İşyerinde Kamera Kaydıyla İşten Çıkarma: Haklı Fesih, Savunma Alma ve 6 İş Günü Kuralı

Kamera kaydıyla işten çıkarma yasal mı?

Kamera kaydıyla işten çıkarma, kayıt hukuka uygun elde edilmiş ve fesih usulüne uygun yapılmışsa yasaldır. Kanunda "kamera kaydı" diye ayrı bir fesih sebebi yoktur; kamera yalnızca olayı ispat eden bir delildir. Fesih sebebi ise 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin II numaralı bendindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallerden birine dayanmalıdır.

Kamera görüntülerinin en sık dayanak yapıldığı haller şunlardır; her biri için ayrıca ağırlık değerlendirmesi yapılır ve mahkeme olayın somut şartlarına bakar.

Delil olarak kaydın kendisi kadar, kaydın nasıl elde edildiği de önemlidir. Hukuka aykırı elde edilen delilin mahkemece karara esas alınamayacağı, medeni usul hukukunun (HMK m.189) temel ilkelerindendir; bu yüzden kayıt işçiyi gösterse bile delil olarak değerlendirilmeyebilir ve fesih haksız sayılabilir.

• m.25/II-e: hırsızlık, işverenin güvenini kötüye kullanma gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar (kasadan veya stoktan alma, kayıt dışı satış).
• m.25/II-d: işverene, ailesine veya başka bir işçiye sataşma, işyerinde uyuşturucu madde kullanma veya sarhoş gelme.
• m.25/II-h: hatırlatıldığı halde görevleri yapmakta ısrar etmeme.
• m.25/II-ı: işin güvenliğini kasıt veya savsama ile tehlikeye düşürme, makine ve eşyaya ağır zarar verme.
• Disiplin cezası: haklı fesih eşiğine varmayan olaylarda uyarı, kınama veya ücret kesme gibi iç yönetmelikteki yaptırımlar için de kayıt kullanılabilir; aynı hukuka uygunluk koşulları geçerlidir.

Kaydın hukuka uygun elde edilmesi: aydınlatma, levha ve mahremiyet alanı

Kamera kaydının delil olabilmesi için önce izleme faaliyetinin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun olması gerekir. Kamera görüntüsü kişisel veridir ve işveren bu veriyi işleyen veri sorumlusudur. KVKK m.10 uyarınca veri sorumlusu, veri elde edilirken kimliğini, işleme amacını, verilerin kimlere hangi amaçla aktarılabileceğini, toplama yöntemini ve hukuki sebebini, ayrıca ilgili kişinin haklarını bildirmek zorundadır.

İşyerinde bunun pratik karşılığı, kameralı alanlarda görünür bir bilgilendirme levhası, çalışanlara yazılı aydınlatma metni ve iş sözleşmesine veya personel yönetmeliğine konan izleme maddesidir. Gizli çekim, çalışanın haberi olmayan kamera ya da sonradan eklenen kameranın duyurulmaması bu zinciri bozar.

Kameranın yeri de hukuka uygunluğun parçasıdır. Tuvalet, lavabo, soyunma odası ve dinlenme alanları gibi mahremiyet alanlarındaki kayıt hem KVKK hem Türk Ceza Kanunu açısından sorun doğurur; ayrıntı için tuvalet, lavabo, soyunma odası ve mola alanında kamera yasağı yazısına bakılabilir.

Ses kaydı ayrı bir risktir. Görüntüye ek olarak konuşmanın kaydedilmesi çok daha müdahaleci kabul edilir ve açık bir gerekçe, aydınlatma ve çoğu durumda ayrı bir hukuki dayanak gerektirir.

• Kameralı alanı belirten görünür levha ve kapıda/girişte ikinci bir uyarı.
• Çalışana verilen ve imzalanan aydınlatma metni (amaç, saklama süresi, kimlerin izleyebildiği).
• Kameraların mahremiyet alanı dışında konumlandırılması.
• Kayda erişimin yetkilendirilmesi ve erişim kaydı tutulması; bu konuda kamera kayıtlarını kimler izleyebilir yazısı yol gösterir.
• Ses kaydı alınacaksa ayrıca gerekçe ve hukuki dayanak belirlenmesi.

Yargıtay kamera ve izleme kaydını hangi ölçütlerle delil sayıyor?

Yargıtay uygulamasında ölçüt, işçinin izlemeden önceden haberdar edilmiş olması ve izlemenin işyerinin meşru menfaatiyle orantılı olmasıdır; bilgilendirilmeden toplanan veri haklı fesih için delil olarak kullanılamaz. Aşağıdaki iki karar, bu çizgiyi gösteren örneklerdir. Kararlar hukuk bürolarının ve haber sitelerinin özetleri üzerinden okunmuştur; metinleri Yargıtay karar arama sisteminden doğrulamadan dayanak yapmayın.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2020/1482 E., 2020/5244 K., 01.06.2020 tarihli kararında, akaryakıt istasyonundaki güvenlik kamerasının ses kaydına dayanan haklı fesihi incelemiştir. Dosyada çalışanların ses kaydı yapıldığından haberdar edildiğine veya açık rıza verdiğine dair bir bilgi bulunmadığı ve işverenin ses kaydını gerektirecek meşru menfaati ortaya konmadığı için kayıt hukuka aykırı elde edilmiş sayılmış, işçinin kıdem ve ihbar tazminatı talebi yönünde bozma yapılmıştır.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, 2017/21857 E., 2019/9884 K., 07.05.2019 tarihli kararı kamera değil bilgisayar izleme (klavye kaydı) ile ilgilidir; ancak gerekçesi kameraya da yansır: işverenin yönetim hakkı kapsamında çalışanı elektronik ortamda izleyebileceği, fakat bunun için önceden bilgilendirmenin şart olduğu, gizli ve ayrım gözetmeyen izlemeyle elde edilen verilerin haklı fesihte kullanılamayacağı belirtilmiştir.

Buna karşılık, çalışanın bilgilendirildiği ve görüntünün olayı açıkça gösterdiği hallerde mahkemeler kamera kaydını diğer delillerle (tanık, tutanak, stok ve kasa kayıtları) birlikte değerlendirip haklı fesih sonucuna varabilmektedir.

• Önceden aydınlatma: kamera varlığı, amacı ve saklama süresi çalışana bildirilmiş mi?
• Meşru menfaat ve ölçülülük: izleme, işyeri güvenliği gibi gerçek bir ihtiyaca uygun mu, daha hafif bir yöntem var mı?
• Müdahale derecesi: görüntü mü, ses mi, hangi alanda? Ses ve mahremiyet alanı en sıkı denetlenir.
• Delilin bütünlüğü: kayıt değiştirilmemiş, tarih-saat doğru ve ilgili kısım eksiksiz mi?
• Başka delillerle destek: tutanak, tanık, stok-kasa farkı gibi bağımsız bilgiler var mı?

Savunma alma zorunluluğu (m.19) ve kaydın işçiye gösterilmesi

İş Kanunu m.19 uyarınca işveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır; işçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılan fesihte, iddialara karşı savunması alınmadan belirsiz süreli iş sözleşmesi feshedilemez. Aynı maddede, işverenin m.25/II şartlarına uygun fesih hakkı saklı tutulmuştur. Yani kanun metnine göre savunma şartı geçerli sebeple (m.18) yapılan fesih için aranır; m.25/II kapsamındaki haklı feshin savunmasız yapılması kanunen engellenmemiştir.

Buna rağmen uygulamada haklı fesihten önce de yazılı savunma alınması önerilir; çünkü işçinin açıklaması olayın niteliğini değiştirebilir, ispat yükü ve usul tartışmalarını azaltır. İç yönetmelik, toplu sözleşme veya iş sözleşmesi savunma almayı ayrıca şart koşmuşsa buna uymak gerekir. Hangi hükmün somut olaya uygulanacağı iş yerinin işçi sayısına, işçinin kıdemine ve sözleşme türüne bağlıdır; m.18 iş güvencesi hükmü otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçiyi kapsar.

Kaydın işçiye gösterilmesi konusunda İş Kanunu'nda ayrıca bir madde yoktur; fakat savunmanın anlamlı olabilmesi için iddianın tarih, saat, yer ve fiil bakımından somut bildirilmesi gerekir. Pratikte işverenler savunma istemeden önce görüntünün ilgili kısmını işçiye izletir ya da en azından ayrıntılı bir olay tutanağı verir. İşçi ayrıca KVKK m.11 uyarınca kendisine ait görüntüyü öğrenme ve bilgi talep etme hakkına sahiptir; veri sorumlusu başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırır (KVKK m.13). Görüntüde başka kişiler varsa onların mahremiyeti için maskeleme gerekebilir.

• Savunma isteminde olayın tarih, saat ve yeri yazılı olarak belirtilir.
• İşçiye makul bir süre tanınır ve cevap yazılı alınır; imzadan kaçınılırsa tutanakla kayıt altına alınır.
• Görüntünün ilgili kısmı işçiye gösterilir ya da kısa bir olay özeti verilir.
• Savunma değerlendirilip gerekçeli, yazılı fesih bildirimi hazırlanır.
• İşçi kayıt talep ederse başvuru otuz gün içinde cevaplanır.

Fesih süresi: 6 iş günü ve 1 yıl (m.26) ve kaydın saklanması

Haklı fesih hakkı, işverenin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra kullanılamaz; her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra da kullanılamaz (İş Kanunu m.26). İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz, altı iş günü yine geçerlidir. Süre, olayın yetkili kişi tarafından öğrenildiği günden işler; kayıt sonradan incelenmişse bu tarihin kanıtlanabilir olması gerekir.

Kayıt incelemesi ve savunma alma süreci bu altı iş günü içine sığmalıdır. Süre kaçarsa kamera kaydı ne kadar net olursa olsun haklı fesih hakkı düşer ve işlem geçersiz sayılabilir. Bu yüzden olay öğrenildiği gün tarih ve saat kayda geçirilmeli, savunma yazısı hemen gönderilmeli ve fesih bildirimi süre içinde işçiye ulaştırılmalıdır.

Kayıt cihazları çoğunlukla döngüsel çalışır ve eski görüntünün üzerine yazar. Bu nedenle fesih tarihinden itibaren olası dava boyunca ilgili görüntü ayrıca saklanmalı, silinmemelidir. Saklama kararı KVKK m.4/2-d'deki "gerekli süre kadar muhafaza" ilkesiyle çelişmez: bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olduğu hal KVKK m.5/2-e kapsamındadır. İşçi silme talep ederse saklama gerekçesiyle çakışma doğabilir; bu durum silme talebi ve saklama süresi yazısında ele alınır.

• Olayı öğrenme tarihi tutanakla kaydedilir; altı iş günü bu tarihten sonraki ilk iş gününden itibaren sayılır.
• İlgili görüntü, dava ihtimaline karşı ayrı bir kopya olarak ve cihazdan bağımsız saklanır.
• Orijinal kayıt cihazındaki ilgili aralık, üzerine yazılmayacak şekilde korumaya alınır.
• Kopyanın alındığı tarih, kişi ve yöntem tutanağa yazılır.
• Dava sonuçlanıp saklama gerekçesi bitince kayıt imha tutanağıyla silinir.

Güvenlik için çekilen görüntüyü performans ve disiplin için kullanmak: amaç sınırı

Yalnızca güvenlik amacıyla aydınlatılan kameranın görüntüsünü çalışan performansını ölçmek veya genel disiplin takibi için kullanmak, KVKK m.4/2-c ve ç'deki amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ilkesi bakımından sorun yaratabilir. Hırsızlık, hasar veya kavga gibi güvenlik olayının tespiti kameranın kuruluş amacıyla doğrudan ilişkilidir; mola sürelerini, telefon kullanımını ya da çalışma hızını sürekli izlemek ise başka bir amaçtır ve ayrıca aydınlatılmasını gerektirir.

Türk Borçlar Kanunu m.419 da işverenin işçiye ait kişisel verileri yalnızca işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya iş sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabileceğini söyler. Bu yüzden kamera aydınlatma metninde disiplin soruşturmasında kullanım ihtimali yazılı olmalıdır; "yalnız güvenlik" yazıp sonradan her tür takibi yapmak delilin tartışılmasına yol açar.

Çalışan takibinin sınırları, ölçülülük testi ve diğer izleme araçları için çalışan takibi ve KVKK yazısı ayrıntı verir. Genel kural basittir: hangi amaçla çekildiyse o amaç için kullanılır; yeni bir amaç varsa önce çalışan bilgilendirilir.

İşçi açısından: kayıt talebi, itiraz ve süreler

Kamera kaydı gerekçesiyle işten çıkarılan işçi, önce fesih bildirimindeki gerekçeyi ve tarihlerini inceler; kaydın ne zaman izlendiği ve altı iş günü süresinin aşılıp aşılmadığı ilk kontrol noktalarıdır. Fesih bildirimini, savunma yazılarını ve imzaladığı belgeleri saklamalıdır.

İşçi, KVKK m.11 uyarınca işverenden görüntüsünün işlenip işlenmediğini ve buna ilişkin bilgiyi isteyebilir. Talebin kayıt silinmeden önce yapılması önemlidir; çünkü saklama süresi dolmuş bir görüntüye artık erişilemeyebilir. Kişisel verinin hukuka aykırı işlenmesi iddiası için Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na şikâyet yolu da vardır; bu yolun işçinin iş davasına yerine geçmediği unutulmamalıdır.

İşe iade istenecekse iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (İş Kanunu m.20). İşe iade için iş güvencesi şartlarının (otuz işçi, altı ay kıdem) sağlanması gerekir; kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için süreler ve dava şartı farklıdır, bu nedenle bir avukata veya işçi sendikasına danışılması yararlıdır.

• Fesih bildirimini ve tebliğ tarihini saklayın; bir aylık arabulucu süresi bu tarihten işler.
• Savunma verirken olayın anlatımını yazılı ve tarihli yapın.
• Kayıt silinmeden önce KVKK m.11 kapsamında yazılı bilgi talebi gönderin.
• Aydınlatma metni, levha ve imzaladığınız belgeler gibi izlemeden haberdar olma kanıtlarını toplayın.
• Süreleri kaçırmamak için bir avukata veya sendikaya hemen başvurun.

Kurulumcu için not: kayıt süresi ve dışa aktarma ayarı

Kurulumcu açısından konunun teknik karşılığı, işletmenin hukuki süreyi karşılayacak kayıt süresine ve güvenilir dışa aktarma yöntemine sahip olmasıdır. Müşteri 30 gün sakladığını sanırken disk 10 günde döngüye girerse, altı iş günü içinde bile dava için gereken görüntü kaybolabilir. Kayıt süresi şu formülle hesaplanır: günlük kayıt (GB) = bit hızı (Mbit/sn) × 10,8. Örneğin 4 Mbit/sn ile sürekli kayıt yapan bir kamera günde yaklaşık 43 GB, 30 günde yaklaşık 1,3 TB gerektirir. Diskte kamera sayısıyla çarpılan bu değer ve bir miktar pay bırakılmalıdır.

Dışa aktarmada hedef, görüntünün değiştirilmediğini gösterebilmek ve olayın tarih-saat bilgisini güvenilir tutmaktır. Kayıt cihazı saati bir NTP sunucusuyla senkronize edilmeli, yedek alınan dosyaya cihazın kendi oynatıcısı eklenmeli ve olay aralığı cihazda korumalı olarak işaretlenmelidir. Pek çok kayıt cihazında belirli aralığı kilitleme veya silinmeye karşı koruma seçeneği vardır; menü adı üreticiden üreticiye değişir.

Müşteriye yazılı bırakılması önerilen noktalar vardır. Kayıt süresi ve diske göre hesabı, aydınlatma levhası için konum önerisi, kullanıcı yetkileri ve parola politikası, dışa aktarma adımları ve saat senkronizasyonu müşteriyle paylaşılır. Hukuki yorum kurulumcunun işi değildir; ancak teknik dokümantasyon müşterinin hukuki yükümlülüklerini yerine getirmesini kolaylaştırır. Marka ve model fark etmeksizin (örneğin Hikvision, Dahua veya Uniview cihazları) bu ayarlar cihaz menüsünde bulunur.

• Disk kapasitesini bit hızı × 10,8 × gün × kamera sayısı ile hesaplayın.
• Cihaz saatini NTP ile senkronize edin ve saat dilimini doğrulayın.
• Olay aralığının korumalı kilitleme özelliğini müşteriye gösterin.
• Dışa aktarılan dosyaya oynatıcıyı ekleyin ve dışa aktarma kaydı tutun.
• Erişim yetkilerini rollerle sınırlayın ve işlem kaydını açık tutun.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi, kamera sistemi kurulumu ve bakımı yapan firmaları bayi listesi üzerinden il il bulmanızı sağlayan bir dizindir; kayıt süresi ve dışa aktarma ayarlarını doğru kurabilecek bir kurulumcuyu buradan arayabilirsiniz. Kurulumcular ve toptancılar, ürün ve stok bilgisine pazar sayfasından ulaşabilir. Firmanızı eklemek için kaydol sayfası kullanılır. Bu yazı hukuki tavsiye değildir; somut bir fesih veya dava için bir avukata başvurun.