Tersane ve Tekne İmalat Tesisinde Güvenlik: Kaynak Yangını, Giriş-Çıkış Kontrolü ve Alt Yüklenici Personel Takibi

Tersane ve tekne imalat tesisinde güvenlik neden farklıdır?

Tersane güvenliği, depo ya da fabrika güvenliğinden farklıdır; çünkü aynı sahada çok sayıda firmanın personeli, yanıcı malzeme ve kıvılcım üreten işler birlikte çalışır. Bir gemi ya da tekne gövdesi hem iş yeri hem de depodur: içeride kapalı bölmeler, kablolar, boya ve izolasyon malzemeleri vardır ve üstünde aynı anda kaynak, taşlama ve boya işi yapılabilir.

Bu yüzden tek bir ürün ya da tek bir kamera yerleşimi sorunu çözmez. Giriş-çıkış kontrolü kimin sahada olduğunu, iş izni sistemi hangi işin ne zaman yapıldığını, yangın ve gaz algılama ise riskin büyüyüp büyümediğini söyler; kamera bu üçünü kayda bağlar. Tesisin işletme iznini düzenleyen çerçeve, 28/6/2015 tarihli ve 29400 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tersane, Tekne İmal ve Çekek Yeri Hakkında Yönetmeliktir; 2020 değişikliğiyle işletme izni belgesi en fazla beş yıl süreyle verilir ve tesis denetime tabi tutulur. Yönetmelikte tersane, tekne imal ve çekek yeri ayrı tesis türleri olarak anılır.

Bu yazı, kıyıdaki seyir ve park odaklı güvenliği anlatan marina ve liman güvenliği rehberinden farklı olarak üretim yapılan tesise odaklanır.

ISPS Kodu ve liman tesisi güvenlik planı tersaneyi kapsar mı?

ISPS Kodu, SOLAS Sözleşmesi'nin XI-2 bölümü ile uygulanan ve uluslararası sefer yapan gemileri ile bu gemilere hizmet veren liman tesislerini kapsayan denizcilik güvenliği düzenlemesidir. Kod Aralık 2002'de kabul edilmiş, 1 Temmuz 2004'te yürürlüğe girmiştir; A bölümü zorunlu, B bölümü yol göstericidir.

Kapsam gemiler ve gemi-liman ara yüzü olan liman tesisleridir. Yalnızca gemi ya da tekne inşa eden veya onaran bir tesis bu tanımın doğrudan karşılığı olmayabilir; buna karşılık uluslararası sefer yapan gemileri kabul eden ve yetkili idarece liman tesisi olarak değerlendirilen bir alan için liman tesisi güvenlik değerlendirmesi ve güvenlik planı gerekebilir. Bu karar tesis bazında verildiğinden, kapsam sorusunu liman başkanlığından ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan teyit edin.

Kapsam dışında kalsanız bile Kod'un yapısı iyi bir şablondur:

• Güvenlik düzeyleri: Düzey 1 normal, düzey 2 yükseltilmiş, düzey 3 istisnai durumdur; tesis, düzeye göre kapı, devriye ve kontrol yoğunluğunu önceden tanımlar.
• Sorumlu kişi: Liman tesisinde güvenlik planından sorumlu bir tesis güvenlik görevlisi (PFSO) bulunur; tersanede de aynı rol tek isme bağlanmalıdır.
• Risk değerlendirmesi: Plan, önce tesisin zayıf noktalarının yazılı değerlendirilmesine dayanır; kamera ve kapı yerleşimi bu değerlendirmeden çıkarılır.
• Erişim kontrolü ve gözetim: Sınır çiti, kapılar, aydınlatma, kimlik denetimi ve kayıtlı gözetim planın standart bileşenleridir.

Alt yüklenici personelinin giriş-çıkışı ve yetki yönetimi nasıl kurulur?

Tersanede giriş kontrolünün asıl işi, hangi alt yüklenici çalışanının hangi gün, hangi bölgeye ve hangi iş için girebileceğini kayda bağlamaktır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda iş birliği ve koordinasyon içinde olmasını bekler; giriş sistemi bu koordinasyonun sahadaki kaydıdır. Çalışan sayısı gün içinde değiştiği ve gemi başına onlarca firma çalıştığı için kapı güvenliğinin kimlik kartı kontrolüyle sınırlı kalması yetmez.

Yetkinin bir belgeye bağlanması, kartın yalnızca kapı açan bir nesne olmaktan çıkmasını sağlar. Aşağıdaki yapı sahada sık kullanılır:

• Firma kaydı: Her alt yüklenici firma için sözleşme bitiş tarihi, sorumlu kişi ve çalışan listesi sisteme girilir; firma süresi dolunca tüm kartları birlikte pasife düşer.
• Belgeye bağlı yetki: Kapalı alana giriş, yüksekte çalışma ve sıcak çalışma gibi riskli bölgelere yalnızca ilgili eğitimi ve sağlık uygunluğu kayıtlı kişiler girer; belge süresi dolduğunda kapı otomatik reddeder.
• Süreli geçici kart: Günlük ve haftalık işçi için bitiş tarihli kart ya da QR kod verilir; çıkışta kart iade edilmezse sistem uyarı üretir.
• Kapı tipi: Ana kapıda turnike ya da bariyer, gemi ve atölye girişinde kart veya yüz tanıma terminali kullanılır; tek kartla birden çok kişinin geçmesini önlemek için anti-passback ve peşine takılma kuralları tanımlanır.
• Toplanma noktası listesi: Acil durumda içeride kimin kaldığı, giriş ve çıkış kayıtlarından anlık rapor olarak alınır; bu rapor tatbikatta test edilmelidir.
• Yetki iptali: İşten ayrılan ya da firması değişen kişinin yetkisi aynı gün kapatılır; periyodik denetim için yetki iptali ve denetim rehberine bakılabilir.

Sıcak çalışma izni, yangın nöbeti ve kaynak yangını nasıl yönetilir?

Tersane yangınlarının büyük bölümü kaynak, kesme ve taşlama gibi sıcak çalışmaların bıraktığı kıvılcım ya da sıcak metalden başlar; bu yüzden izin, nöbet ve algılama birlikte kurulmalıdır. Gemi ve Su Araçlarında Gazdan Arındırma Yönetmeliği (1 Şubat 2022, 31737 sayılı Resmî Gazete), sıcak çalışmayı kıvılcım, alev ya da ısınma oluşturan ekipmanla ortam sıcaklığını yükselten işler olarak tanımlar.

Aynı yönetmeliğe göre tehlikeli mahallerde gaz ölçümü yapılmadan ve gazdan arındırma belgesi düzenlenmeden güvenli giriş ile sıcak veya soğuk çalışma başlamaz; çalışmaya ara verilip yeniden başlanırsa ölçüm tekrarlanır. Yangın nöbetinin süresi ve görevlisi ise yönetmelik metninde ayrıca düzenlenmez; tesisin kendi iş izni prosedürü, sigortacı şartları ve iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesi belirler.

Sahada işleyen bir sıcak çalışma düzeni şu adımlardan oluşur:

• İzin başvurusu: Çalışacak firma, yeri, işin türünü ve süresini yazılı ya da elektronik izin formuyla bildirir.
• Alan hazırlığı: Çalışma alanının çevresindeki yanıcı malzeme kaldırılır veya yangın battaniyesiyle örtülür; delikler ve alt güverte geçişleri kıvılcımın düşmesine karşı kapatılır.
• Gaz ölçümü: Kapalı ve tehlikeli mahallerde yetkili gaz ölçüm uzmanı ölçüm yapar ve belgeyi düzenler.
• Yangın nöbeti: Nöbetçi yalnızca bu işe atanır, söndürücü ve gerekirse yangın hortumunu hazır tutar, iş bittikten sonra prosedürde yazan süre boyunca bölgeyi izler.
• Algılama devre dışı bırakma kontrolü: Dedektörün kapatıldığı ya da kapağa alındığı yer izin formunda yazılır ve iş bitince açıldığı imzayla teyit edilir; ayrıntı için dedektör kapatma ve yangın nöbeti rehberine bakın.
• Kapanış ve kayıt: İzin kapatılır, nöbet süresi dolana kadar bölge izlenir; kamera kaydı, izin formu ve giriş-çıkış kaydı birlikte saklanır.

Polyester, boya ve tiner depolarında yangın algılama nasıl yapılır?

Polyester reçine, jelkot, boya ve tiner depolarında yangın algılama, yanıcı buharın bulunabileceği alanlara uygun ve gerekiyorsa patlayıcı ortam sertifikalı cihazlarla kurulmalıdır. Yanıcı sıvı buharı biriken bir odada sıradan bir duman dedektörü hem yanlış alarm üretir hem de ateşleme kaynağı olabilir.

Patlayıcı ortam olasılığı bulunan alanlar, Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Çalışanların Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında sınıflandırılır; elektrikli cihazların bu bölgelerde IEC 60079 serisine ve Avrupa'da ATEX (2014/34/AB) işaretine uygun olması beklenir. Hangi alanın hangi bölge olduğunu cihaz satıcısı değil, risk değerlendirmesini yapan uzman belirler.

Depo ve laminasyon atölyesi için temel yaklaşım şöyledir:

• Isı ve alev algılama: Buhar, toz ve sprey nedeniyle duman dedektörünün uygun olmadığı noktalarda EN 54-5 uyumlu ısı dedektörü ya da alev dedektörü tercih edilir.
• Geniş hacim: Büyük atölye ve kızak hangarında lineer beam duman dedektörü gibi hacmi tek hatla tarayan çözümler gündeme gelir.
• Yanıcı gaz dedektörü: Tiner ve solvent deposunda buhar derişimi LEL (alt patlama sınırı) yüzdesi olarak izlenir; sabit gaz dedektörlerinin performans gereklerini EN 60079-29-1 tanımlar.
• Ayrı depolama: Organik peroksit (reçine sertleştirici) ile hızlandırıcıların birbirinden ayrı tutulması üretici güvenlik bilgi formuna göre yapılır; depo sıcaklığı izlenir.
• Panel ve sirene bağlantı: Dedektörler EN 54-2 uyumlu bir adresli panele bağlanır; alarm, vardiya amirine ve güvenlik kulübesine iletilir.
• Kayıt: Depo girişine kamera konur; kimin ne zaman girdiği, kapıyı açık bıraktığı ve malzeme çıkardığı kayıtlanır.

Gemi içi kapalı alan ve gaz ölçümü güvenlik sistemine nasıl bağlanır?

Gemi içindeki tank, kofferdam ve çift dip gibi kapalı bölmelerde gaz ölçümü, giriş-çıkış kaydı ve acil kurtarma planı ayrı ayrı değil, tek bir giriş düzeninin parçası olarak yürütülmelidir. Gazdan Arındırma Yönetmeliği ölçümü patlayıcı gaz, oksijen ve zehirli gazlar (ör. CO, H2S) için yapılacak şekilde tanımlar; ölçüm cihazlarının üretici kılavuzunda belirtilmemişse yılda en az bir kez bakım ve kalibrasyondan geçirilmesini ister.

Yönetmelik kapalı bölmeleri riskine göre I'den IV'e sınıflandırır; I. sınıfta patlayıcı gaz alt patlama sınırının yüzde 10'una ulaşır ya da oksijen oranı sınır dışına çıkar, IV. sınıfta oksijen yaklaşık yüzde 20-21 düzeyindedir. Emniyet kategorisi 1-5 arasında belirlenir ve belgede gösterilir, tehlikeli mahallin girişine etiket asılır. Tesis, gaz ölçüm uzmanını istihdam etmek ya da sözleşmeyle çalıştırmakla, giriş iznini vermekle ve personelin eğitimini sağlamakla yükümlüdür.

Güvenlik sistemi bu düzene şu katkıları yapar: manhole girişine RFID okuyucu ya da gözcü formu koyarak kimin içeride olduğunu sayar; taşınabilir çok gazlı dedektörlerin kalibrasyon tarihini sistemde izler; kapalı alan girişine bakan kamerayı kayda alır; telsiz ve acil durum düğmesiyle gözcüden doğrudan güvenlik merkezine çağrı yollar. Sabit gaz algılama için endüstriyel gaz algılama rehberi ayrıca incelenebilir.

Rıhtım, havuz ve kızak çevresinde kamera ve deniz ortamına dayanıklı ekipman nasıl seçilir?

Rıhtım, yüzer havuz ve kızak çevresinde kamera yerleşimi hem kara hem deniz tarafını görmeli, ekipman ise tuzlu püskürtmeye, rüzgâra ve kaynak-raspa tozuna dayanmalıdır. Deniz tarafından tekneyle gelen izinsiz giriş, gece rıhtımdaki malzeme hırsızlığı ve gemiye kaçak çıkış bu alanın tipik risklerindendir.

Kamera ve altyapı seçiminde şu ölçütler öne çıkar:

• Koruma sınıfı: IEC 60529'a göre en az IP66, hortumla yıkanan ve toz yoğun yerde IP67 aranır; darbe için IK10 (IEC 62262) vandalizm ve ağır malzeme çarpması riskinde yararlıdır.
• Korozyon: Kıyıda ISO 12944 sınıflaması (C5 ve üzeri) ve IEC 60068-2-52 tuz sisi testi referans alınır; ayrıntılar için deniz kenarında korozyon rehberine bakın. Braket ve vida malzemesi paslanmaz çelik, alüminyum için ek kaplama ve farklı metallerin birleşiminde galvanik korozyona karşı yalıtım gerekir.
• Gece ve suyun üstü: Su yüzeyinin yansıması, mercek buğulanması ve sis için termal kamera ya da yüksek hassasiyetli düşük ışık kamerası ile PTZ kombinasyonu kullanılır; çevre ihlal analitiği yanlış alarmı azaltır.
• Kablolama: Kaynak arkı ve ağır makine kaynaklı elektriksel parazit için kamera hatlarında fiber optik ya da korumalı kablo; 100 metreyi aşan mesafede fiber veya medya dönüştürücü kullanılır. PoE kameralar için IEEE 802.3af/at/bt sınıfı bütçe ayrıca hesaplanır.
• Bakım: Raspa ve boya tozu merceğe yapışır; erişilebilir direk, periyodik temizlik takvimi ve yedek kamera önceden planlanır.
• Standartlar: Kameraların ONVIF uyumlu olması farklı marka kayıt cihazlarıyla çalışmayı kolaylaştırır; kamera sayısı yüksek sahada H.265 sıkıştırma depolama ihtiyacını azaltır.

Bayifi bu konuda nerede devreye girer?

Tersane ve tekne imalat tesisi gibi büyük ve karmaşık sahalarda keşif ve proje çoğunlukla yerel bir kurulumcuyla yapılır; bayiler sayfasından il bazında kurulumcu ve firmalara ulaşabilirsiniz. Kamera, geçiş kontrol ve yangın algılama ürünlerinin toptan temini ve anlık stoğu için pazar bölümünü kullanabilirsiniz.

Güvenlik sektöründe kurulumcu ya da toptancı olarak çalışıyorsanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.