H.265 (HEVC) Nedir? H.264 ile Farkı, H.265+ ve Akıllı Codec'ler, Bit Hızı ve Depolama Etkisi

H.265 (HEVC) nedir?

H.265, yüksek verimli video kodlama (High Efficiency Video Coding, HEVC) standardının ITU-T tarafındaki adıdır. ITU ve ISO/IEC'in ortak çalışması olan standart, ISO/IEC 23008-2 (MPEG-H Bölüm 2) olarak da tanımlanır. ITU, standardın ilk aşama onayını Ocak 2013'te duyurmuş ve HEVC'nin selefi H.264/MPEG-4 AVC'nin yaklaşık yarısı kadar bit hızına ihtiyaç duyacağını açıklamıştır.

Burada önemli bir ayrıntı vardır: "yarı bit hızı" standardın hedefi ve kuramsal kazancıdır, her sahne için verilmiş bir garanti değildir. Gerçek kazanç; görüntünün ayrıntı düzeyine, hareket miktarına, gürültüye ve kameradaki kodlayıcı (encoder) yazılımının kalitesine göre değişir.

Güvenlik kamerası dünyasında H.265 iki yerde karşınıza çıkar: kameranın görüntüyü sıkıştırdığı akış ayarında ve kayıt cihazının (NVR) görüntüyü kaydedip yeniden oynattığı kayıt ayarında. Kodlamayı kamera yapar, çözmeyi ise kayıt cihazı, bilgisayar ya da telefon yapar.

H.264 ile H.265 arasındaki fark nedir?

Asıl fark, aynı görüntü kalitesi için gereken veri miktarıdır: H.265 aynı kalitede H.264'e göre belirgin biçimde daha az veri üretir. Bunu daha esnek blok yapısı, daha gelişmiş tahmin yöntemleri ve daha iyi filtreleme sağlar. H.264 görüntüyü en çok 16x16 pikselli makrobloklarla işlerken H.265 64x64 pikseline kadar çıkabilen kodlama ağacı birimleri kullanır; düz ve ayrıntısız alanlar büyük bloklarla çok az veriyle ifade edilebilir.

Bu verim bedelsiz değildir. H.265 kodlaması ve çözmesi daha fazla işlem gücü ister; bu yüzden eski kayıt cihazları, eski bilgisayarlar ve bazı tarayıcılar H.265'i akıcı oynatamayabilir. H.264 ise yaygınlığı ve neredeyse her cihazda donanım desteğiyle uyumluluk açısından hâlâ en güvenli seçimdir.

• Standart: H.264, ITU-T H.264 / MPEG-4 Bölüm 10 (AVC); H.265, ITU-T H.265 / ISO/IEC 23008-2 (HEVC).
• Bit hızı: H.265 benzer kalitede kabaca yarı bit hızı hedefler; gerçek oran sahneye göre değişir.
• Blok yapısı: H.264'te en çok 16x16 makroblok, H.265'te 64x64'e kadar kodlama ağacı birimi.
• İşlem yükü: H.265 kodlama ve çözme için daha fazla işlemci/donanım gücü gerektirir.
• Uyumluluk: H.264 neredeyse her cihaz ve tarayıcıda desteklenir; H.265 desteği cihaza, işletim sistemine ve sürüme göre değişir.
• Lisans: Her iki codec de patent kapsamındadır; H.265 lisanslaması Via LA gibi patent havuzlarınca yönetilir ve ücretler genellikle cihaz üreticilerine yansır.

Bit hızı depolamayı nasıl etkiler? Hesap yöntemi

Bir kameranın günlük depolama ihtiyacı, bit hızıyla doğru orantılıdır ve şu formülle hesaplanır: günlük depolama (GB) = bit hızı (Mbps) x 86.400 saniye / 8 / 1.000, yani yaklaşık bit hızı x 10,8. Toplam ihtiyaç için bunu kamera sayısı ve saklama günüyle çarparsınız.

Örnek: 4 Mbps ile sürekli kayıt yapan bir kamera günde yaklaşık 43,2 GB üretir. 8 kamera ve 30 gün saklama için ihtiyaç 8 x 43,2 x 30 = 10.368 GB, yani yaklaşık 10,4 TB olur. Aynı sahnede bit hızı H.265 ile 2 Mbps'ye inebilirse ihtiyaç yaklaşık 5,2 TB'ye düşer. Hareketle kayıt yapılıyorsa gerçek değer bundan da küçük olur.

Hesaplarken ses kaydı, kayıt cihazının yedek payı ve disklerin biçimlendirme sonrası kullanılabilir kapasitesi için pay bırakmak gerekir. Disk seçimi için güvenlik kamerası hard disk seçimi rehberine bakabilirsiniz.

• Adım 1: Kameranın akış ayarından bit hızını (Mbps) okuyun.
• Adım 2: Günlük depolamayı bulun: Mbps x 10,8 = GB/gün.
• Adım 3: Kamera sayısı ve saklama gününü çarpın.
• Adım 4: Ses, yedek pay ve kullanılabilir disk kapasitesi için ek alan bırakın.
• Adım 5: Sürekli kayıt yerine hareketle ya da programlı kayıt kullanıp kullanmayacağınıza karar verin.

H.265+ ve Smart Codec nedir?

H.265+, Smart H.265+ ya da Smart Codec gibi adlar bir standart değil, üreticilerin H.265'in üzerine kendi kamera ve kayıt cihazlarında eklediği ek sıkıştırma iyileştirmeleridir. Temel mantık güvenlik görüntüsünün özelliğinden yararlanmaktır: kamera çoğu zaman aynı sahneyi izler, arka plan sabittir ve yalnızca küçük bir bölgede hareket olur.

Üreticiler bunu farklı adlarla uygular, ancak ortak yöntemler benzerdir: sahnedeki sabit arka planı daha az güncellemek, hareketli hedefleri (kişi, araç) koruyup arka planı daha fazla sıkıştırmak, gürültüyü azaltmak ve aydınlığa göre bit hızını uyarlamak. Örneğin Dahua, yeni nesil kodlamasını dinamik ortalama bit hızı, hedef odaklı (ROI) kodlama ve ışığa uyarlanan kodlama olarak anlatır ve standart H.265'e göre depolamada "en fazla" yaklaşık yarı oranında tasarruf iddia eder. Hikvision'ın H.265+ yaklaşımı da arka plan tabanlı tahmine dayanır.

Bu rakamlar üretici beyanıdır ve "en fazla" ifadesiyle verilir; kazanç sahnenin karmaşıklığına, hareket yoğunluğuna ve ışık koşullarına bağlıdır. Sabit bir koridor ya da depo gibi az hareketli sahnelerde kazanç büyük olabilir, sürekli hareketin olduğu kalabalık sahnelerde ise belirgin biçimde azalır. Hikvision ürünleri için marka sayfasına bakabilirsiniz.

• Avantaj: Sakin sahnelerde aynı kalitede daha düşük bit hızı ve daha uzun kayıt süresi.
• Dikkat 1: Arka plan daha fazla sıkıştırıldığı için hedef dışı alanlarda ayrıntı azalabilir.
• Dikkat 2: Akıllı modlar genellikle daha seyrek anahtar kare (I-kare) kullanır; bu, kayıtta ileri-geri sarmada ve bozuk akıştan toparlanmada gecikme yaratabilir.
• Dikkat 3: Üreticiye özgü modlar başka marka bir kayıt cihazında standart H.265 gibi çözülmeyebilir; uyumluluğu kurulumdan önce test edin.
• Dikkat 4: Test ederken sahnenin en yoğun saatini ve geceyi de içeren en az bir günlük kayıtla karşılaştırma yapın.

Bit hızı ve görüntü kalitesi: ne ayarlanmalı?

Görüntü kalitesini codec'in adı değil, çözünürlük, kare hızı ve bit hızının birlikte belirlediği ayarlar yönetir. Çözünürlük yükseldikçe aynı kalite için bit hızı ihtiyacı artar; çözünürlük seçimi için 2MP, 4MP ve 8MP farkı rehberine bakabilirsiniz.

Kameralarda iki bit hızı denetim modu yaygındır. Sabit bit hızı (CBR) akışı öngörülebilir kılar, ağ ve disk hesabını kolaylaştırır ancak yoğun harekette kaliteyi düşürebilir. Değişken bit hızı (VBR) ise sakin sahnede az, hareketli sahnede çok veri kullanır; kaliteyi korur ama depolama ihtiyacını tahmin etmek zorlaşır. VBR'de üst sınır belirlemek iyi bir uygulamadır.

Kare hızı da bit hızını doğrudan etkiler. Birçok iç mekân uygulamasında saniyede 12-15 kare yeterli olabilir, plaka ve hızlı hareket gibi işlerde ise daha yüksek kare hızı gerekir. Ana akış kayıt için, alt akış canlı izleme ve telefon için kullanılır; alt akışı düşük çözünürlük ve düşük bit hızıyla tutmak ağı rahatlatır.

Uyumluluk: kayıt cihazı, tarayıcı, telefon ve ONVIF

H.265'in kullanılabilmesi için zincirin her halkasının onu desteklemesi gerekir: kamera, kayıt cihazı (NVR), izleme yazılımı ve telefon ya da bilgisayar. Eski NVR'lar çoğu zaman yalnızca H.264 kabul eder; bu durumda kamerayı H.264'e almanız gerekir. NVR ve DVR farkı için NVR mi DVR mı yazısına bakabilirsiniz.

Farklı markaların cihazlarını bir arada kullanıyorsanız ONVIF önemlidir. ONVIF Profile T, IP tabanlı video sistemlerinde H.264 ve H.265 sıkıştırmalı akışı çekirdek özellik olarak listeler. Ayrıntı için ONVIF nedir rehberine bakın. Yine de üreticiye özgü H.265+ modlarının başka marka bir kayıt cihazında nasıl davrandığı ayrıca doğrulanmalıdır.

Tarayıcı tarafında durum cihaza göre değişir. MDN belgelerine göre H.264 tüm büyük tarayıcılarda desteklenir; H.265 ise Safari'de macOS High Sierra ve sonrasında, Chrome'da işletim sistemi ve donanım koşuluna bağlı olarak, Firefox'ta ise yeni sürümlerde ve yine platforma bağlı olarak kullanılabilir. Telefonla izlemede sorun yaşanıyorsa genellikle alt akışı H.264'e almak pratik bir çözümdür.

Hangi durumda H.264, hangi durumda H.265?

Karar; çözünürlüğe, saklama süresine ve mevcut cihazlara bağlıdır. Aşağıdaki sıra, kurulumdan önce sorulması gereken soruları gösterir.

• Mevcut kayıt cihazı H.265 destekliyor mu? Desteklemiyorsa kamera H.264'te kalır ya da cihaz değişir.
• Çözünürlük 4MP ve üzeri mi? Yüksek çözünürlükte H.265'in disk ve ağ kazancı daha belirgin olur.
• Saklama süresi uzun mu? Uzun saklama gereken yerlerde (kamera sayısı yüksek ya da yasal/kurumsal süre uzunsa) H.265 disk maliyetini ciddi azaltır.
• Ağ sınırlı mı? Kablosuz köprü, 4G veya zayıf internet hatlarında düşük bit hızı büyük avantajdır.
• Üçüncü taraf yazılım ya da eski cihaz var mı? Uyumluluk önceliklidir; H.264 daha güvenlidir.
• Akıllı mod açılacak mı? Önce sahnede bir günlük deneme kaydı alın, gece ve yoğun saat görüntülerini inceleyin.

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Codec ayarı, kayıt cihazı uyumluluğu ve disk hesabı keşif aşamasında netleşen konulardır. Bayifi'de il il firma dizininden kurulumcuların hizmet ve marka bilgilerine bakmak için Bayi listesi sayfasını kullanabilirsiniz.

Toptancıların anlık stoklu ürünlerini ve kayıt cihazı, kamera, disk gibi kalemleri görmek için pazar sayfasına göz atabilirsiniz. Kurulumcu ya da toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.