Kamyon, Tır ve Otobüste Kör Nokta Kamerası: Sağ Yan, Geri Görüş ve 360 Derece Çevre Görüş Sistemleri

Ağır vasıtada kör nokta nerede oluşur?

Ağır vasıtada kör noktalar üç yerde toplanır: sağ yan, ön yakın alan ve arka. Kabin yüksekte olduğu, gövde uzun ve geniş olduğu için sürücü aynalara ve camlara baksa bile aracın hemen yanındaki ve önündeki bazı bölgeleri göremez.

Her bölgenin tipik riski farklıdır ve doğru kamerayı seçmek için önce hangi bölgenin görülmesi gerektiği belirlenmelidir:

• Sağ yan: Sağdan dönüş sırasında şerit yanındaki bisikletli, motosikletli ve yaya araç gövdesi ile ayna arasında kalabilir. Sağdan trafik akan ülkelerde en kritik bölge budur.
• Ön yakın alan: Kabinin hemen önünde, kaput hizasının altında kalan bölgede çocuk, yaya ya da bisikletli kaybolabilir; kalkış anı özellikle risklidir.
• Arka: Dorse, kasa veya gövdenin arkasında kalan alan aynalardan görülmez; geri manevrada yaya, forklift ve engel için kamera gerekir.
• Sol yan ve dorse çevresi: Sol taraf genellikle sürücünün aynasına daha yakındır, ancak uzun dorse ve römorklu araçlarda dönüş sırasında kuyruk salınımı ayrıca izlenmek istenebilir.

Geri görüş, sağ yan kamera, 360 derece ve algılamalı sistem arasındaki fark

Dört sistem tek bir amaca hizmet etse de kapsadığı alan ve sürücüye verdiği bilgi farklıdır. Seçim, aracın kullanım şekline göre yapılır.

Geri görüş kamerası aracın arkasını gösterir, geri vites girilince ekranı açar ve çoğu zaman mesafe çizgileri sunar. Sağ yan kamera sağ yandaki bölgeyi sürekli ya da sağ sinyalle birlikte gösterir. 360 derece çevre görüş sistemi ise dört geniş açılı kameranın görüntüsünü yazılımla birleştirip aracı yukarıdan görüyormuş gibi bir kuşbakışı resim üretir. Yaya/bisikletli algılamalı sistemler yapay zekâ ya da radar kullanır ve kritik bölgeye biri girdiğinde sesli ya da görsel uyarı verir.

• Geri görüş kamerası: tek bölge, düşük karmaşıklık, yalnız görüntü.
• Sağ yan kamera: özellikle dönüş kazalarını hedefler; ekran konumu ve açıklık önemlidir.
• 360 derece sistem: kamera sayısı dört, birleştirme ve kalibrasyon gerekir; ön ve arka kamera ayrı da görüntülenebilir.
• Algılamalı sistem: sürücü ekrana bakmasa da uyarı alır; yanlış alarm oranı ve algılama alanı üretici belgesinden teyit edilmelidir.
• Tek başına görüntü veren sistemler sürücünün dikkatine bağlıdır; algılamalı sistemler dikkatin dağıldığı anı desteklemeye çalışır.

AB ve Türkiye'de kör nokta düzenlemeleri

AB'de kamyon ve otobüsler için kör nokta bilgi sistemi, yaya ve bisikletli çarpışma uyarısı ve geri hareket algılama; Genel Güvenlik Yönetmeliği olarak bilinen Regulation (EU) 2019/2144 Ek II tablosunda yer alır. Tabloya göre kör nokta bilgi sistemi (BSIS) ve yaya/bisikletli çarpışma uyarısı satırları için yeni tip onayı 6 Temmuz 2022'den, tüm yeni araçların tescili ise 7 Temmuz 2024'ten itibaren bu şartı arar. Ağır vasıtalarda doğrudan görüş şartı için tarihler 7 Ocak 2026 (yeni tip onayı) ve 7 Ocak 2029'dur (tüm yeni araçlar).

Teknik ayrıntılar UNECE düzenlemelerinde yer alır. UN R151 kör nokta bilgi sistemini bisikletlilerin algılanması açısından, UN R159 ise kalkış anı bilgi sistemini (MOIS) tanımlar; R159, M2, M3, N2 ve N3 sınıfı otobüs ve kamyonlarda aracın önündeki kritik bölgeye giren yaya ve bisikletliyi, 10 km/s'ye kadar olan düşük hızlarda algılamayı ve uyarmayı ister. UN R158 ise geri hareket için aracın arkasındaki 30 cm ile 3,5 m arasının kamerayla görülebilmesini şart koşar.

Türkiye'de AB mevzuatıyla uyumlu tip onayı düzenlemesi yürürlüktedir. Bir hukuk bürosunun özetine göre yeni tip onayı için 6 Temmuz 2022, M2, M3, N2, N3, O3 ve O4 sınıfında yeni üretilen araçlar için ise 1 Ocak 2025 tarihi uygulanmaktadır. Bu, fabrikadan çıkan yeni araçlar için üretici yükümlülüğüdür. Kullanımdaki eski bir kamyon ya da otobüse kamera takma zorunluluğu bu düzenlemeden otomatik olarak doğmaz; güncel durumu Resmî Gazete'deki yönetmelikten ve araç ruhsat işlemlerinden teyit edin.

Kablolu AHD ve dorse bağlantısında kablosuz geçiş

Ağır vasıtada en sağlam çözüm, kameradan ekrana kesintisiz kabloyla taşınan AHD (analog yüksek tanım) görüntüdür. Koaksiyel kabloyla yüksek çözünürlüklü görüntü taşınabildiği için gecikme çok düşüktür ve sürücü, geri vitese girer girmez görüntüye ulaşır.

Sorun, çekicinin dorseden ayrılabildiği tır ve römorklu araçlarda başlar. Çekici ile dorse arasındaki soketlerde çoğu zaman güvenle kullanılabilecek boş bir video hattı yoktur ve ek kablo sürekli bükülme, kopma ve korozyon riski taşır. Bu yüzden dorse kamerası için iki yol uygulanır:

• Spiral kablo ile fiş-prizli bağlantı: Dorse ucuna su geçirmez havacılık tipi konektör bağlanır; kablo tam esnek ve yeterince uzun olmalıdır.
• Kablosuz dijital köprü: Dorse kamerası bir vericiye, kabindeki ekran bir alıcıya bağlanır; çift taraflı eşleştirme yapılır. Metal gövde, menzil ve parazit nedeniyle performans üretici belgesinde belirtilen mesafede denenmelidir.
• Kabloluda gecikme neredeyse sıfırdır; kablosuzda kare gecikmesi ve kısa kopmalar olabilir. Geri manevrada gecikme kritik olduğundan sahada test şarttır.
• Birden çok dorse çeken filolarda eşleştirme kolaylığı ve kamera kimliği (ID) ayrımı planlanmalıdır.

Su geçirmezlik, darbe ve çalışma koşulları: IP67 ve IP69K

Araç kamerası yağmura, çamura, tuza ve yüksek basınçlı yıkamaya dayanmalıdır. IEC 60529 koruma sınıfı sistemi (IP kodu), ilk rakamla toz korumasını, ikinci rakamla su korumasını tanımlar. IP67 tam toz geçirmezlik ve 1 metre derinliğe kadar kısa süreli daldırmaya dayanıklılık anlamına gelir.

Yüksek basınçlı sıcak su ile yıkanan araçlarda ise IP69K aranır; bu kod karayolu taşıtlarına yönelik ISO 20653 standardından gelir ve yüksek basınç ve yüksek sıcaklıktaki su püskürtmesini tanımlar. Kamera hem IP67 hem IP69K olabilir; iki sınıf ayrı testlerdir ve biri ötekini kapsamaz.

Su geçirmezlik yalnız kamera gövdesi için değil, kablo girişi ve konektörler için de geçerlidir. Çoğu arıza kamera yerine kablo bağlantı noktasından su alınmasından kaynaklanır.

• Çalışma sıcaklığı aralığı bölgenin kış ve yaz koşullarına uygun olmalıdır.
• Titreşim ve darbeye dayanıklı metal gövde ya da koruyucu mahfaza tercih edilir.
• Lens üzerinde su damlası ve çamur birikimi görüşü bozar; kamera açısı ve koruyucu siperlik bunu azaltır.
• Gece görüşü için kızılötesi LED ya da düşük ışık sensörü, ışık yansımalarına karşı dengelenmelidir.

Ekran konumu, ayna ile birlikte kullanım ve 360 derece sistemin sınırları

Ekran, sürücünün yola ve aynalara bakışını bozmayacak şekilde konumlandırılmalıdır; amaç bakış sapmasını en aza indirmektir. Çok büyük ya da parlak ekran dikkat dağıtabilir.

Kamera sistemi aynanın yerine geçmez. Ayna yerine kamera-monitör sistemi kullanımı, aracın UN R46 gibi dolaylı görüş cihazı kurallarına göre onaylı olmasını gerektirir. Sonradan takılan kör nokta kamerası bir yardımcı sistemdir ve ayna kontrolünü ortadan kaldırmaz.

360 derece kuşbakışı görüntünün kendine özgü sınırları vardır. Dört kamera aracın etrafında kalibrasyon matıyla hizalanır; yanlış hizalama dikişlerde bozulma yaratır. Araç uzadıkça ya da dorse katlandıkça birleştirme alanı büyüyemez; römorklu araçlarda çoğu sistem yalnız çekici ya da sabit gövdeyi gösterir ve dorsenin arkasını ayrı kamerayla ekler.

• Ekranı ayna ve ön camla aynı bakış hattına yakın, yansımasız bir yere yerleştirin.
• Sağ sinyal verildiğinde sağ yan kameranın otomatik açılması dönüş kazaları için faydalıdır.
• Kuşbakışı görüntüde yüksek nesneler (direk, tabela, kamyon kasası) bozuk görünebilir; sürücü eğitimi gerekir.
• Kalibrasyon, kamera yeri değiştiğinde ya da lastik, kasa veya yükseklik değiştiğinde tekrarlanmalıdır.

Araç elektriği: 12/24 V bağlantı ve gürültü koruması

Kamyon ve otobüsler çoğunlukla 24 V, hafif ticari araçlar 12 V sistemle çalışır; kamera ve ekran 9–36 V gibi geniş giriş aralığı destekliyorsa her ikisine de bağlanabilir, ancak aralık üretici belgesinden doğrulanmalıdır.

Araç elektriğindeki voltaj sıçramaları (marş, yük atma) kameranın yeniden başlatmasına ya da bozulmasına neden olabilir. Bu tür geçici gerilimler ISO 7637-2 ve ISO 16750-2 gibi taşıt elektrik standartlarıyla test edilir; araç tipi cihazların bu testlere uygunluğu aranmalıdır. Güç beslemesi sabit (+) hattından değil, kontak sonrası uygun sigortalı bir hattan alınmalı, akü korumalı çıkış kullanılmalıdır.

Montaj sırasında araç kablo demetine karışmak, araç garantisini ve sigorta uyumunu etkileyebilir; bu yüzden güç ayrımı, sigorta değeri ve akü koruması montaj öncesi planlanmalıdır.

Kurulumcu için kontrol listesi

Doğru montaj için sahada şu sırayla ilerlemek, geri dönüşü azaltır. Liste araç tipine göre uyarlanmalıdır:

• Araç tipini, 12 V ya da 24 V olduğunu ve dorse bağlantısı olup olmadığını kaydedin.
• Hangi bölgelerin (sağ yan, ön, arka) görüleceğini sürücüyle birlikte belirleyin.
• Kameraları yerleştirmeden önce geçici olarak tutup görüş alanını araçta ölçün.
• Kamera gövdesi, kablo ve konektörlerin IP67 / IP69K gereksinimini üretici belgesinden teyit edin.
• Kabloları keskin kenar, egzoz ve sıcak parçalardan uzak geçirin; geçit noktalarında lastik pasa kullanın.
• Güç hattına sigorta ekleyin; kontak sonrası ve akü korumalı çıkış kullanın.
• Dorse bağlantısında kablolu mu kablosuz mu olacağını belirleyip gerçek yolda test edin.
• 360 sistemde zemin kalibrasyon matını düz alanda ve ışık dengeli ortamda uygulayın.
• Ekran konumunu sürücünün bakış yönünü bozmayacak şekilde seçin ve aynalarla birlikte test edin.
• Teslimde sürücüye sistemin yardımcı olduğunu, aynaların yerine geçmediğini ve yanlış alarm olabileceğini anlatın.
• Kayıt yapan sistemde görüntü saklama süresi ve kişisel veri konusu için araç kamerası ve KVKK rehberine bakın.

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Araç kamerası kurulumu yapan firmaları bayiler sayfasında, il bazlı olarak İstanbul gibi il rehberlerinde bulabilirsiniz. Toptancıların stoktaki ürünleri için pazar sayfasını, markalara göre göz atmak için markalar sayfasını kullanabilirsiniz.

Kurulumcu veya toptancı iseniz firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz. Diğer araç kamerası rehberi olarak taksi ve servis araçlarında kamera yazısı da yararlı olabilir.