PDKS Nedir? Geçiş Kontrol Sistemi, Kartlı Geçiş, Turnike ve Biyometrik Veri (KVKK) Rehberi

PDKS nedir, geçiş kontrol sistemi nedir ve aralarındaki fark ne?

PDKS (Personel Devam Kontrol Sistemi), çalışanın işyerine giriş ve çıkış zamanını kaydeden, bu kayıtlardan geç kalma, erken çıkış, fazla mesai ve devamsızlık bilgisini üreten sistemdir. Amacı idaridir: puantajı doğru tutmak ve ücret hesabına veri sağlamak. İşverenin çalışma süresini kayıt altında tutması gerekir; 4857 sayılı İş Kanunu haftalık normal çalışma süresini en çok 45 saat olarak belirler (madde 63) ve fazla çalışmayı ayrıca düzenler (madde 41).

Geçiş kontrol sistemi (erişim kontrol sistemi) ise bir kapıdan, turnikeden veya bölgeden kimin, hangi gün ve saatlerde geçebileceğini tanımlayan fiziksel güvenlik sistemidir. Yetkisiz kişiyi içeri almamak, kritik odalara giriş yetkisini sınırlamak ve her geçişi kayıt altına almak asıl amaçtır.

Pratikte iki sistem sık sık aynı donanım üzerinde çalışır: kapıdaki kart okuyucu hem kapıyı açar hem de giriş saatini kaydeder. Fark amaçtadır. Geçiş kontrol güvenlik için, PDKS mesai takibi için kullanılır. Bu ayrım hukuken de önemlidir; çünkü aşağıda anlatılacağı gibi biyometrik veri işleme kuralları amaca göre değişir.

Bir geçiş kontrol sistemi hangi parçalardan oluşur?

Bir geçiş kontrol sistemi dört temel katmandan oluşur: kimlik okuyucu, kontrolcü, kilit veya turnike ve yönetim yazılımı. Okuyucu kimliği alır, kontrolcü bu kimliğin yetkili olup olmadığına karar verir, kilit veya turnike fiziksel geçişi açar, yazılım ise yetkileri tanımlar ve kayıtları saklar.

Okuyucu ile kontrolcü arasındaki haberleşme güvenlik açısından önemlidir. Eski yapılarda yaygın olan Wiegand protokolü tek yönlüdür, şifreleme sunmaz ve kablo mesafesi yaklaşık 150 metre ile sınırlıdır. OSDP (Open Supervised Device Protocol) ise RS-485 hattı üzerinden iki yönlü ve şifreli haberleşme sağlar; SIA tarafından geliştirilmiş ve IEC 60839-11-5 olarak standartlaşmıştır. Yeni projelerde okuyucu-kontrolcü hattının OSDP destekleyip desteklemediğine bakılması yerinde olur.

Ağ üzerinden çalışan IP tabanlı kontrolcü ve terminallerde güç, PoE (IEEE 802.3af/at) ile tek kablodan verilebilir. Ağa bağlanan her cihaz siber güvenlik riski taşıdığından varsayılan şifrelerin değiştirilmesi, yazılım güncellemesi ve ağın ayrıştırılması gerekir. Elektronik erişim kontrol sistemlerinin genel gereksinimleri EN 60839-11-1 (IEC 60839-11-1) standardında tanımlanır.

Kart, şifre, parmak izi ve yüz tanıma: kimlik doğrulama yöntemleri

Kimlik doğrulama yöntemi; kullanıcının sahip olduğu bir şey (kart), bildiği bir şey (şifre/PIN) ya da kendisine ait bir özellik (biyometri) üzerine kurulur. Her yöntemin güvenlik düzeyi, kullanım rahatlığı ve hukuki riski farklıdır.

• 125 kHz yakınlık kartı (EM4100, HID Prox gibi): Kart yalnızca sabit bir kimlik numarası yayar, şifreleme içermez ve kopyalanması kolaydır. Düşük güvenlik gerektiren, düşük bütçeli girişlerde görülür.
• 13,56 MHz kartlar (MIFARE, ISO/IEC 14443): Kart içindeki veri bloklarını anahtarla korur. MIFARE Classic ailesinin kullandığı Crypto1 algoritmasının açıkları yıllardır bilindiği için yeni projelerde AES kullanan MIFARE DESFire EV2/EV3 gibi kart ailesi tercih edilir.
• Mobil kimlik (NFC/Bluetooth): Telefon kart yerine geçer; kullanıcı ekleme ve silme uzaktan yapılabilir, kart kaybı sorunu azalır.
• Şifre/PIN: Ek donanım gerektirmez ancak paylaşılabilir ve izlenebilirliği zayıftır. Güvenlik gerektiren kapılarda kartla birlikte ikinci faktör olarak kullanılır.
• Parmak izi: Bir şablon (template) oluşturup karşılaştırır. Kuru, nemli veya yıpranmış parmaklarda hata oranı artabilir.
• Yüz tanıma: Temassız çalışır. Başarısı ışık, açı ve canlılık algılamaya bağlıdır. Fotoğraf veya ekranla aldatmayı önleyen sunum saldırısı tespiti (ISO/IEC 30107-3) bu cihazlarda aranması gereken bir özelliktir.
• Çok faktörlü kullanım: Kart ve PIN ya da kart ve biyometri birlikte kullanılarak kritik odalarda güvenlik artırılır.

Biyometrik veri ve KVKK: mesai takibinde parmak izi ve yüz tanıma

Çalışanların mesai takibinde parmak izi, yüz tanıma, iris veya retina gibi biyometrik yöntemlerle kimliğinin işlenmesi, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 29.04.2026 tarihli ve 2026/921 sayılı İlke Kararı'na göre açık rıza bulunsa bile ölçülülük bakımından hukuka uygun kabul edilmemektedir. Karar 2 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 33268) yayımlanmıştır ve KVKK aynı tarihte konuya ilişkin bir kamuoyu duyurusu yapmıştır.

Kurul'un gerekçesi birkaç noktada toplanır. Biyometrik veri, 6698 sayılı Kanun kapsamında özel nitelikli kişisel veridir. Çalışma sürelerinin takibini düzenleyen mevzuat bulunsa da takibin biyometrik sistemle yapılmasını öngören açık bir kanun hükmü yoktur. İşçi-işveren ilişkisindeki güç dengesizliği, çalışanın açık rızasının özgür iradeye dayanıp dayanmadığını tartışmalı hale getirir. Ayrıca mesai takibi sınırlı bir idari amaç olduğundan biyometrik işleme, Kanun'un 4. maddesindeki sınırlı ve ölçülü olma ilkesini karşılamaz.

KVKK, kararda daha az müdahaleci yöntemleri de saymıştır. Bunlar şifreli kart veya PIN tabanlı sistemler, geleneksel imza ve kâğıt devam çizelgeleri, RFID/NFC kimlik kartları ile denetçi gözetiminde elle giriştir. Kurum ayrıca verinin matematiksel koda çevrilerek saklanmasının biyometrik niteliğini ortadan kaldırmadığını belirtmiştir. Kurul'a göre uyulmaması halinde Kanun'un 18. maddesi kapsamında işlem yapılabilir.

Karar yalnızca mesai takibini kapsar. KVKK'nın 27 Ağustos 2026 tarihli duyurusuna göre mesai takibi dışındaki biyometrik işlemler bu kararın kapsamında değerlendirilmez; hukuka uygunluk amaca, işin niteliğine ve somut olaya göre veri sorumlusunca ve gerektiğinde Kurul'ca olay bazında incelenir. Duyuruda, kritik tesis ve yüksek güvenlikli alanlara erişimin denetimi gibi kullanımların da gerekli alan ve kişilerle sınırlı olması, alternatiflerin yetersiz kalması ve somut güvenlik ihtiyacıyla orantılı olması gerektiği vurgulanır.

• Mesai takibi (PDKS) için: kart, NFC, PIN veya benzeri biyometrik olmayan yöntem seçilmelidir.
• Güvenlik amaçlı erişim için: biyometri gerekçeli, dar kapsamlı ve alternatif yöntemlerin yetersizliği gösterilebilir olmalıdır.
• Her durumda: aydınlatma metni, saklama ve imha süresi, erişim yetkisi ve veri güvenliği tedbirleri (Kanun madde 12) hazırlanmalıdır.
• Mevcut biyometrik cihazı olan işyerleri: hukuk danışmanıyla mevcut durum gözden geçirilmeli, kararı dikkate alan bir geçiş planı yapılmalıdır.

Kapı kilidi türleri: elektromıknatıs, kapı zımbası ve motorlu kilit

Kilit seçimi, kapının tipine ve güç kesildiğinde ne olacağına göre yapılır. Bu karar yangın güvenliğiyle doğrudan ilgilidir: kapı elektrik kesilince açık mı kalmalı, kilitli mi?

• Elektromıknatıslı kilit: Elektrik varken kapıyı tutar, elektrik kesilince bırakır (fail-safe). Tutma gücü kilogram-kuvvet olarak belirtilir. Kaçış yolu üzerindeki kapılarda sık kullanılır; hareketli parçası olmadığı için aşınmaz.
• Elektrikli kapı zımbası (electric strike): Kapı mandalına karşılık gelen parçayı açar. Güç kesilince kilitli kalan (fail-secure) veya açılan (fail-safe) modelleri vardır.
• Motorlu kilit (motorlu çilingir kilidi): Anahtarlı kilit mekanizmasını motorla çalıştırır; fail-secure çalışır ve dışarıdan kontrol edilen, içeriden kolay çıkış sağlayan kapılarda kullanılır.
• Akıllı kilit (kilit gövdesinde okuyucu): Tek kapı için kablosuz, pilli çözümlerdir; küçük ofis ve otel odası gibi kullanımlarda tercih edilir.
• Kaçış donanımı standartları: EN 179 acil çıkış, EN 1125 panik çıkış donanımı, EN 13637 ise elektrikle kontrol edilen kaçış sistemleri için geçerlidir. Yangın algılama sistemiyle entegre kapı açma, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'teki kaçış yolu düzenlemeleri çerçevesinde projelendirilmelidir.

Turnike türleri ve kaç turnike gerektiği nasıl hesaplanır?

Turnike, kapıdan farklı olarak aynı anda yalnızca bir kişinin geçmesine izin veren fiziksel bir bariyerdir ve yoğun giriş yapılan fabrika, plaza, okul ve spor salonlarında kullanılır. Ana türleri tripod (üç kollu), flap (kanatlı), swing (menteşeli kanat), boy turnike (tam boy) ve engelli geçişine uygun geniş şeritli modellerdir.

Tripod ekonomik ve yaygın bir çözümdür. Flap ve swing modeller daha hızlı ve estetik geçiş sunar. Boy turnike dış mekân ve yüksek güvenlik gerektiren girişlerde atlama ve alttan geçmeyi engeller. Dış mekâna konacak cihazlarda IEC 60529 uyarınca IP koruma sınıfı dikkate alınmalıdır.

Gereken turnike sayısı yoğun saatteki geçiş miktarına göre hesaplanır. Formül şöyledir: Gerekli turnike sayısı = yoğun pencerede geçecek kişi sayısı ÷ (pencere süresi dakika × bir turnikenin dakikadaki geçiş kapasitesi). Örnek: vardiya başında 10 dakikada 300 kişi giriyorsa ve seçilen modelin veri sayfasındaki kapasite dakikada 25 kişi ise 300 ÷ (10 × 25) = 1,2 çıkar; bu durumda en az 2 turnike şeridi gerekir. Pratikte bir şerit de engelli ve acil geçiş için ayrılır.

Yazılım, vardiya ve bordro entegrasyonu nasıl yapılır?

PDKS yazılımının görevi ham giriş-çıkış kayıtlarını çalışma süresine çevirmek ve bordro sistemine aktarılabilir hale getirmektir. Bu süreç genellikle şu adımlarla ilerler.

Cihaz verisinin sağlıklı akması için saat senkronizasyonu (NTP) ve cihazların ağ bağlantısı kritik önemdedir. Kayıt eksikliği olduğunda yönetici düzeltmesi, kimin ne zaman değiştirdiğini gösteren denetim izi (audit log) ile yapılmalıdır.

• 1. Çalışan ve kart tanımı: Her çalışana benzersiz sicil numarası ve kimlik (kart/PIN/mobil kimlik) atanır.
• 2. Vardiya ve izin tanımı: Sabit, dönüşümlü ve esnek vardiyalar, resmî tatiller ve izin türleri yazılıma girilir.
• 3. Kural tanımı: Tolerans süreleri, mola kesintileri, gece vardiyasının gün atlaması ve fazla mesai eşikleri belirlenir. Fazla çalışma hesabı İş Kanunu'ndaki sürelere ve %50 zamlı ödeme esasına uygun kurulmalıdır.
• 4. Puantaj üretimi: Sistem kayıtları gün gün toplar; eksik ve çift okutmalar yönetici onayına düşer.
• 5. Bordroya aktarım: Puantaj, Excel/CSV dosyası, API veya hazır entegrasyon ile bordro yazılımına gönderilir.
• 6. Saklama ve yetki: Kayıt saklama süresi belirlenir, yalnızca yetkili kullanıcıların puantaja erişmesi sağlanır.

Sistem seçerken hangi adımlar izlenmeli?

Doğru sistem, önce amacın netleştirilmesiyle seçilir. Yalnızca mesai takibi mi, yalnızca kapı güvenliği mi, yoksa ikisi birlikte mi gerekiyor, bu soru cevaplandığında donanım ve hukuki yaklaşım da belirginleşir. Fiyatı etkileyen başlıca faktörler kapı ve turnike sayısı, kilit türü, kart ailesi, ağ altyapısı, yazılım lisans modeli, entegrasyon ihtiyacı ve kurulum zorluğudur.

• Amaç: PDKS, geçiş kontrol ya da ikisi birden olarak yazılı tanımlanmalı.
• Kapı listesi: Her kapının tipi, kaçış yolu olup olmadığı ve güç kesilince davranışı belirlenmeli.
• Kart ailesi: 125 kHz yerine şifreli 13,56 MHz kart veya mobil kimlik değerlendirilmeli.
• Haberleşme: Okuyucu bağlantısında OSDP desteği ve ağ cihazlarında siber güvenlik önlemleri sorulmalı.
• Yangın entegrasyonu: Alarm anında kapıların açılması senaryosu proje aşamasında netleştirilmeli.
• KVKK uyumu: Aydınlatma metni, saklama süresi ve biyometri kullanılacaksa gerekçe önceden hazırlanmalı.
• Kamerayla birlikte kullanım: Giriş noktası görüntüleri için işyerinde güvenlik kamerası ve KVKK rehberindeki ilkeler de uygulanmalı.

Bayifi'de geçiş kontrol kurulumcusu ve ürün bulmak

Bayifi, güvenlik kamerası, alarm, yangın ve geçiş kontrol alanında kurulumcuları ve toptancıları buluşturan bir B2B pazar yeri ve il il firma dizinidir. Geçiş kontrol kurulumu için şehrinizdeki firmalara bayi listesinden veya bayi haritasından bakabilirsiniz; İstanbul, Ankara ve İzmir için hazırlanmış İstanbul, Ankara ve İzmir geçiş kontrol rehberleri yerel ayrıntıları anlatır.

Ürünleri stoklu tedarik etmek isteyen kurulumcular toptancıların güncel stoklarını pazar bölümünde görebilir. Firması bu alanda hizmet veriyorsa kaydol sayfasından Bayifi'ye eklenebilir. Fabrika, depo ve şantiye girişlerinin planlanmasında fabrika, depo ve şantiye güvenliği yazısı da yardımcı olur.