Akaryakıt İstasyonu Güvenlik Kamerası: Pompa Adası, Market, Plaka Tanıma ve Ex-proof Ekipman Rehberi

Akaryakıt istasyonu güvenlik sistemi neleri kapsar?

İstasyon güvenliği, tek bir kamera yerine birbirini tamamlayan birkaç katmandan oluşur: görüntü kaydı, plaka tanıma, alarm ve gece uzaktan izleme. Akaryakıt istasyonu diğer işyerlerinden farklı olarak hem nakit ve yakıt hırsızlığı hem de parlayıcı buhar nedeniyle yangın-patlama riski taşır; bu yüzden tasarım güvenliğin yanında ekipmanın tehlikeli bölgeye uygunluğunu da hesaba katar.

Sistemin çekirdeği IP kameralar, kayıt cihazı (NVR), PoE anahtarı ve kesintisiz güç kaynağından oluşur. Üzerine plaka tanıma kamerası, kasa ve market alarmı, panik butonu ve gece için uzaktan izleme eklenir. Tüm bu parçaların hangisinin tehlikeli bölge içinde, hangisinin dışında kalacağı kurulumdan önce çizim üzerinde belirlenmelidir.

• Pompa adası: her dispenser'ı ve yanaşan aracı gören kameralar.
• Market ve kasa: kasa, raf arası, kapı ve nakit işlemi alanı.
• Tanker dolum alanı: dolum ağzı, tank kapakları ve boşaltma işlemi.
• Giriş-çıkış: araç akışı ve plaka tanıma noktası.
• Çevre ve arka alan: depo, tuvalet girişi, yıkama-yağlama bölümü, çevre sınırı.

Akaryakıt istasyonunda kamera zorunlu mu? Mevzuat durumu

Bu rehberin hazırlandığı incelemede, akaryakıt istasyonlarını adıyla sayıp kamera kurmayı herkes için zorunlu kılan genel ve ulusal bir hüküm doğrulanamamıştır. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'un metninde de akaryakıt istasyonu veya kamera sistemi yükümlülüğü geçmez. Bu nedenle "benzinlikte kamera yasal olarak zorunlu" biçimindeki kesin ifadeler kaynak gösterilmedikçe güvenilir sayılmamalıdır.

Buna karşılık kamera şartı başka yollarla gündeme gelebilir: işletme ruhsatı ve belediye-valilik kararları, bayilik ve lisans sözleşmeleri, sigorta poliçesi koşulları, kolluk kuvvetlerinin yerel talepleri ve kurumsal marka standartları bunların başında gelir. Kendi istasyonunuz için geçerli olan şartı yazılı olarak ilgili kurumdan ve bayilik sözleşmesinden öğrenmek en sağlam yoldur.

Kamera kurulduğunda ise kişisel verilerin korunması yükümlülükleri başlar: bilgilendirme levhası, kayıtlara erişimin sınırlanması ve saklama süresi. Genel çerçeve için işyerinde kamera zorunluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Patlayıcı ortam ve Ex-proof kamera: neden gerekir?

Ex-proof (patlamaya dayanıklı) ekipman, çalışırken ya da arıza halinde çevredeki yanıcı gaz-buhar karışımını tutuşturmayacak şekilde tasarlanmış ve sertifikalandırılmış cihazdır. Benzin buharı havayla belirli oranlarda karıştığında bir kıvılcım ya da sıcak yüzey tutuşturucu olabileceğinden, pompa çevresinde elektrikli her cihaz bu açıdan değerlendirilir.

Türkiye'de işyerlerindeki yükümlülük, 30 Nisan 2013 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 28633) yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 9. maddesi işverenin patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri bölgelere ayırmasını, 10. maddesi ise bunun Patlamadan Korunma Dokümanı'nda belgelenmesini ister. Ekipman üretim tarafı ise Avrupa Birliği'nde 2014/34/EU (ATEX) Direktifi ile çerçevelenir; bu direktif patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipman ve koruyucu sistemler için temel sağlık-güvenlik gereklerini ve uygunluk değerlendirme yöntemlerini belirler.

Gaz-buhar için bölge tanımları yönetmelikte şöyle verilir: Bölge 0'da patlayıcı ortam sürekli, uzun süreli ya da sık sık bulunur; Bölge 1'de normal çalışmada ara sıra oluşabilir; Bölge 2'de normal çalışmada oluşması beklenmez, oluşsa bile çok kısa süre kalır. Bölgelerin sınıflandırılmasında IEC 60079-10-1 (Avrupa'da EN 60079-10-1) standardı kullanılır.

• Bölge 0: ekipman Kategori 1 olmalıdır.
• Bölge 1: ekipman Kategori 1 veya 2 olmalıdır.
• Bölge 2: ekipman Kategori 1, 2 veya 3 olabilir.
• Dayanak: yönetmelik Ek-3'teki seçim ölçütleri; aksi, risk değerlendirmesine dayanan Patlamadan Korunma Dokümanı'nda belirtilmedikçe geçerlidir.

Ex işareti nasıl okunur ve kamera ne zaman Ex olmalı?

Bir kameranın Ex olup olmadığı etiketindeki ve sertifikasındaki işaretlerden okunur; "dayanıklı" ya da "darbeli" gibi pazarlama ifadeleri Ex uygunluğu anlamına gelmez. Örnek bir işaret "II 2G Ex db IIB T4 Gb" biçimindedir ve her parça ayrı bir bilgi verir.

Karar sırası şöyledir: önce tesisin bölge sınıflandırma çizimine bakılır, sonra kameranın konumu bu çizimle karşılaştırılır, ardından ilgili bölgeye uygun kategori, gaz grubu ve sıcaklık sınıfı seçilir. Kamera tehlikeli bölgenin dışında, örneğin kanopi altında ama sınıflandırılmış hacmin dışında bir noktadaysa standart cihaz kullanılabilir; bu karar yine Patlamadan Korunma Dokümanı'na ve tesisin sorumlu uzmanına bağlıdır.

• II: yeraltı madenleri dışındaki yüzey tesisleri için cihaz grubu.
• 2G: Kategori 2 ve gaz-buhar ortamı; Bölge 1 için uygundur. Bölge 2'de Kategori 3 ekipman da yeterli olabilir.
• Ex db: alev sızdırmaz (flameproof) koruma; içeride oluşan bir patlamanın dışarıya taşmasını önleyen gövde, EN 60079-1 ile ilişkilidir.
• IIA / IIB / IIC: gaz grubu; ortamdaki gazın patlama özelliğine göre seçilir ve cihazın grubu ortamınkine eşit ya da daha yüksek olmalıdır.
• T1–T6: en yüksek yüzey sıcaklığı sınıfı; yakıt buharının tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır.
• Gb: Bölge 1 için ekipman koruma seviyesi; Bölge 2 için Gc, Bölge 0 için Ga kullanılır.
• IP sınıfı: toz-su koruması ayrıca aranır (IEC 60529); Ex sertifikası IP sınıfının yerine geçmez.

Pompa adası, market ve dolum alanı için kamera yerleşimi

Pompa adasında amaç, hangi aracın hangi dispenser'da ne zaman durduğunu ve yakıt almadan ayrılıp ayrılmadığını kayıt altına almaktır. Bunun için her dispenser'ı iki yönden görecek şekilde kameralar yerleştirilir; araç plakası ve sürücü tarafı net olmalıdır. Kameraların gece kontrastı için kanopi aydınlatmasıyla birlikte planlanması gerekir.

Markette satış noktası ve kasa en kritik bölgedir: kasiyerin elleri, nakit çekmecesi, müşterinin yüzü ve kapı aynı çerçevede ya da ayrı kameralarda görünmelidir. Raf arası ve arka depo için ek kameralar hırsızlık ve iç suiistimal denetimi sağlar. Mağaza düzeni için market güvenliği yazılarındaki yerleşim mantığı da kullanılabilir.

Tanker dolum alanı, hem hırsızlık hem de güvenlik açısından ayrı ele alınır. Dolum ağzı ve tank kapağının her boşaltmada görüntülenmesi, teslimat tutanağıyla eşleştirilebilen kayıt sağlar. Bu bölge genellikle sınıflandırılmış tehlikeli bölgeye girdiğinden, buradaki cihazlar için Ex sertifikası ve uygun kablo-kanal donanımı şarttır.

• Kablolama: tehlikeli bölgeye giren kablolar Ex uyumlu rakor ve kanallarla sonlandırılır; kurulum kuralları EN 60079-14 ile ilişkilidir.
• Cihaz yeri: kayıt cihazı, anahtar ve UPS tehlikeli bölge dışındaki kapalı bir odaya alınır.
• Yıldırım koruması: açık alandaki direk ve kanopi kameraları için yıldırım ve aşırı gerilim koruması önlemleri planlanır.
• Bakım: Ex cihazın gövdesi, contası ve kablo girişi bakımda bozulmamalıdır; muayene kayıtları tutulur.

İstasyon plaka tanıma sistemi nasıl planlanır?

Plaka tanıma, giriş-çıkıştaki ya da pompa önündeki araçların plakasını otomatik okuyup kayıtla eşleştiren sistemdir; genel çalışma mantığı plaka tanıma sistemi nasıl çalışır yazısında anlatılmıştır. İstasyonda kullanım amacı genellikle yakıt alıp ödemeden ayrılan araçları sonradan tespit etmek, sorunlu bir olayda aracı hızla bulmak ve araç akışını izlemektir.

Okuma başarısını belirleyen etken, plakanın görüntüde kaç piksel genişliğinde yer aldığıdır. Bu değer şu hesapla tahmin edilir: plaka piksel genişliği = (kameranın yatay çözünürlüğü ÷ sahne genişliği, metre) × plaka genişliği (m). Örnek: 4 MP kameranın yatay çözünürlüğü 2688 pikseldir; şerit genişliği 6 m ise 2688 ÷ 6 = 448 piksel/metre olur, yaygın plaka tipi yaklaşık 0,52 m olduğundan plaka görüntüde yaklaşık 233 piksel yer kaplar. Gereken en düşük değer üreticinin teknik dokümanında yazar.

Pompa adasında araçlar yavaş hareket ettiğinden okuma görece kolaydır; asıl sorunlar açıdır. Kamera ekseni plakaya çok yandan bakarsa harfler bozulur, doğrudan far ışığı ise parlama yapar. Bu yüzden plaka kameraları genel izleme kameralarından ayrı, sabit ve dar açılı bir mercekle, kısa enstantane (pozlama) süresiyle çalıştırılır.

• Kamerayı plakayla mümkün olduğunca aynı eksene yakın konumlandırın, yatay ve dikey açıyı küçük tutun.
• Kısa pozlama ve plaka için ayrılmış IR veya beyaz ışık kullanın; farın parlamasını azaltmak için ışık yönünü planlayın.
• Plakayı sistem kaydına, pompa işlem kaydıyla zaman bakımından eşleştirilebilir biçimde işleyin; saat senkronizasyonu için NTP kullanın.
• Plaka bilgisi bir kişiyle ilişkilendirilebildiği için kişisel veri sayılabilir; saklama süresi ve erişim yetkisi baştan belirlenmelidir.

Gece güvenliği: vardiya, aydınlatma ve uzaktan izleme

Gece güvenliğinde amaç, tek kişilik vardiyada riski azaltmak ve olay anında hızlı müdahale için görüntüyü gerçek zamanlı iletmektir. Kameralar gece görüş özelliği olan modellerden seçilir; ayrıntılı bilgi için gece görüş: IR ve renkli gece kamerası yazısına bakılabilir. IR aydınlatıcı da elektrikli cihaz olduğundan, tehlikeli bölgede kullanılacaksa Ex sertifikalı olmalıdır.

Perimeter ve arka alan için kamera üzerinde çizgi geçişi ve bölge ihlali gibi analitik kurallar tanımlanabilir; gece vardiyasında kapanış sonrası ya da kasa dışındaki hareketler uyarı üretir. Doğru kalibre edilen analitik, yanlış alarmı azaltır; insan ve araç ayırımı yapan modeller bu iş için uygundur.

Panik butonu, kapı kontağı ve duman-gaz dedektörü gibi cihazlar kamerayla birleşince olay doğrulaması kolaylaşır. Alarm izleme merkezi aboneliği, olayın gece vardiyası dışında da değerlendirilmesini sağlar.

• Aydınlatma: kanopi ve giriş yeterince aydınlatılmalı; sadece IR'ye güvenmek renk ve plaka okumayı zorlaştırır.
• Nakit politikası: kasada az nakit tutulup kasa boşaltma saatleri değiştirildiğinde risk düşer.
• Panik butonu: kasiyerin erişebileceği, sessiz çalışan ve izleme merkezine ya da yetkiliye iletilen bir buton.
• Uzaktan erişim: güçlü parola, iki aşamalı doğrulama ve güncel yazılım kullanılmalı, kayıt cihazı doğrudan internete açılmamalı.

Kayıt süresi ve depolama hesabı

İstasyon 7/24 çalıştığı için kayıt cihazının sürekli yazma yapabilecek sabit diskler kullanılması gerekir. Gereken kapasite şu formülle bulunur: günlük depolama (GB) = bit hızı (Mbps) × 0,45 × 24, sonra bu değer kamera sayısı ve saklama günüyle çarpılır; 0,45 katsayısı, 1 Mbps'lik akışın saatte yaklaşık 0,45 GB üretmesinden gelir.

Örnek olarak, 4 Mbps ile kaydedilen bir kamera günde 4 × 0,45 × 24 = 43,2 GB yazar. 16 kamera 30 gün saklanacaksa 43,2 × 16 × 30 ≈ 20.736 GB, yani yaklaşık 20,7 TB gerekir. H.265 gibi daha verimli sıkıştırma ve hareket algılamalı kayıt bu değeri düşürebilir. Saklama süresi seçimi için kamera kayıtları kaç gün saklanmalı yazısına bakın.

Bayifi'de istasyon güvenliği için nereye bakılır?

İstasyon için kamera, plaka tanıma ve alarm kurulumu yapan firmaları Bayifi'deki bayi listesi ve bayi haritası üzerinden il il inceleyebilirsiniz. Ex sertifikalı ekipman isteyen projelerde, kurulumcunun benzer tesislerde çalışıp çalışmadığını ve sertifika belgelerini gösterip gösteremediğini sormak yerinde olur.

Toptancılar anlık stoklu ürünlerini Pazar bölümünde listeler; kurulumcular tek bir talep ile birden çok toptancıdan teklif alabilir. Firmanızı dizine eklemek için kaydol sayfası kullanılır.