera ve 30 günlük kayıt için yaklaşık 20 TB gerekir. H.265 gibi daha verimli kodekler aynı kalitede bit hızını düşürür. Disk seçimi için hard disk seçimi rehberine.

• Kesintisiz güç kaynağı (UPS) ve ayrı sigorta hattı ayrılır.
• Oda sıcaklığı ve havalandırma planlanır; kayıt cihazları sürekli çalışır.
• Kabin ve patch panel numaralandırılır, hat ve kamera listesi odada saklanır; BTK şartnamesi de projenin sistem odasında muhafazasını ister.
• Yetkisiz erişimi önlemek için kapı kilitli tutulur ve erişim kaydı alınır.

Proje, uygulama ve iskân aşamaları: ne zaman neyi yapmalı?

Zayıf akım işleri aşamalıdır ve her aşamanın kaçırılması sonradan ek maliyet yaratır. İskân, yani yapı kullanma izin belgesi aşamasında güvenlik altyapısının ayrı bir belge olarak istenip istenmediği belediyeye ve yapı türüne göre değişebilir; doğrulanabilen kısım, yangın algılama sisteminin tasarım ve uygulamasının ruhsat veren idarenin onayına tabi olması ve bina içi haberleşme tesisatının BTK şartnamesine uygunluğudur. Bu nedenle güvenlik altyapısı için de ilgili belediye ve yapı denetim kuruluşuyla erken görüşmek gerekir.

• Avan proje: güvenlik kapsamı (kamera, diyafon, yangın, geçiş kontrol) ve sistem odası yeri kararlaştırılır.
• Uygulama projesi: boru güzergâhları, şaft, kutu ve kamera noktaları plana işlenir; BTK şartnamesi proje içeriğinde priz noktalarını, şaft güzergâhını ve boru çaplarını ister.
• Kaba inşaat: beton içine gömülecek borular ve geçişler döşenir; çekme telleri bırakılır.
• Sıva öncesi: tüm borular, kutular ve kablolar tamamlanır, fotoğraflanır ve işaretlenir.
• İnce işler: dedektör, kamera, okuyucu ve cihazlar takılır; hat testleri yapılır.
• Teslim: etiketli hat listesi, uygulama (as-built) çizimleri, test raporları ve cihaz bilgileri bina yönetimine verilir.

Sonradan ekleme maliyetini azaltmanın yolları

Sonradan ekleme maliyetini düşürmenin ana yolu, ilk yatırımda hat kapasitesini cihaz ihtiyacından geniş tutmaktır. Maliyeti belirleyen unsurlar kırma ve tamirat işçiliği, güzergâhın erişilebilirliği, çalışma saatleri, çalışma yüksekliği ve yerleşik sakinlerin rahatsız edilmesidir; bunlar yeni yapıda inşaat sırasında hemen hemen sıfırdır.

Müteahhit için pratik bir kural, her kritik noktaya bir Cat6 hattı ve boş yedek boru bırakmaktır. Bina yönetimi için ise teslim paketindeki etiketli çizim, ileride kurulumcuya yapılan keşfi hızlandırır. Teklif aşamasında kapsamın nasıl netleştirildiğini kamera kurulum teklifi rehberinde.

Bayifi bu süreçte nerede yardımcı olur?

Proje hazır olduğunda altyapıyı kuracak ve cihazları takacak kurulumcuyu bayi listesinde ve bayi haritasında il il arayabilirsiniz. Kamera, NVR ve kablo gibi ürünleri toptancılardan stoklu görmek ve tek talep ile teklif almak için Bayifi pazarına göz atabilirsiniz; kurulumcu ya da toptancı firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.