Terk Edilmiş Nesne ve Kaybolan Nesne Algılama (Unattended / Removed Object) Nasıl Ayarlanır?

Terk edilmiş nesne ve kaybolan nesne analitiği nedir, aralarındaki fark ne?

İki analitik de kameranın sahnedeki durağan değişikliği izlemesine dayanır, ama yönleri zıttır. Terk edilmiş nesne (unattended object, abandoned object) analitiği, sahneye sonradan giren ve belirlenen süreden uzun kıpırdamadan kalan bir nesneyi alarma çevirir; tipik örnek bir peronda bırakılan valiz ya da bekleme salonundaki sahipsiz çantadır. Kaybolan nesne (object removal, missing object) analitiği ise tersini yapar: bölgede duran bir nesne, örneğin vitrindeki eser ya da raftaki cihaz, yerinden alındığında alarm üretir.

Üretici belgelerinde bu iki işlev çoğu zaman ayrı menülerde ya da aynı menüde ayrı seçenek olarak yer alır. Hikvision yardım sayfalarında ayrı ayrı "Unattended Baggage" ve "Object Removal" olarak, Dahua IVS belgelerinde ise "Abandoned / Missing Object" adıyla tek işlev altında anılır. Adlandırma markaya göre değişir.

Hareket algılama "piksellerde değişim var" der; bu iki analitik ise değişikliğin kalıcı olup olmadığına bakar. Kişi geçip giderse alarm oluşmaz; çanta yerinde kalırsa süre dolunca alarm çıkar.

Arka plan modeli nasıl kurulur ve alarm nasıl üretilir?

Her iki analitik de kameranın sahnenin boş halini öğrenmesiyle başlar. Üreticiler algoritma ayrıntısını yayımlamaz; genel yaklaşım şöyledir: kamera belirli bir süre boyunca sahneyi izleyip her piksel için "normal" görünümü bir arka plan modeli olarak saklar, sonra gelen kareleri bu modelle karşılaştırır.

Terk edilmiş nesnede mantık şu şekilde ilerler: yeni kareyle arka plan arasındaki fark bir ön plan kütlesi oluşturur; bu kütle önce hareket eden bir kişiye aittir. Kişi uzaklaşır ama bir parça yerinde kalırsa, o parça durağan kalan yeni bir nesne olarak izlenmeye başlanır ve sayaç çalışır. Sayaç süre eşiğini aşarsa alarm üretilir.

Kaybolan nesnede tersine, arka plan modelinde bulunan bir nesne sonradan sahnede görünmez olur. Kamera, bölgenin güncel halini referansla karşılaştırır; fark belirlenen süre boyunca sürerse nesnenin alındığına karar verir. Hikvision yardım sayfası hassasiyeti, mevcut sahnenin arka plan görüntüsüne ne kadar benzemesi gerektiği olarak tanımlar.

Bu yapının önemli bir sonucu vardır: model yavaş değişimlere uyum sağlar. Güneşin hareketiyle yavaşça değişen ışık modele işlenir, fakat bir nesne yeterince uzun kalırsa o da arka planın parçası sayılıp unutulabilir. Bu yüzden süre eşiğini ve modelin yenileme davranışını üreticinin kılavuzundan okumak gerekir.

Bölge çizimi ve süre eşiği nasıl ayarlanır?

Ayarın özü iki karardır: nerede izlenecek ve ne kadar süre sonra alarm verilecek. Hikvision yardım sayfalarına göre kural Smart Analysis içindeki Smart Event Settings altında "Other Events" bölümünde bulunur; her kamera için en fazla dört bölge seçilebilir, bölge dört köşeli bir çokgen olarak çizilir ve her bölgeye ayrı Time Threshold (süre eşiği) ile Sensitivity (hassasiyet) verilir. Aynı sayfada süre eşiği için 5–20 saniye aralığı yazar; eski model kılavuzlarında 5–100 saniye gibi farklı aralıklar görülür. Menü yolu ve sınırlar model ile yazılıma göre değişir, bu nedenle cihazın kendi kılavuzuna bakmak gerekir.

Adım adım ayar için kullanışlı bir sıra:

• Önce sahneyi boş haliyle görüntüleyin; mümkünse kamerayı bölgede insan olmayan bir saatte kurun ve arka planın öğrenilmesini bekleyin.
• Bölgeyi yalnızca gerçekten nesne bırakılabilecek ya da alınabilecek alana çizin: banklar, bagaj alanı, vitrin camının önü, raf yüzeyi. Koridorun tamamını kapsayan geniş bir çokgen, geçen herkesi riske sokar.
• Bölgeyi zemin perspektifine göre çizin; bölge çizimi mantığı için hat geçme ve bölge ihlali ayarı rehberindeki köşe ve perspektif önerileri burada da geçerlidir.
• Süre eşiğini senaryoya göre seçin: bekleme salonunda birkaç dakika sahipsiz kalan çanta anlamlıdır; vitrinden bir eserin alınması ise saniyeler içinde bildirilmelidir. Menüde izin verilen en küçük değer her zaman ihtiyaçla uyuşmaz.
• Hassasiyeti orta değerden başlatın; yükseldikçe küçük değişiklikler de alarm üretir (Hikvision belgesi küçük bir nesnenin alınmasının bile tetikleyebileceğini belirtir).
• Varsa nesne boyutu filtresini (en küçük ve en büyük) açın; böylece böcek, yaprak ya da kareyi dolduran bir kişi alarm yapmaz.
• Alarm takvimini ayarlayın: müzede gece, mağazada kapalı saatler gibi.

Nesnenin kamerada kaç piksel görünmesi gerekir?

Çözünürlük, bu analitiğin en az konuşulan ama en belirleyici koşuludur. Kameranın küçük bir nesneyi ayırt edebilmesi için nesnenin görüntüde yeterince piksel kaplaması gerekir. Hesap şöyle yapılır:

Nesne genişliği (piksel) = nesnenin gerçek genişliği (m) × yatay çözünürlük (piksel) ÷ sahne genişliği (m)

Örneğin 2560 piksel yatay çözünürlüklü kamera 10 metrelik bir alanı gösteriyorsa metre başına 256 piksel düşer; 30 cm genişliğindeki bir çanta yaklaşık 77 piksel yer kaplar. Aynı kamera 25 metrelik alanı gösterirse çanta yaklaşık 31 piksele düşer ve güvenilirlik azalır.

Dahua IVS kurulum önerilerinde hedefin görüntünün %10'undan küçük, yaklaşık 50×50 pikselden büyük ve arka plandan parlaklık olarak belirgin biçimde ayrışan bir yapıda olması, hedefin en az iki saniye sahnede kalması istenir. Bunlar genel IVS önerileridir; kendi modelinizin belgesine de bakın.

Pratik sonuç: terk edilmiş nesne için bir kamerayı çok geniş bir alana değil, daha dar bir bölgeye ayırın. Geniş otogar peronu için tek kamera yerine, her biri ayrı banka ya da bagaj alanına bakan birkaç kamera daha güvenilir sonuç verir.

Yanlış alarm nedenleri: ışık, gölge, park eden araç ve kalabalık

Bu analitiklerin yanlış alarmı neredeyse her zaman "arka plan değişti ama nesne yok" ya da "nesne var ama model onu arka plan sandı" durumundan doğar. En sık nedenler şunlardır; genel yanlış alarm mantığı için video analitikte yanlış alarm nedenleri rehberine de bakabilirsiniz.

• Ani ışık değişimi: Bulutun geçmesi, ışıkların yanması ya da güneşin cama vurması bölgenin görünümünü bir anda değiştirir; model bunu yeni bir nesne ya da kaybolan nesne sanabilir. Dahua ve TP-Link belgeleri ışık değişiminin sık olduğu sahneleri önermez.
• Gölge ve yansıma: Uzayan gölge, parlak zemin, cam ve su yüzeyi sabit bir leke gibi görünür. Üretici kılavuzları cam, yansıtıcı zemin ve su yüzeyinden kaçınmayı önerir.
• Park eden araç: Otopark girişi ya da yan sokağa bakan sahnede duran bir araç, büyük ve durağan bir ön plan olur. Bölgeyi araç yolundan çıkarın ya da boyut filtresiyle büyük nesneleri dışlayın.
• Kalabalıkta duran insanlar: Bekleyen yolcu da durağan bir nesnedir; yoğun sahnede sürekli birbirinin önünü kapatan insanlar modelin arka planı öğrenmesini engeller.
• Kamera titremesi: Rüzgârda sallanan direk ya da titreşen tavan, tüm sahneyi kaydırır. Sabit montaj şarttır.
• Hareketli arka plan unsurları: Dal, bayrak, perde ve fan hareketi sürekli değişimi tetikler.

Kullanım örnekleri: otogar, AVM, havalimanı, müze, vitrin ve sunucu odası

Aynı analitik, yerin riskine göre çok farklı ayarlanır. Aşağıdaki örnekler yaygın senaryoların genel çerçevesidir, tesis ihtiyacına göre uyarlanır:

• Otogar ve havalimanı: Peron, bagaj teslim alanı ve bekleme bankları terk edilmiş nesne için izlenir. Yolcu yoğunluğu nedeniyle bölge dar çizilir ve süre eşiği dakika mertebesinde tutulur.
• AVM: Yemek katı masaları, giriş holü ve mağaza önleri; çanta ve poşetin masada unutulması çok olduğundan sahibi kısa sürede geri gelir. Bu nedenle uzun süre eşiği ve operatör doğrulaması gerekir.
• Müze ve galeri: Eserin bulunduğu alan için kaybolan nesne analitiği kullanılır; süre eşiği kısa tutulur. Ziyaretçinin eseri önünden kapatması ya da vitrin camı yansıması alarm üretebilir, bu yüzden bölge eserin kendisine göre dar çizilir.
• Mağaza vitrini: Vitrindeki ürünün alınması ya da vitrinin önüne bırakılan paket izlenir. Gün ışığı ve cam yansıması en büyük zorluktur; kapalı saatlerde kullanım daha güvenilirdir.
• Sunucu odası: Raf önü ve kabin yüzeyinde beklenmeyen bir cihaz bırakılması ya da bir ekipmanın alınması izlenir. Oda sakin ve ışığı sabit olduğundan analitik en çok bu tür kapalı alanlarda işe yarar; geçiş kontrol kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.

Bu analitik nerede çalışmaz, güvenlik görevlisi doğrulaması neden gerekir?

Terk edilmiş nesne analitiği tek başına güvenilir bir tehdit tespit aracı değildir. Sürekli kalabalık sahnede model arka planı hiç göremez; düşük çözünürlükte çanta birkaç piksele düşer; hareketli bir kamera, yoğun gölge ve gün boyu değişen ışık sonuçları bozar. Dahua belgeleri analitiğin yoğun hedefli ve sık aydınlatma değişimli sahnelerde önerilmediğini açıkça yazar.

Daha önemli bir sınır, alarmın anlamıdır. Kamera "bir nesne uzun süredir duruyor" der; nesnenin zararsız mı yoksa şüpheli mi olduğuna karar veremez. Unutulmuş bir sırt çantası ile gerçek bir tehdit aynı alarmı üretir. Bu nedenle tehdit değerlendirmesi, kameranın değil eğitimli güvenlik görevlisinin işidir.

Kamu alanlarında şüpheli paket yönetimi için resmi kurumların yayımladığı genel çerçeve, öğeyi dokunmadan ve taşımadan değerlendirmek, çevredekileri uzaklaştırmak ve yetkili birimlere haber vermektir. ABD Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı (CISA), nesnenin gizlenmiş, açıkça şüpheli ya da yerine uygun olmayan (HOT) olup olmadığına bakmayı, şüpheli ise dokunmayıp bölgeyi boşaltmayı ve kolluğa bildirmeyi önerir; şüphe yoksa sahibini bulmaya çalışılması tavsiye edilir. Türkiye'de uygulanacak prosedür tesisin acil durum planı ve yerel kolluk talimatına bağlıdır.

Kurulumdan önce beklentiyi yazılı hale getirmek ve devreye almada gerçek senaryoyla (nesne bırakıp alarmın gelip gelmediğini, bölgeden insan geçirip gelmediğini deneyerek) saha testi yapmak gerekir; analitik doğruluğu sahaya göre değişir.

Alarm geldiğinde operatör hangi akışı izlemeli?

İyi bir akışta alarm, kararın başlangıcıdır. Operatör aşağıdaki sırayı izler:

• Alarm anı ve önceki dakikalar: Alarmı üreten görüntüyü ve öncesindeki kaydı açın; nesneyi kimin, ne zaman bıraktığına ya da aldığına bakın.
• Nesneyi netleştirin: Aynı bölgeye bakan başka kameralarla ve mümkünse yakınlaştırarak doğrulayın; bu bir yanlış alarm mı (gölge, ışık, park eden araç) yoksa gerçek nesne mi?
• Sahibi arayın: Nesneyi bırakan kişi kaydın içinde hâlâ civardaysa, anons ya da saha görevlisi ile sahibini bulun.
• Dokunmadan yaklaşın: Saha görevlisi nesneye dokunmadan, uzaktan bakar. Nesne şüpheli görünüyorsa tesisin acil durum planına geçilir, bölge boşaltılır ve kolluğa haber verilir.
• Kaybolan nesne için kişiyi izleyin: Kayıttan nesneyi alan kişinin yönünü ve çıkış güzergâhını çıkarın; bilgi güvenlik amirine ve gerekirse kolluğa aktarılır.
• Olayı kaydedin: Alarm saati, doğrulama sonucu ve alınan karar bir olay kaydında tutulur; yanlış alarmlar ayarı iyileştirmek için sayılır.

Kayıt yazılımı, ONVIF ve Bayifi'de bu işe bakarken

Analitik alarmının operatöre doğru ulaşması için olayın NVR ya da VMS yazılımına anlamlı bir olay olarak aktarılması gerekir; farklı marka cihazlar arasında olay aktarımı için ONVIF desteğini üretici belgesinden kontrol edin. Her kamera modeli bu iki analitiği desteklemez; ürünün teknik özelliklerine bakın.

Bayifi'de kurulumcu aramak için /bayiler sayfasından ve il rehberlerinden ilerleyebilirsiniz; toptan ürün ve stok bilgisi için /pazar kullanılır. Kamera ve analitik işi yapan firmaysanız kaydol sayfasından firmanızı ekleyebilirsiniz.