Güvenlik Kamerası Projesi İçin Teknik Şartname Nasıl Yazılır? Markasız, Ölçülebilir ve Test Edilebilir Şartname Rehberi

Kamera teknik şartnamesi nedir ve neden marka yazmadan hazırlanır?

Teknik şartname, satın alınacak kamera sisteminin sağlaması gereken özellikleri ölçülebilir biçimde tarif eden ve tekliflerin aynı zeminde karşılaştırılmasını sağlayan belgedir. İyi bir şartname “hangi marka” sorusuna değil, “sistem ne yapabilmeli ve bunu nasıl ispatlayacak” sorusuna cevap verir.

Kamu alımlarında bu bir tercih değil kuraldır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 12. maddesi (Şartnameler) teknik kriterlerin verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olmasını, rekabeti engelleyici hususlar içermemesini ve tüm istekliler için fırsat eşitliği sağlamasını ister. Aynı madde, belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürünün belirtilemeyeceğini ve belirli bir marka ya da modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyeceğini söyler. Ulusal veya uluslararası standart yoksa ya da teknik özellik başka türlü belirlenemiyorsa, ancak “veya dengi” ifadesiyle marka veya model belirtilebilir.

Özel sektör ve site yönetimi projelerinde aynı yaklaşım pratik fayda sağlar. Markasız ve ölçülebilir şartname daha fazla kurulumcudan karşılaştırılabilir teklif almayı mümkün kılar, ileride yedek ürün bulmayı kolaylaştırır ve tek üreticiye bağımlılığı azaltır. Mevzuatın güncel metnini ilgili idarenin hukuk müşavirliği veya ihale birimiyle birlikte kontrol etmek gerekir; bu yazı hukuki görüş değildir.

Kamera için hangi ölçülebilir kriterler yazılmalı?

Kamera maddeleri “iyi görüntü versin” gibi öznel ifadeler yerine sayı, birim ve ölçüm koşuluyla yazılmalıdır. Her kriterin yanında teklif verenin hangi belgeyle (katalog, test raporu, sertifika) ispat edeceği de belirtilirse değerlendirme tartışmasız hale gelir.

• Çözünürlük ve görüntü hızı: Örneğin “en az 4 MP (2560x1440), ana akışta 25 kare/sn”. Çözünürlük tek başına yetmez; hedefte ihtiyaç duyulan piksel yoğunluğu da yazılır. Hesap için DORI ve piksel yoğunluğu (PPM) rehberine bakın.
• Minimum aydınlatma: Renkli modda lüks değeri ve hangi diyafram/enstantane koşulunda ölçüldüğü; gece moduna geçişte kızılötesi (IR) menzili metre olarak yazılır.
• WDR (geniş dinamik aralık): “En az 120 dB WDR” gibi desibel değeri. Giriş kapıları ve cam cepheler gibi zıt ışıklı sahneler için bu kriter kritiktir.
• Video sıkıştırma: H.265 ve H.264 desteği; mümkünse akıllı kodlama (dinamik bit hızı düşürme) ve en az iki bağımsız akış (ana ve alt akış).
• IP koruma sınıfı: IEC 60529 (IP Kodu) kapsamında dış mekân kameraları için en az IP66 gibi bir değer. İlk rakam toz, ikinci rakam su korumasını gösterir.
• IK darbe dayanımı: Vandalizm riski olan alanlar için IK sınıfı (ör. IK10, 20 joule darbe enerjisine karşılık gelir).
• Çalışma sıcaklığı ve nem: Montaj bölgesinin gerçek iklimine göre aralık (ör. -30 °C ile +60 °C) ve bağıl nem sınırı.
• Mercek ve görüş açısı: Sabit odaklı ya da motorlu varifokal; yatay görüş açısı derece olarak veya odak uzaklığı aralığı olarak.
• Sistemin ek işlevleri: Sabotaj (tamper) algılama, mikro SD kart yuvası, ses girişi, alarm giriş/çıkışı gibi proje için gerçekten gerekli olanlar. Gereksiz özellik yazmak, teklif verebilecek ürün sayısını yapay biçimde daraltır.

Birlikte çalışma ve güç: ONVIF ile PoE nasıl yazılır?

Farklı üreticilerin kamera ve kayıt cihazının birlikte çalışabilmesi, markayı sabitlemeden elde edilebilecek en güçlü ölçütlerden biridir ve bu ölçüt ONVIF profilleriyle yazılır. ONVIF'in resmi sitesine göre Profile S, T ve G video sistemlerinde, Profile M ise hem video hem geçiş kontrol sistemlerinde kullanılabilir. Profillerin kapsamı için ONVIF nedir rehberine bakabilirsiniz.

Pratikte kamera için “ONVIF Profile S ve Profile T uyumlu”, kayıt cihazı için “ONVIF Profile S, T ve G destekli” gibi bir ifade yazılır. Profile T'nin H.264 ve H.265 sıkıştırma, görüntü ayarları, hareket ve sabotaj olayları ile metadata akışını kapsadığı ONVIF sayfasında belirtilir. Teklif verenden ürünün ONVIF'in uyumlu ürünler veri tabanında yer aldığını gösteren çıktı ya da uygunluk beyanı istemek, “ONVIF uyumlu” iddiasını doğrulanabilir kılar.

Güç tarafında kameranın ve anahtarın PoE sınıfı yazılır: IEEE 802.3af (Type 1) tipik olarak 15,4 W'a, 802.3at (Type 2, PoE+) 30 W'a, 802.3bt (Type 3 ve Type 4) ise 60 W ve 90 W'a kadar sağlayıcı gücü tanımlar. Motorlu, ısıtıcılı ya da güçlü IR'li kameralar daha yüksek sınıf gerektirebilir. Şartnamede ayrıca anahtarın toplam PoE güç bütçesi, Cat5e/Cat6 bağlantıda 100 metre kablo sınırı ve gerekirse fiber omurga belirtilmelidir.

NVR için kanal, bant genişliği ve disk kapasitesi nasıl hesaplanır?

Kayıt cihazı maddesi, kanal sayısı, toplam gelen veri hızı, disk kapasitesi ve saklama süresi arasındaki ilişki hesaplanarak yazılmalıdır; “16 kanallı NVR” yazmak tek başına yetersizdir. Hesap dört adımda yapılır.

Aşağıdaki formül sürekli kayıt için geçerlidir; hareketle kayıt kullanılacaksa gerçekçi bir doluluk oranıyla çarpılır ve bu oran şartnamede açıkça yazılır.

• 1. Kanal sayısı: Mevcut kamera sayısına ileride eklenecek yaklaşık %20-25 yedek kanal eklenir.
• 2. Gelen bant genişliği: Toplam hız = kanal sayısı x kamera bit hızı. Örnek: 16 kamera x 4 Mbps = 64 Mbps. NVR'ın belirtilen “gelen bant genişliği” değeri bunun üstünde olmalı, güvenlik payı bırakılmalıdır. Yazılacak değer, kayıt, canlı izleme ve geri oynatma yükünü birlikte karşılamalıdır.
• 3. Günlük depolama (GB): Bit hızı (Mbps) x 86.400 saniye / 8 / 1000 = bir kameranın bir günde ürettiği GB. Örnek: 4 Mbps için 4 x 86.400 / 8 / 1000 = 43,2 GB/gün.
• 4. Toplam kapasite: Kamera başına günlük GB x kamera sayısı x saklama günü. Örnek: 43,2 x 16 x 30 = 20.736 GB, yaklaşık 20,7 TB net kapasite.
• 5. RAID payı: Brüt disk kapasitesi, seçilen RAID düzeyine göre artırılır. RAID 5'te bir disk, RAID 6'da iki disk eşdeğeri kapasite eşlik bilgisine gider. Düzeyleri ve yedekli depolama mantığını kamera kaydı için RAID rehberinde bulabilirsiniz.
• 6. Disk sınıfı: 7/24 yazma için tasarlanmış gözetim sınıfı disk, sıcak değişim (hot-swap) yuvaları ve disk arızası alarmı şartnamede istenir.

Yazılım, lisans ve siber güvenlik koşulları nasıl belirlenir?

Lisans koşulları baştan yazılmazsa, proje bittikten sonra kanal başına ya da kullanıcı başına ek ücretler ortaya çıkabilir. Şartnamede, teklifteki yönetim yazılımı için lisansın kalıcı mı yoksa abonelik mi olduğu, kanal ve kullanıcı sınırı, ileride kanal eklendiğinde lisans koşulu ve güncellemelerin süresi açıkça istenmelidir.

Aşağıdaki koşullar, yazılım ve cihaz tarafında asgari bir çerçeve oluşturur.

• Yönetim yazılımı ve mobil izleme uygulamasının kullanım hakkı teklife dahil olmalı, lisans türü ve sınırları yazılı beyan edilmelidir.
• Rol bazlı kullanıcı yetkilendirmesi, işlem günlüğü (log) kaydı ve güçlü parola politikası zorunlu tutulmalıdır.
• İlk kurulumda varsayılan parolanın değiştirilmesi zorunlu olmalı, şifreli iletişim (HTTPS) desteklenmelidir.
• Uzaktan erişim için açık port yerine VPN gibi güvenli yöntemler tercih edilmeli.
• Cihaz yazılımı (firmware) güncellemelerinin üretici tarafından ne kadar süreyle verileceği ve güvenlik açıklarının nasıl bildirileceği teklifle birlikte taahhüt edilmelidir.
• Kayıtların dışa aktarımı için açık bir biçim (standart video kodeği ile oynatıcı) ve kayıt bütünlüğünü doğrulama yöntemi sorulmalıdır.

Garanti, yedek parça ve servis süresi şartnamede nasıl yer almalı?

Garanti maddesi süreyi, kapsamı ve müdahale koşullarını birlikte yazmalıdır; yalnızca “2 yıl garanti” ifadesi arıza anındaki sorumluluğu belirsiz bırakır. Garanti süresinin başlangıcı olarak kabul tutanağı tarihinin esas alınması, projelerde sık görülen anlaşmazlıkları azaltır.

Şartnamede en az şu başlıklar yer almalıdır.

• Garanti süresi ve başlangıcı: Geçici kabul tutanağı tarihinden itibaren, ekipman grubu (kamera, NVR, disk, anahtar) bazında ayrı ayrı yazılır.
• Arıza müdahale süresi: Bildirimden sonra uzaktan müdahale ve sahaya çıkış için saat bazında hedef; çözüm ya da geçici ikame ürün süresi.
• Yedek parça ve ürün sürekliliği: Üreticinin ürünü üretimden kaldırması halinde (EOL) yedek parça ve uyumlu ikame ürün temininin kaç yıl süreceği taahhüdü.
• Teslim edilen belgeler: Seri numarası listesi, garanti belgeleri, uygulama projesi, IP adres ve kablo etiket tablosu, yönetici parolalarının teslim tutanağı.
• Yerel destek: Teknik destek hattı, servis noktası ve eğitim hizmetinin kapsamı.

Kabul testi (saha performans testi) maddeleri nelerdir?

Kabul testi, şartnamede yazılan her ölçülebilir kriterin sahada gerçekten sağlandığının kanıtlanmasıdır; testsiz bir şartname yalnızca niyet beyanı olarak kalır. Gözetim sistemlerinin seçimi, kurulumu, devreye alınması ve test edilmesi için IEC 62676-4 (Video gözetim sistemleri, Bölüm 4: Uygulama kılavuzu) kullanılabilecek uluslararası bir başvuru kaynağıdır; güncel baskısının yürürlük durumu IEC web sitesinden kontrol edilmelidir.

Şartnameye eklenecek asgari test maddeleri aşağıdaki gibidir.

• Görüntü kalitesi testi: Her kamera için tanımlanan hedef mesafede kişi/plaka/yüz ayrıntısının okunabildiği, kayıt ekranından örnek kare ile belgelenir.
• Gece ve zıt ışık testi: Gündüz, alacakaranlık ve gece koşullarında görüntü alınır; WDR ve IR performansı gözle ve kayıtla doğrulanır.
• Kayıt ve saklama testi: Tüm kameraların aynı anda tam bit hızında kayıt yaptığı, belirlenen gün sayısı kadar kaydın disklerde tutulduğu hesapla ve cihaz durum ekranıyla gösterilir.
• Arıza dayanıklılığı testi: Bir diskin çıkarılması, bir kameranın kablosunun koparılması ve elektrik kesintisi senaryosunda sistemin uyarı vermesi ve kayda devam etmesi denenir.
• Geri oynatma ve dışa aktarım testi: Belirli tarih ve saatteki olayın birkaç dakika içinde bulunup harici ortama aktarılması istenir.
• Ağ ve güvenlik testi: Varsayılan parola bırakılmadığı, gereksiz servislerin kapatıldığı ve uzaktan erişimin tanımlı yöntemle sağlandığı kontrol edilir.
• Test tutanağı: Test sonuçları, tarih, katılımcılar ve eksik listesiyle yazılır; eksikler giderilmeden kesin kabul yapılmaz. Proje dosyası ve teslim düzeni için kurumsal güvenlik projesi sunumu rehberine bakılabilir.

“Eşdeğerdir” ifadesi güvenli biçimde nasıl kullanılır?

“Veya dengi” veya “eşdeğeri” ifadesi, marka anılması zorunlu olduğunda başvurulan bir istisnadır ve tek başına şartnameyi yönlendirici olmaktan kurtarmaz. 4734 sayılı Kanun'un 12. maddesine göre bu ifade ancak ulusal veya uluslararası teknik standartların bulunmaması ya da özelliklerin başka türlü belirlenememesi halinde marka veya model anılırken kullanılır. Kural, her zaman önce ölçülebilir özelliği yazmaktır.

Güvenli kullanım için şu yöntem izlenebilir: önce işlevi ve performansı sayısal olarak tanımlayın, ardından gerekirse örnek niteleyici olarak bir ürünü “veya dengi” notuyla anın ve eşdeğerliğin hangi belgelerle (katalog, test raporu, ONVIF uygunluk, standart sertifikası) kanıtlanacağını yazın. Eşdeğerlik değerlendirmesinin hangi ölçütlere göre yapılacağı da belli olmalıdır.

Yedek parça ve mevcut sisteme ek alımlarda, ana ürünün marka ve modelinin belirtilmesi uyumluluk için gerekebilir; bu tür alımlarda mevzuatın özel hükümlerine ve idarenin gerekçesine bakılmalıdır.

Şartnamede yönlendirici ifadelerden nasıl kaçınılır?

Yönlendirici ifade, görünüşte teknik olsa da yalnızca tek bir üreticinin ürününün sağlayabileceği bir özelliği şart koşan ifadedir ve rekabeti kısıtlar. Şartname yazarken her maddeye “bu özelliği başka hangi ürünler sağlar?” sorusu sorulmalıdır.

Kontrol listesi olarak aşağıdaki hataları gözden geçirin.

• Üreticiye özgü bir ürün adı, özel koruma teknolojisi adı veya marka bağlantılı özellik adı yazmak yerine işlevi tarif edin.
• Bir ürünün katalog değerinin kuruşuna kadar aynısını (ör. 3,6 mm, 118,7 dB gibi ince ayrıntıları) şart koşmayın; gerçekten ihtiyaç olan alt sınırı yazın.
• Gereksiz kapalı protokol ya da yalnızca tek yazılımda çalışan özelliği zorunlu kılmayın; açık standartlara (ONVIF, RTSP) dayanın.
• Ürün ağırlığı, renk veya gövde boyutu gibi ihtiyaçla ilgisiz ayrıntıları kısıtlayıcı biçimde yazmayın.
• Aynı şartnamede hem “en az” hem de aksi yönde eşik kullanarak dar bir aralık yaratmayın.
• Şartnameyi yayımlamadan önce farklı üreticilerin kataloglarıyla karşılaştırmalı bir uygunluk kontrolü yapın; en az üç farklı üretici şartı karşılayamıyorsa kriterleri yeniden gözden geçirin.
• Kamu alımlarında mevzuat, idari şartname ve Kamu İhale Kurumu düzenlemeleriyle birlikte okunmalı; güncel yorum için kamu ihaleleri ve güvenlik sistemi projeleri rehberine bakılmalıdır.

Bayifi bu süreçte nerede yardımcı olur?

Şartnameye uygun ürünleri bulmak ve karşılaştırılabilir teklif almak için pazar sayfasındaki toptancıların anlık stoklu ürünleri ve tek talepten çok toptancıya gönderilebilen teklif isteği kullanılabilir. Projeyi üstlenecek kurulumcuyu aramak için il il bayi dizinine bakılabilir. Kurulumcu veya toptancı iseniz firmanızı kaydol sayfasından dizine ekleyebilirsiniz.