Kur Dalgalanmasında Teklif Geçerlilik Süresi ve Fiyat Güncelleme: Kurulumcu ve Toptancı İçin Zarar Yönetimi

Elektronik güvenlik ürünlerinde fiyat neden kura duyarlıdır?

Kamera, kayıt cihazı, alarm paneli, dedektör ve geçiş kontrol ekipmanının önemli bölümü ithal edilir veya ithal bileşenle üretilir; bu yüzden toptan liste fiyatı döviz kuruna bağlı olarak değişebilir. Kurulumcunun maliyetinde ise ürün, kablo, montaj malzemesi, işçilik ve nakliye birlikte yer alır ve bunların yalnızca bir bölümü kurla birlikte hareket eder.

Zarar riski, teklif tarihi ile ürünün toptancıdan fiilen alındığı tarih arasındaki boşlukta doğar. Teklif sabit kalır, toptan fiyat yükselirse kâr marjı erir. Toptancı için de durum benzerdir: bayilere verdiği fiyatla yeniden alım maliyeti arasındaki fark stok değerini etkiler.

Bu yazı, fiyat tutarı vermeden yöntemi anlatır. Teklifin nasıl hazırlanacağını kamera kurulum teklifi rehberi zaten kapsar; burada yalnızca kur ve fiyat değişimi ile teklif süresine odaklanılır.

Teklif geçerlilik süresi ne kadar bağlayıcıdır?

Türk Borçlar Kanunu'na göre kabul için süre belirleyerek teklif veren, bu sürenin sonuna kadar teklifiyle bağlıdır (m.3); kabul süre içinde ulaşmazsa teklif sahibi bağlılıktan kurtulur. Dolayısıyla teklifte süre yazmak, hem müşteriye netlik sağlar hem de sizi sınırsız bağlılıktan korur.

Süre belirtilmezse sonuç, tarafların nasıl iletişim kurduğuna bağlıdır. Telefon gibi doğrudan iletişimle yapılan ve hemen kabul edilmeyen öneri bağlayıcılığını yitirir (m.4); yazılı gönderilen ve süresi olmayan öneri ise yanıtın makul sürede ulaşabileceği ana kadar bağlar (m.5). Yani süresiz bir PDF teklif, beklenenden uzun süre sizi bağlı tutabilir.

Ayrıca fiyatı göstererek mal sergilemek veya fiyat listesi göndermek, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır (m.8/2). Öneren, önerisiyle bağlı olmama hakkını saklı tuttuğunu açıkça belirtirse teklif bağlayıcı olmaz (m.8/1). Fiyat listelerine bu yüzden “fiyatlar önceden bildirilmeksizin değişebilir, liste bağlayıcı değildir” notu konur.

• Teklifte düzenleme tarihi ve “bu teklif … tarihine kadar geçerlidir” biçiminde son gün yazın; “… gün” yerine takvim tarihi daha az tartışma çıkarır.
• Süre içinde yazılı kabul ve avansın hangi tarihe kadar gelmesi gerektiğini ayrı belirtin; kabul ile avans tarihi farklıysa fiyat kilidi hangisinde başlıyor, açıkça yazın.

Fiyat güncelleme maddesi, KDV ve dolar bazlı teklif sınırı

Fiyat güncelleme maddesi, geçerlilik süresi dolduktan sonra veya sözleşme süresince fiyatın hangi kurala göre değişeceğini önceden yazılı hale getirir. İyi bir madde dört şeyi belirtir: hangi kalemlerin etkilendiği, hangi referansa bakıldığı, hangi tarihte hesaplandığı ve müşteriye nasıl bildirileceği.

Referans olarak çoğunlukla tedarikçinin yazılı fiyat listesi kullanılır. Hesap yöntemi şöyle ifade edilebilir: güncel fiyat = teklifteki fiyat × (güncelleme tarihindeki liste fiyatı ÷ teklif tarihindeki liste fiyatı). Bu formül yalnızca kura bağlı ilan edilen kalemlere uygulanır; işçilik ve sabit ilan edilen kalemler dışarıda kalır.

KDV'nin hariç mi dahil mi olduğu her tutarın yanında yazılmalıdır; oran değişirse fark nasıl yansıyacak da belirtilmelidir. Kur nedeniyle yapılan güncellemede vergi tabanı da değişeceği için “KDV hariç” gösterimi hesabı sadeleştirir.

Dolar veya euro bazlı teklif konusunda dikkat gerekir. 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'a 13 Eylül 2018 tarihli 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile eklenen hüküm, Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki satış, kiralama, iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli belirlenmesini sınırlamıştır. İstisnalar ilgili Tebliğ'de düzenlenir; 6 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025-32/72 sayılı Tebliğ ile Türkiye'de yerleşikler arasındaki menkul satış sözleşmelerinde (taşıt satışı hariç) döviz cinsinden veya dövize endeksli bedel belirlenebilmesi öngörülmüştür.

Montaj ve işçilik içeren karma işlerde satış, eser ve hizmet unsurları birlikte bulunur ve kurallar farklıdır. Tebliğ sık değiştiğinden, dövize bağlı bir madde yazmadan önce güncel metni bir hukukçu ya da mali müşavirle kontrol edin.

Keşif ve tekliflerde hangi kalemler sabit, hangileri kura bağlı yazılır?

Fiyat riskini düşürmenin en pratik yolu teklifi tek bir toplam rakam yerine kalem gruplarına ayırmaktır. Keşif sonrası hazırlanan teklifte her grubun fiyat davranışı ayrı yazılırsa, güncelleme gerektiğinde tartışma yalnızca ilgili kalemle sınırlı kalır.

• Genellikle güncellenebilir yazılanlar: kamera, kayıt cihazı, panel, dedektör, switch, depolama gibi ithal ana ekipman.
• Çoğu zaman sabit yazılabilenler: yerel olarak temin edilen küçük malzeme ve anlaşılan işçilik; yine de uzun projelerde işçilik için ayrı bir revizyon şartı düşünülebilir.
• Kablo, boru ve sarf malzemesi gibi kalemlerde bakır ve nakliye gibi etkenler fiyatı oynatabilir; bu kalemler için geçerlilik süresi ana ekipmandan ayrı belirtilebilir.
• Keşifte netleşmeyen kalemleri (ek kamera, kablo mesafesi, yükseklik gereksinimi) “keşif sonrası kesinleşecektir” notuyla ayırın; bu kalemler için fiyat kilidi vermeyin.
• Alternatif ürün bildirme hakkını yazın: kullanılan ürün temin edilemez veya fiyatı belirgin biçimde değişirse eşdeğer ürünle teklif revize edilebilsin.

Avans, ürün rezervasyonu, erken stoklama ve toptancıdan yazılı teyit

Avans almak, fiyat kilidinin müşteri tarafındaki karşılığıdır: müşteri sözleşmeye bağlı kalır, kurulumcu da ürünü o fiyat üzerinden ayırır. Avans alınmadan ürün almak ise kur riskini kurulumcuya yükler, avans alınmadan ürün almamak riski müşteriye bırakır; denge bu iki uç arasında kurulur.

Erken stoklamak kur riskini azaltır ama başka maliyet getirir: bağlanan sermaye, depolama, ürünün model değişikliği veya iptal edilen projede elde kalma riski. Ayrıca eski fiyatlı stokla yeni fiyatlı stok aynı rafta karışırsa hangi işe hangi maliyetin yazılacağı belirsizleşir. Bu yüzden partileri alış tarihi ve fatura bilgisiyle etiketlemek, projeye ayrılan ürünü ayrı tutmak gerekir.

Avansın hukuki niteliği de açık yazılmalıdır. Türk Borçlar Kanunu'nda cayma parası, taraflardan her birinin sözleşmeden dönme hakkını saklı tuttuğu durumu düzenler (m.178); avans ise ödemenin bir kısmının peşin alınmasıdır. İkisinin karıştırılması iade tartışması doğurur; sözleşmede “avans” mı “cayma parası” mı olduğu ve iptal halinde ne olacağı belirtilmelidir.

Toptancıdan alınan sözlü fiyat, sipariş anında değişebilir; bu yüzden fiyat teyidini yazılı alın. Yazılı teyitte ürün kodu, adet, birim fiyat, KDV durumu, geçerlilik tarihi, stok durumu, teslim süresi, ödeme vadesi ve vade ile kur farkı uygulanıp uygulanmayacağı yer almalıdır.

Vadeli alımda iki ayrı risk vardır: fiyatın sipariş tarihinde mi yoksa teslim veya ödeme tarihinde mi belirleneceği ve vade farkının nasıl hesaplanacağı. Bunlar açık yazılmazsa, fiyatın ödeme günündeki liste üzerinden yeniden hesaplanması beklenmedik fark doğurabilir. Vadeli satışın tahsilat tarafı için çek, senet ve tahsilat riski yazısına bakabilirsiniz.

Uzun projelerde kademeli teslim ile kademeli ödeme birbirine bağlandığında riski böler: her aşamanın ürünleri o aşamada sipariş edilir, fiyat o tarihte kilitlenir ve ödeme planı aşamalara göre ilerler. Böylece tüm projenin fiyatını aylar öncesinden sabitlemek zorunda kalmazsınız.

• Rezervasyon süresi: “Ürün ayrılması, avansın hesaba geçtiği tarihte başlar ve … tarihine kadar geçerlidir.”
• Teslim gecikmesi: müşteri kaynaklı gecikmede (iş sahası hazır değil, ödeme gecikti) rezervasyonun ve fiyat kilidinin sona ereceğini yazın.
• Stok kaydı: her partinin alış tarihi, birim maliyeti ve ayrıldığı projeyi tutun; ayrıntılar için stok ve tedarik yönetimi rehberine ve maliyet kalemleri yazısına bakın.
• Aşama planı: hangi aşamada hangi ürünlerin teslim edileceği ve fiyatın hangi tarihte kilitleneceği sözleşme ekinde yer alsın.
• Ödeme planı: her teslim aşaması için ayrı ödeme tarihi veya yüzdesi; ödemenin gecikmesi halinde sonraki aşamanın fiyat kilidinin kalkacağı.

Kamu ve kurumsal işlerde fiyat farkı mekanizmasının sınırları

Kamu ihale sözleşmelerinde fiyat artışı serbestçe talep edilemez; fiyat farkı ancak ihale dokümanı ve sözleşmede öngörülmüşse ve belirlenen esaslara göre ödenebilir. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.4, Kanun'da belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamayacağını söyler.

Aynı Kanun'un m.8'i, sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri belirleme yetkisini Cumhurbaşkanı'na bırakır ve sözleşmelerde yer alan fiyat farkı esas ve usullerinin sözleşme imzalandıktan sonra değiştirilemeyeceğini düzenler. Yani fiyat farkı mekanizması, teklif verilmeden önce ihale dokümanında okunması gereken bir şarttır; sonradan eklenemez.

İş türü (mal alımı, hizmet alımı, yapım işi) ve ihale tarihine göre uygulanacak esaslar değişebileceği için ilgili ihale dokümanı ve güncel Kamu İhale Kurumu düzenlemeleri kontrol edilmelidir. Ayrıntılar için kamu ihaleleri ve güvenlik sistemi projeleri yazısına bakın.

Fiyat artışını müşteriye anlatma ve hukuki çerçeve

Fiyat artışını müşteriye yazılı, gerekçeli ve belgeli bildirmek ilişkiyi korur. Bildirimde teklifteki geçerlilik süresine, güncelleme maddesine, hangi kalemin etkilendiğine ve yeni tutarın hesabına yer verin; toplam rakam yerine kalem bazlı fark göstermek tartışmayı azaltır.

Müşteriye iki seçenek sunmak da faydalıdır: eski fiyatla geçerli olan sürede karar vermek ya da güncel fiyatla devam etmek. Karar verme süresini belirtin ve cevabın yazılı gelmesini isteyin; ses kaydı veya mesajla değil, e-postayla kayıt altına alın.

Hukuki açıdan sözleşme kurulduktan sonra fiyatı tek taraflı artırmak kural olarak mümkün değildir. İstisna, Türk Borçlar Kanunu m.138'deki aşırı ifa güçlüğüdür: sözleşme yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse, borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir. Madde yabancı para borçlarında da uygulanır. Kur artışının her olayda bu koşulları taşıdığı söylenemez; mahkemeler olayı somut koşullarıyla değerlendirir ve kurun önceden öngörülebilir olduğu durumlarda sözleşmeye güncelleme maddesi koymak çok daha güvenli bir yoldur.

Tüketiciyle (konut sahibi) yapılan sözleşmelerde ek kurallar vardır. 6502 sayılı Kanun m.5'e göre müzakere edilmeden eklenen ve tüketici aleyhine dengesizlik doğuran şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Haksız Şartlar Yönetmeliği ekindeki listede, bedeli ifa anında belirleme veya yükseltme imkânı tanıyan ve nihai bedel çok yüksek olduğunda tüketiciye sözleşmeden dönme hakkı vermeyen şartlar haksız şart sayılır. Fiyat değişikliği yöntemi sözleşmede açıkça belirlenmişse, ilgili mevzuatta aksine hüküm yoksa fiyat endeksi hükmü konulabilir. Tüketici işlerinde güncelleme maddesini bu yüzden açık, anlaşılır ve müşteriye dönme seçeneği bırakacak şekilde yazın.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut sözleşmeniz için bir avukattan görüş alın.

Toptancı tarafı: fiyat listesi duyurusu, proje fiyatı kilitleme ve kur koruma

Toptancının asıl görevi, fiyat listesinin ne zaman ve ne kadar süreyle geçerli olduğunu bayilere açık söylemektir. Listede geçerlilik tarihi ve “bağlayıcı değildir, stok ve kura göre değişebilir” notu yoksa, liste TBK m.8/2 uyarınca öneri sayılabilir.

Liste güncelleme sıklığı sabit ve öngörülebilir olduğunda bayiler sipariş planlayabilir. Sık ve habersiz değişiklik, bayiyi teklif verirken fiyat kilitlemeye zorlar. Haftalık veya aylık gibi belirli aralıklı, tarihli ve yazılı bildirilen güncelleme, hem toptancıyı hem bayiyi korur.

Proje fiyatı kilitleme, toptancı için dikkatli yönetilmesi gereken bir araçtır. Belirli bir projeye özel fiyat verirken proje adı, ürün listesi, adet, geçerlilik tarihi ve sipariş verilmezse kilidin düşeceği net yazılmalıdır.

• Listede tarih, geçerlilik, KDV durumu ve stok notunu her sayfada belirtin.
• Değişiklikleri yazılı ve önceden bildirin; mümkünse bildirim ile yürürlük arasında kısa bir geçiş süresi tanıyın.
• Kur koruma: yeniden alım maliyetini izleyin, açık pozisyonu (stoksuz verilen fiyat taahhüdü) sınırlayın ve vadeli satışlarda vade-kur farkı koşulunu önceden yazın.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi'de toptan ürün ve stok bilgisine bakıp tek talep ile birden fazla toptancıdan teklif isteyebilir, kurulumcu veya toptancı bulmak için bayiler ve il rehberlerini kullanabilirsiniz. Firmanızı dizine eklemek için kaydol sayfası vardır. Fiyat teyidi ve geçerlilik süresi her zaman ilgili firmayla yazılı olarak netleştirilir.