M12 ve CS/C-Mount Lens Nedir? Değiştirilebilir Lens, Back Focus ve Kamera Odak Kayması Rehberi

Değiştirilebilir lensli kamera nedir, sabit lensten farkı ne?

Değiştirilebilir lensli kamera, lensi gövdeden ayrı bir parça olarak takılıp çıkarılabilen kameradır; sabit lensli kamerada ise lens, sensör ve gövde fabrikada birlikte hizalanır ve kapatılır. Bu fark, hem esnekliği hem de arıza durumunda yapılabilecekleri belirler.

Değiştirilebilir lensli yapıda kurulumcu odak uzaklığını, görüş açısını ve diyafram tipini sahaya göre seçebilir. Karşılığında lens bağlantısının, sensör boyutunun ve odak mesafesinin birbirine uyması gerekir; uyumsuz bir lens ya hiç netleme yapmaz ya da köşelerde bulanık görüntü verir.

Piyasadaki güvenlik kameralarının büyük bölümü sabit lensli veya fabrikada ayarlanmış varifocal lenslidir. Değiştirilebilir bağlantı özellikle üç yerde karşımıza çıkar: küçük board (mini) kameralar, kutu tipi (box) kameralar ve sanayi/makine görüşü kameraları. Odak uzaklığı ve görüş açısı seçimi için güvenlik kamerası için hangi lens, varifocal ve motorize lens ayrıntısı için varifocal ve motorize lens nedir yazılarına bakılabilir; bu yazı bağlantı tipine ve odak kaymasına odaklanır.

M12 (S-mount) lens nedir ve nerede kullanılır?

M12 lens, 12 mm çaplı ve 0,5 mm diş adımlı metrik vidayla kameraya takılan küçük lens tipidir; S-mount adıyla da anılır. Board kameralarda, mini kamera modüllerinde, araç içi ve gömme kameralarda yaygındır.

M12'nin belirleyici özelliği sabit bir flanş mesafesi tanımlı olmamasıdır. Netleme, lensin vidayla ne kadar içeri veya dışarı çevrildiğiyle yapılır; odak bulununca lens kilit vidasıyla ya da yapıştırıcıyla sabitlenir. Bu yüzden aynı M12 lens, farklı kamera kartlarında farklı derinlikte netlenir ve lens ile kartın uyumu üretici verisinden kontrol edilmelidir.

• Diş: M12 x 0,5 (metrik, 12 mm çap, 0,5 mm adım).
• Odak: lens vida derinliğiyle ayarlanır; sabit bir flanş mesafesi yoktur.
• Kilitleme: set vidası, kilit somunu veya yapıştırıcı ile.
• Sensör kapsama: genellikle yaklaşık 1/2 inç ve altı sensörler için.
• Tipik kullanım: board kameralar, mini kameralar, gömme ve araç kameraları.
• Dikkat: M12, C veya CS bağlantısıyla doğrudan uyumlu değildir; arada özel adaptör gerekir.

CS-mount ve C-mount farkı nedir?

C-mount ve CS-mount aynı 1 inç çaplı, inçte 32 diş adımlı vidayı (1-32 UN) kullanır; aralarındaki tek mekanik fark flanş odak mesafesidir. C-mount için bu mesafe 17,526 mm, CS-mount için 12,526 mm'dir; yani aradaki fark 5 mm'dir.

Bu 5 mm'lik fark pratikte tek yönlü uyumluluk doğurur. C-mount bir lens, araya 5 mm'lik adaptör halkası konularak CS-mount kameraya takılabilir. Ters yönde, CS-mount lensin C-mount kameraya takılıp doğru netlemesi mümkün değildir. Halka olmadan C-mount lens CS kamerada sonsuzu net göremez.

CS-mount güvenlik kameralarında, C-mount ise sanayi ve bilimsel görüntülemede daha çok görülür. Kutu kameralarda CS-mount standartlaşmıştır; C-mount lens takmak gerekirse halka kullanılır. Kameranın hangi bağlantıyı kullandığı veri sayfasında 'lens mount' satırında yazar.

• C-mount: 1-32 UN diş, flanş odak mesafesi 17,526 mm; 1 inç sınıfı sensörlere kadar uygun.
• CS-mount: aynı diş, flanş odak mesafesi 12,526 mm; yaklaşık 2/3 inç ve küçük sensörler için.
• C lens + CS kamera: 5 mm adaptör halkasıyla çalışır.
• CS lens + C kamera: doğru netleme sağlanamaz.
• Halka eklemek lensin görüş açısını daraltır, görüntüyü büyütür ve ışığı bir miktar azaltır.

Back focus nedir ve neden odak kayar?

Back focus (arka odak), lens montaj flanşı ile görüntü sensörü arasındaki mesafedir; bu mesafe yanlışsa lens bütün aydınlatma koşullarında keskin görüntü veremez. Varifocal lenslerde ayrıca lensin içindeki odak halkası vardır; back focus ise lensin sensöre göre konumunu ve sensör tarafındaki ayarı ifade eder.

Odak kaymasının en bilinen nedeni gündüz-gece geçişidir. Gece moduna geçerken IR-cut filtre devreden çıkar ve ışık yolu değişir; kaynaklar bunun optik yolda kabaca 0,5–1 mm düzeyinde fark yaratabildiğini belirtir. Bunun yanında kızılötesi ışık camdan görünür ışıktan farklı kırıldığı için, gündüz için netlenmiş lens gece IR aydınlatmasında biraz yumuşak görünebilir. Gece bulanıklığının diğer nedenleri için kamera gece bulanık görüntü yazısına bakılabilir.

İkinci grup neden mekaniktir: sıcaklık değişince lens gövdesi ve sensör taşıyıcı malzemeler hafifçe genleşir ya da büzülür, back focus bir miktar kayar. Titreşim (direk, rüzgâr, ağır araç geçişi) kilit vidasını gevşetip lensin dönmesine yol açabilir. Üçüncü grup optiktir: lens kalitesi, sensör çözünürlüğüne uyumsuzluk ve kenar bulanıklığı.

Lens seçiminde sensör boyutu, çözünürlük ve IR düzeltme uyumu

Lens seçiminde üç uyum gerekir: lensin görüntü çemberinin sensörü kapsaması, lensin çözünürlük gücünün sensörün piksel boyutuna yetmesi ve lensin IR ışığa göre düzeltilmiş olması. Üçünden biri eksik kalırsa köşelerde, gece görüntüsünde veya genel keskinlikte sorun çıkar.

Düşük çözünürlük için üretilmiş bir lens 4K/8 MP sensöre takıldığında merkez yeterli olsa bile kenarlar bulanıklaşabilir. Nedeni basittir: piksel küçüldükçe lensin ayırması gereken çizgi çifti sayısı artar. Yaklaşık hesap için Nyquist sınırı kullanılır: lp/mm = 1000 / (2 x piksel boyutu µm). Örneğin 3,0 µm piksel için yaklaşık 167 lp/mm, 2,0 µm piksel için 250 lp/mm gerekir. Lensin bu değeri kenarda da sağlaması beklenir. Çözünürlük sınıflarının farkı için kamera çözünürlüğü 2MP, 4MP, 8MP farkı yazısına bakılabilir.

IR düzeltmeli (IR corrected) lens, görünür ve kızılötesi ışığın odak düzlemleri arasındaki farkı özel cam ve kaplamalarla daraltan lenstir. Gündüz-gece geçişi olan her kamerada tercih edilmesi gerekir; ancak üreticiler de belirttiği gibi bu düzeltme kaymayı sıfırlamaz, yalnız azaltır. Varifocal IR düzeltmeli lenslerde geniş ve tele uçlar arasında hâlâ küçük fark kalabilir.

• Sensör boyutu: lensin formatı (örneğin 1/2,7 inç, 1/1,8 inç) sensörün formatına eşit ya da büyük olmalı; küçük format lens büyük sensörde köşeleri karartır.
• Çözünürlük: 4K/8 MP sensör için '8 MP' veya '4K' etiketli lens seçilmeli; '2 MP' etiketli lens kenarda yetersiz kalabilir.
• IR düzeltme: gece IR aydınlatması kullanan her kurulumda 'IR corrected' veya 'IR düzeltmeli' ifadesi aranmalı.
• Diyafram: sabit, DC-iris veya P-iris tipi, kameranın destek verdiği tiple eşleşmeli.
• Odak mesafesi (mm) ve görüş açısı: hedef mesafeye göre ayrıca hesaplanmalı.

Odak nasıl ayarlanır ve kilitlenir?

Odak ayarının en sağlam yöntemi lensi uzak bir hedefe netlemek, gece IR'da tekrar kontrol etmek ve ancak ondan sonra kilitlemektir. Netlemeyi gündüz yapıp gece bakmadan bırakmak, sahada en sık karşılaşılan odak hatasıdır.

Kutu kameralarda back focus halkası ve kilit vidası lensin arkasında ya da gövdede bulunur. Aşağıdaki sıra hem bu tip hem de M12 lensli board kameralar için geçerli ana yöntemdir; yalnız M12'de netleme lensin vida derinliğiyle yapılır.

• 1. Kamerayı kalıcı konumuna sabitleyin ve görüntüyü net bir ekranda (tercihen bilgisayar) 100% büyütmede izleyin.
• 2. Lensin diyaframını, varsa, mümkün olduğunca açık bırakın; loş ortamda ayar yapmak odak derinliğini daraltır ve hatayı görünür kılar.
• 3. Odak halkasının kilit vidasını gevşetin (M12'de lens kilit somununu ya da set vidasını).
• 4. Hedef mesafedeki detaylı bir nesneye, örneğin yazı veya çizgi tablosuna, odağı en keskin hale getirin. Çok yakın bir hedefe yapılan netleme uzak mesafeyi bulanık bırakabilir.
• 5. Varifocal lenste önce zoom konumunu belirleyin, sonra odağı yapın; zoomu değiştirirseniz odağı tekrar kontrol edin.
• 6. Kamerayı gece moduna alın (IR açık), aynı hedefe bakın; keskinlik düştüyse iki mod arasında denge noktasını arayın.
• 7. Odak halkasını elle tutarken kilit vidasını hafifçe sıkın, tekrar görüntüyü kontrol edin; sıkarken kayma olabilir.
• 8. Gerekirse küçük bir damla kilit boyası veya vida yapıştırıcısı kullanın; aşırı sıkmak lensi çatlatabilir.
• 9. Ertesi gün, farklı sıcaklıkta ve gece bir kez daha kontrol edin.

Lens değiştirmek garantiyi ve IP sızdırmazlığını bozar mı?

Lens değişimi, kamerayı açmayı gerektiriyorsa garanti koşullarını ve sızdırmazlığı etkileyebilir; bu nedenle üreticinin garanti şartları önceden okunmalıdır. Sızdırmazlık kapağının açılması, conta yerinin bozulması veya vidanın aşırı sıkılması kamerayı korumasız bırakabilir.

Dış mekân kameraları genellikle IEC 60529 standardına göre IP sınıfı belirtir: ilk rakam toza (6 = toz geçirmez), ikinci rakam suya (5 = su jeti, 6 = güçlü su jeti, 7 = geçici daldırma) karşı korumayı anlatır. Gövde bir kez açılıp contası bozulursa etiketteki IP değeri artık geçerli sayılmaz. Nem ve buğulanma sorunlarının işaretleri için kamera lensi buğulanma, nem ve böcek sorunu yazısına bakılabilir.

Sahada güvenli yaklaşım şudur: açılması amaçlanmış bağlantısı olan kutu/box kameralarda lens değişimi serbesttir; mühürlü dome, turret ve bullet kameralarda lens ya da odak ayarı üreticinin bıraktığı erişim noktasından (genellikle lens halkası veya motorize menü) yapılır, gövde zorlanmaz.

Kurulumcu için lens mi, kamera mı değiştirmeli?

Sabit lensli kamerada odak bozulmuşsa çare çoğu zaman kamerayı değiştirmektir; lens değişimi ancak bağlantısı standart ve uyumlu bir kutu ya da board kamerada mantıklıdır. Karar, hata türü ve kameranın tasarımına bağlıdır.

Aşağıdaki liste kararı hızlıca netleştirir. Tek başına bir kural değildir; kablo, güç ve ağ tarafı da önce elenmelidir.

• Lens değiştirilir: kamera CS veya C-mount ise ve görüş açısı yanlışsa, IR düzeltmesiz lens gece sorun çıkarıyorsa, lens çatlak ya da çizikse.
• Odak ayarı yapılır: kilit vidası gevşemişse, mevsim geçişinde hafif kayma varsa, motorize lens zaten uzaktan netlenebiliyorsa.
• Kamera değiştirilir: lens sabit ve mühürlüyse, sensör ya da lens kalitesi çözünürlüğe yetmiyorsa, odak halkası gevşek veya tutmuyorsa, kenarlarda kalıcı bulanıklık varsa.
• Önce elenir: dome içi buğu, kirli cam, IR yansıması, sıkıştırma/bit hızı sorunları; bunlar odak sorunu gibi görünür.
• Motorize varifocal lensli kamerada çoğu durumda otomatik veya uzaktan odak yenileme, fiziksel müdahaleden önce denenir.

Bayifi bu konuda nerede devreye girer?

Lens uyumu ve odak ayarı çoğu zaman saha deneyimi ister; bölgenizde bu işi yapan kurulumcuları bayiler sayfasından il il bulabilirsiniz. Kutu kamera, board kamera ve lens gibi ürünlerin toptancılardaki anlık stok durumunu ise pazar bölümünde görebilirsiniz.

Kurulumcu veya toptancı iseniz firmanızı kaydol sayfasından Bayifi'ye ekleyebilirsiniz.