Otogar, Gar ve Toplu Taşıma Duraklarında Güvenlik Kamerası, Turnike ve KVKK: Yerleşim, Kayıt ve Mevzuat

Otogar ve toplu taşıma noktalarında güvenlik sistemi neyi çözmelidir?

Yoğun yolcu akışı olan bir terminalde güvenlik sistemi üç işi birlikte yapmalıdır: olayı canlı fark etmek, olay sonrası kaydı hızla bulmak ve acil durumda insanları güvenle yönlendirmek. Kamera tek başına bu üçünü çözmez; turnike, yangın algılama, anons ve kayıt sunucusu aynı planın parçası olmalıdır.

Bu mekânların ortak zorluğu, tepe saatlerinde aynı karede yüzlerce kişinin bulunması, bagajların görüşü kesmesi ve giriş kapılarında ışığın sert değişmesidir. Bu yüzden proje, kamera adedinden önce hangi noktada hangi sorunun cevaplanacağıyla başlar: kimlik tespiti, kalabalık yönetimi, kayıp eşya mı, hırsızlık mı?

Şehirlerarası otogar, gar, metro veya tramvay istasyonu ve açık hava durağı farklı risk taşır. Otogarda bagaj, emanet ve araç trafiği öne çıkar; metroda peron, turnike hattı ve tahliye belirleyicidir; açık durakta aydınlatma, vandalizm ve uzak bağlantı sorunları ağırlık kazanır.

Mevzuat ve şartname: Karayolu Taşıma Yönetmeliği terminal için ne ister?

Şehirlerarası yolcu terminalleri için temel düzenleme Karayolu Taşıma Yönetmeliği'dir (Resmî Gazete, 8 Ocak 2018, sayı 30295). Bu yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanan metnini inceledik; aşağıdaki maddeler o metne göredir ve sonraki değişiklikler için mevzuat.gov.tr'deki güncel sürüm ayrıca kontrol edilmelidir.

Yolcu terminali işletmecisi olan T türü yetki belgesi sahibi; terminalde yeterli sayıda personeli olan güvenlik ve temizlik birimleri oluşturmak, altyapıyı çalışır tutmak, uyarı ve duyuru levhalarını görünür yerlere asmak ve belgesiz taşımacılığa ya da taşıt kartı olmayan taşıtların terminale giriş-çıkışına izin vermemekle yükümlüdür (md. 44). Yolcu terminali şartları arasında bilet satış yeri, bekleme alanı, güvenlik ve emanet gibi asgari ihtiyaçların karşılanması da sayılır (md. 14). Aynı yönetmelik, yetki belgesi sahiplerinin kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuata uymasını ve kişisel verilere yalnızca yetkili kişilerin erişmesini sağlamasını da öngörür (md. 40).

İncelediğimiz bu metinde terminal için ayrıca bir kamera adedi, kamera çözünürlüğü veya kayıt süresi tanımı bulunmuyor. Yönetmelikte kamera ve kayıt cihazı zorunluluğu, yolcu taşımacılığında kullanılan taşıtlar için yer alır (md. 24: araç içi ve dışı kamera, en az yedi gün süreli kayıt). Terminal kamerasının kapsamı bu yüzden çoğunlukla belediyenin veya işletmecinin ihale şartnamesi, güvenlik planı ve kolluk talepleriyle belirlenir.

Raylı sistem istasyonlarında kamera, anons ve yangın ekipmanı için işletmecinin teknik şartnamesi esas alınır; elektromanyetik uyum için EN 50121 serisi sıkça istenir. Şartnamedeki kayıt süresi, sunucu yedekliliği ve arıza müdahale süresi bağlayıcıdır; KVKK ilkeleri bunun üstüne ayrıca uygulanır.

Kamera yerleşimi: giriş, peron, gişe, emanet ve otopark

Yerleşim planı yolcunun yolculuğunu izler: giriş, bilet, bekleme, peron, çıkış ve otopark. Kimlik düzeyinde görüntü gereken yerler az, genel gözetim yeterli yerler çok sayıda olur.

Görüntü kalitesi için sektörde kullanılan ölçüt IEC 62676-4 içindeki DORI sınıflarıdır: Detection (algılama) için 25, Observation (gözlem) için yaklaşık 63, Recognition (tanıma) için 125 ve Identification (kimlik belirleme) için 250 piksel/metre değeri verilir. Bu değerler ortalama 16 cm yüz genişliğine dayanan basitleştirilmiş bir modeldir; kötü ışık ve kameraya dönük olmayan kişiler için güvenlik payı bırakılmalıdır. Ayrıntılı hesap için DORI ve piksel yoğunluğu ile kamera mesafesi rehberine bakabilirsiniz.

Gereken yatay piksel şu formülle bulunur: yatay piksel = hedef piksel/metre × sahne genişliği (metre). Örnek: 8 metrelik bir turnike hattında kimlik düzeyi için 250 × 8 = 2000 yatay piksel gerekir; yaklaşık 4 MP (2688 piksel genişlik) bir kamera yeterli olabilir. 12 metrelik bir kapı hattında aynı hedef 3000 yatay piksel ister ve 8 MP sınıfı (3840 piksel genişlik) kamera gerekir.

• Giriş ve çıkış kapıları: yüz hizasında, ışığa karşı olmayan açıyla, kimlik düzeyi hedefiyle (250 piksel/metre).
• Bilet gişesi ve otomatlar: hem gişe çalışanı hem müşteri yüzü görünecek şekilde; kasa alanı ayrı kamerayla.
• Peron ve bekleme salonu: geniş açılı veya panoramik kamerayla gözlem düzeyi, tek tek sütun ve bank aralarında kör nokta kontrolü.
• Emanet ve bagaj alanı: teslim-alış anını gösteren yakın plan; kapı ve raf hattı.
• Otopark ve araç girişi: plaka okuma için ayrı, dar açılı kamera; terminal giriş-çıkışındaki araç kontrolünü destekler.

Kalabalık analizi, kişi sayma ve yüz tanıma: nerede kullanılır, nerede dikkat edilir?

Kalabalık analizi, kişi görüntüsünü kimliğe bağlamadan yoğunluğu ölçtüğü için toplu taşımada yüz tanımadan çok daha az hukuki risk taşır. Kameradaki sayma çizgisi ya da yoğunluk alanı belirli bir eşiği aştığında operatöre uyarı gönderir; böylece peronda birikme, turnikede kuyruk veya merdiven önünde sıkışma erken fark edilir.

Sistem yalnız sayı üretiyorsa kişiyi belirlenebilir kılan veri çıkmayabilir; ancak ham görüntü kaydediliyorsa aydınlatma ve saklama kuralları geçerlidir. Analitiğin kamerada mı sunucuda mı çalıştığı ve çıktıların ne kadar tutulduğu şartnamede yazılmalıdır.

Yüz tanıma farklı bir kategoridir. Biyometrik veri, 6698 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında özel nitelikli kişisel veridir ve işlenmesi kural olarak yasaktır; yalnızca Kanun'da sayılan şartlarda mümkündür. Rastgele yolcuların yüzünü tanımak için her yolcudan özgür bir açık rıza almak uygulamada zordur. Kişisel Verileri Koruma Kurumu yüksek güvenlik riski taşıyan tesislerde biyometrik sistemlerin yalnızca gerekli alan ve kişilerle sınırlı, alternatifi olmayan ve orantılı biçimde kullanılabileceğini belirtmiştir. Bu çerçeveyi yüz tanıma sistemleri ve KVKK yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz; genel yolcu akışında yüz tanımayı varsayılan çözüm olarak kurmak yerine ölçülülük değerlendirmesi yazılı yapılmalıdır.

• Kişi sayma: giriş-çıkış çizgisi ve doluluk oranı; tahliye ve tren-otobüs kapasite planına veri verir.
• Yoğunluk uyarısı: peron veya merdiven önü için eşik belirlenir, aşılınca izleme odasına bildirim gider.
• Terk edilmiş eşya algılama: belirli süre hareketsiz kalan nesne için uyarı; yanlış alarm oranı sahada denenmelidir.

Turnike ve bilet kontrolü: geçiş kontrolü kamerayla nasıl eşleşir?

Turnike ve bilet kontrolü, yolcunun geçişini doğrulayan sistemdir ve kamera ile aynı saat bilgisini kullandığında en çok değer üretir. Geçersiz bilet, arkadan geçme (tailgating), atlama ve ters yön gibi olaylar turnike kaydında saat damgasıyla görünür; kamera kaydı aynı saniyeden açıldığında olayın kime ait olduğu kolayca bulunur.

Turnike denetleyicisi, bilet okuyucu ve kayıt sunucusunun saatleri bir NTP kaynağından eşitlenmelidir; sapmalı saat olay aramasında yanlış görüntüye götürür ve kaydın güvenilirliğini zayıflatır. Geçiş kontrolü donanımının genel gereksinimleri için IEC/EN 60839-11 serisi şartnamelerde başvuru olarak kullanılır.

Turnikenin acil durum davranışı ayrıca tasarlanır. Yangın alarmında kollar serbest kalmalı, engelli geçişleri ve kaçış yolları açık olmalıdır. Bu sinyal genellikle yangın panelinden gelen kuru kontakla verilir; enerji kesintisinde kolların serbest kalacağı (fail-safe) seçim yangın güvenliği projesiyle uyumlu yapılmalıdır.

• Saat eşitleme: turnike, kamera ve sunucu aynı NTP kaynağını kullanmalı.
• Olay-video eşleşmesi: geçersiz geçiş alarmında ilgili kamera klibi otomatik işaretlenmeli.
• Acil durum açılımı: yangın paneli girişiyle tüm geçişler serbest bırakılabilmeli.

Yangın algılama ve acil durum anonsu

Kalabalık yapılarda yangın algılama ve sesli uyarı sistemi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in öngördüğü TS EN 54 serisine uygun olmalıdır; bu yönetmelik algılama sisteminin TS EN 54 ile uyumunu ve tahliye için sesli ve ışıklı uyarıyı düzenler. Madde numaraları sonraki değişikliklerle güncellendiği için projede yürürlükteki metin esas alınır.

Yüksek tavanlı salonlarda noktasal duman dedektörü her zaman uygun olmaz; lineer ışın dedektörleri (EN 54-12) ya da aspirasyonlu sistemler (EN 54-20) seçilebilir. Acil anons için ses sistemi EN 54-16 (sesli alarm kontrol ve gösterge ekipmanı) ve EN 54-24 (hoparlörler) ölçütlerine bakılarak seçilir. Anonsun anlaşılabilirliği, yankılı ve gürültülü salonlarda ölçümle doğrulanmalıdır; yalnızca hoparlör sayısına bakmak yeterli olmaz.

Kamera ve yangın sistemi bağımsız kalmamalıdır: yangın alarmı gelince ilgili bölgenin kameraları izleme ekranında otomatik açılabilir, turnikeler serbest kalabilir ve kayıtlı tahliye anonsu çalışabilir. Bu bağlantılar panel, anons ve VMS yazılımının birlikte test edilmesiyle devreye alınır.

• Yangın algılama: TS EN 54 serisine uygun panel, dedektör ve sirenler.
• Büyük hacim: ışın veya aspirasyonlu dedektörle yüksek tavan kontrolü.
• Sesli tahliye: EN 54-16 ve EN 54-24 uyumlu anons; önceden kayıtlı Türkçe mesajlar.

Kayıt arama, kayıp eşya, kolluğa kayıt verme ve KVKK

Yolcuların görüntüsü kişisel veridir ve kayıt süresi Kanun'a göre işlenme amacının gerektirdiği süreyle sınırlıdır. KVKK tek bir gün sayısı vermez; Kurul'un 28.03.2024 tarihli ve 2024/540 sayılı kararında görüntülerin altmış günle sınırlı tutulması ve sonunda imha edilmesi kabul edilmiş, fakat bu bir örnek olup norm değildir. Terminalde süre, şartnamedeki hüküm ve olayların fark edilme süresine göre belirlenir; kamera kayıtları kaç gün saklanmalı yazısı ayrıntıyı verir.

Kayıp eşya ve olay incelemesinde başarı, kaydın hızlı bulunmasına bağlıdır. Giriş saati, bilet veya turnike kaydı, bagaj numarası ve kamera adı ile arama yapılabilmeli; akıllı arama özelliği kıyafet rengi gibi niteliklere göre filtre sunabilmelidir. İncelemeyi yapan personelin yetkisi ayrı kullanıcı hesabıyla verilmeli, hangi kaydın ne zaman izlendiği log olarak tutulmalıdır; yetkisiz erişimin önlenmesi Kanun'un 12. maddesindeki güvenlik yükümlülüğünün parçasıdır.

Kolluk, savcılık veya mahkeme kayıt isterse yazılı talep aranmalıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 332. maddesi savcı, hâkim veya mahkemenin yazılı istediği bilgiye on gün içinde cevap verilmesini ister; delil olarak elkoyma ise md. 123 ve 127'ye göre yapılır. Yalnızca istenen tarih-saat aralığı dışa aktarılmalı, dışa aktarılan dosya için teslim tutanağı düzenlenmeli ve dosyanın özet (hash) değeri not edilmelidir.

Aydınlatma yükümlülüğü terminalde giriş kapıları ve bekleme alanlarındaki uyarı levhasıyla yerine getirilir; levhada kameranın varlığı, veri sorumlusu ve ayrıntılı metne ulaşma yolu bulunmalıdır.

Büyük proje: ağ, depolama ve tedarik tarafı

Yüzlerce kameralı bir terminal projesi tek bir cihaz alımı değil, ağ, sunucu, depolama ve yazılımın birlikte tasarlandığı bir entegrasyon işidir. Bu işi genellikle sistem entegratörü üstlenir; entegratör keşif yapar, kamera ve sunucu mimarisini kurar, test ve devreye almayı yönetir. Toptancı tarafı ise projenin kamera, NVR veya sunucu, disk, switch, fiber ve UPS gibi kalemlerini zamanında ve uyumlu markalarla sağlamaya odaklanır.

Ağ tarafında PoE bütçesi önemlidir. IEEE 802.3af en çok yaklaşık 15,4 W, 802.3at yaklaşık 30 W, 802.3bt ise Tip 3'te yaklaşık 60 W ve Tip 4'te yaklaşık 90 W verir; cihaza ulaşan güç kablo kaybı nedeniyle daha düşüktür. Bakır kablo 100 metre sınırındadır, bu yüzden uzun peron ve otopark hatlarında fiber omurga ve bölgesel switch kullanılır. Ayrıntı için PoE güç bütçesi hesabı rehberine bakabilirsiniz.

Depolama hesabı şu formülle yapılır: toplam kapasite (GB) = toplam bit hızı (Mbps) × 10,8 × saklama günü. Örnek: her biri 3 Mbps üreten 120 kamera 360 Mbps eder; 30 gün için 360 × 10,8 × 30 = 116.640 GB, yani yaklaşık 117 TB gerekir. H.265, hareket tabanlı kayıt ve kamera başına farklı bit hızı bu rakamı belirgin biçimde değiştirir. Farklı marka kameraları aynı yazılımda toplamak için ONVIF uyumluluğu (Profile S, T ve analitik meta veri için Profile M) şartnamede istenmelidir.

Teklifleri karşılaştırırken fiyatı etkileyen faktörler şunlardır: kamera adedi ve çözünürlüğü, analitik lisansları, sunucu ve disk yedekliliği, fiber mesafesi, kesintisiz güç süresi ile garanti ve servis kapsamı. Yazılı bir teknik şartname teklifleri aynı zemine oturtur.

Bayifi bu projelerde nerede yardımcı olur?

Bayifi, güvenlik sektörünün B2B pazar yeri ve il il firma dizinidir; hukuk veya proje danışmanlığı sunmaz. Büyük bir terminal ya da istasyon projesi için bölgenizdeki kurulumcu ve entegratörleri bayi listesi ve bayi haritası üzerinden inceleyebilirsiniz.

Kamera, kayıt cihazı, disk, switch ve yangın ürünleri gibi kalemleri toptancıların anlık stok bilgisiyle pazar bölümünde görebilir, tek talep ile birden fazla toptancıdan teklif isteyebilirsiniz. Kurulumcu veya toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.