Forklift, İş Makinesi ve Kule Vinç Kamerası: Kör Nokta, Yaya Uyarısı ve Operatör Ekranı

Forklift ve iş makinesi kamerası neden kullanılır?

Araç kamerası, operatörün koltuktan doğrudan göremediği bölgeleri bir ekrana taşıyan görüş yardımcısıdır. Forkliftte yük ön görüşü kapatır, geri giderken operatör omzunun üzerinden bakmak zorunda kalır; ekskavatörde, yükleyicide ve silindirde kabin yüksekliği ve gövde yapısı yakın çevrede geniş kör alanlar bırakır; kule vincin operatörü ise yüzlerce metre yukarıda, kancanın altını çoğu zaman göremez.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2025 tarihli Forkliftlerle Güvenli Çalışma Uygulama Rehberi, çoğu durumda forklift operatörlerinin görüşünün kısıtlı olduğunu ve yayaların yol önceliğini otomatik olarak alacağının varsayılmaması gerektiğini söyler. Kamera bu kısıtı azaltmak için vardır; kısıtı ortadan kaldırdığı iddiası taşımaz.

Depo ve şantiyede kamera üç işe yarar: manevra sırasında operatöre canlı görüntü vermek, yük taşırken çatal ucu ve raf hizasını göstermek, kaza veya ramak kala olaylarında kayıt sağlamak. Bu sayfa, bu üç işi yapan sistemin bileşenlerini ve keşifte sorulması gereken soruları anlatır.

İSG mevzuatında kamera zorunlu mu?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, kamerayı adıyla zorunlu kılmaz; görüş alanı kısıtlandığında bunu iyileştirecek yardımcı araçlar kullanılmasını ister. Yönetmeliğin Ek-I bölümünde kendinden hareketli iş ekipmanları için 3.1.6 (ç) bendi, sürücünün görüş alanının kısıtlandığı durumlarda güvenliği sağlamak için görüş alanını iyileştirecek uygun yardımcı araçların kullanılmasını söyler. Ayna da kamera da bu kapsamda değerlendirilebilecek araçlardır; hangisinin yeterli olduğuna risk değerlendirmesi karar verir.

Şubat 2022'de (Resmî Gazete 31754) eklenen 3.1.7 maddesi sıralamayı netleştirir: iş ekipmanı hareket halindeyken kör noktalara kimsenin yaklaşması engellenir. Bu sağlanamıyorsa nesne algılayıcı veya uyarı sistemleri kullanılır; bu da olmuyorsa işaretçi görevlendirilir, çevredeki kişilerle koordinasyon sağlanır ya da alana kimsenin girmesine izin verilmez. Yani önce ayrım, sonra algılama ve uyarı gelir.

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının (forklift ve kule vinç dahil) periyodik kontrolü Ek-III kapsamındadır; standartlarda süre belirtilmemişse en çok yılda bir yapılır. Forkliftlerde operatörün operatör belgesine sahip olması ve mümkünse MYK Endüstriyel Taşımacı yeterliliğini taşıması da bakanlık rehberinde yer alır. Yönetmeliğin güncel metnini ve sonraki değişiklikleri Resmî Gazete'den, kendi sektörünüze özgü şartları ise iş güvenliği uzmanınızdan teyit edin.

• Ek-I 3.1.6 (ç): görüş alanı kısıtlıysa görüşü iyileştiren yardımcı araç.
• Ek-I 3.1.7: kör noktaya kişi yaklaşması önce engellenir; olmuyorsa nesne algılama veya uyarı sistemi; o da olmuyorsa işaretçi.
• Ek-III: kaldırma ve iletme ekipmanlarında periyodik kontrol; kule vinç ve forklift bu tablodadır.

Forkliftte kamera nereye takılır: çatal ucu ve arka görüş

Forkliftte iki ayrı sorun için iki ayrı kamera konumu kullanılır: çatal ucu kamerası yükleme hassasiyetini, arka kamera geri manevra güvenliğini çözer. Çatal ucu kamerası çatal taşıyıcıya takılır ve yükselen çatalla birlikte hareket eder; operatör yüksek rafta paletin giriş deliğini ve çatal ucunu ekranda görür, böylece boynunu uzatmadan raf hizalaması yapar. Arka kamera karşı ağırlığın üzerine veya arkasına yerleşir ve geri giderken arkadaki yaya ile engeli gösterir.

Bakanlık rehberi, arka görüş aynalarının operatörün koltukta dönmesini gerektirmeyecek biçimde ayarlanabilir ve yeterli boyutta olmasını ister; çünkü belini bükerek bakmak kas iskelet sistemi sorunlarına yol açabilir. Kamera aynanın yerine değil, ayna ile birlikte çalışan ikinci bir görüş katmanıdır.

• Çatal ucu kamerası: raf yükleme, palet giriş deliği, dar koridor.
• Arka kamera: geniş açılı mercek, karşı ağırlığın korunaklı bir noktası, geri vitesle ekranın otomatik açılması.
• Yük ön görüşü kapatıyorsa ön kamera ya da yükü geri sürme kuralı birlikte düşünülür; rehber, yük görüşü kapıyorsa yavaş geri sürmeyi önerir.
• Kablolu çözümde kablo, mast hareketinde kopmayacak şekilde spiral veya zincir kanalıyla taşınır; kablosuz çözümde çatal kamerası pil veya araç beslemesiyle çalışır ve aktarım gecikmesi yük hareketine göre denenir.
• Takılacak parça forklifte kaynak ya da delik gerektiriyorsa üreticiden onay alınır; rehber, yapıda değişiklik için üretici veya tedarikçi tavsiyesi ister.

Forklift yaya uyarısı: mavi ışık, radar ve yapay zekâ

Mavi ışık, forklift çatısından yere büyük bir mavi nokta yansıtarak aracın geliş yönünü yayaya önceden gösteren görsel bir uyarıdır. Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı bu uygulamayı, özellikle gürültülü ortamlarda aracın sesinin duyulmadığı yerlerde yararlı bulur; ancak ışığın anlamı çalışanlara ve ziyaretçilere anlatılmadıkça işe yaramaz.

Bakanlık rehberi uyarı sistemleri arasında kornaları, yanıp sönen baş üstü ışıklarını ve dönüş alarmlarını sayar. Mavi ışık bu listeyi tamamlayan bir seçenektir; yayanın yol önceliğini garanti etmez.

Yaya algılama sistemleri üç temel teknolojiyle çalışır ve her birinin sınırı farklıdır. Radar ve ultrasonik sensörler hareketli nesneyi algılar ama yaya ile kolilerin ayrımını yapamayabilir. Yapay zekâ destekli kameralar görüntüde insanı sınıflandırarak yanlış alarmı azaltır; toz, düşük ışık ve kısmen kapalı gövde başarıyı düşürür. Yayanın taşıdığı etiket (UWB gibi) sistemleri ise görüş hattı gerektirmez ama herkesin etiketi takması şartına bağlıdır.

Alarm çok sık ve gereksiz çalarsa operatör alışır ve ciddiye almaz. Bu yüzden algılama mesafesi, yön ve hız bilgisiyle ayarlanmalı, sistem kaydı da sahada alarm sayısıyla birlikte izlenmelidir.

• Mavi ışık: ileri ya da geri yönde yere yansıyan nokta; yanıp sönen çatı ışığından ayrıdır.
• Radar ve ultrasonik: nesne algılar, sınıflandırmaz.
• Yapay zekâ kamera: insanı ayırt eder, ışık ve kirliliğe duyarlıdır.
• Etiketli sistem: yayaya takılan cihazla uyarır, etiketsiz kişiyi tanımaz.

Ekskavatör, yükleyici ve iş makinesi kamerası

İş makinesinde kamera sistemi genellikle makinenin dört yanına yerleştirilen geniş açılı kameralar ve kabinde tek ekranda birleşen görüntüden oluşur. Arka, sağ yan, sol yan ve gerekirse ön kamera ayrı ayrı veya bölünmüş ekranda izlenir; bazı sistemler dört görüntüyü kuş bakışı tek görüntüde birleştirir.

Standartlar bu alanı birbirini tamamlayan parçalara ayırır: ISO 5006 operatörün doğrudan görüş şartlarını, ISO 14401 aynalarla dolaylı görüşü, ISO 16001:2017 ise toprak hareketi makineleri (iş makineleri) için nesne algılama sistemlerinin ve görüş yardımcılarının performans gereklerini ve testlerini tanımlar. ISO 16001 görsel ve sesli uyarıları, çalışma güvenilirliğini ve çevre şartlarına uyumu kapsar. Bu sistemler doğrudan görüşün yerini almaz, onu destekler.

Titreşim, toz ve su, iş makinesi kamerasının en sık bozulma nedenidir. Muhafaza için IEC 60529'a göre IP67 ve üzeri koruma sınıfı aranır; yıkama ile temizlenen makinelerde yüksek basınçlı sıcak suya dayanım için IP69K gibi üretici belgesi istenir. Titreşim ve darbeye dayanımın IEC 60068 serisi deney yöntemleriyle belgelenip belgelenmediği üreticiden sorulur. Soğuk bölgede buğulanma, sıcak bölgede aşırı ısınma ve mercekte çamur birikimi için kapak ve konum seçimi önem kazanır.

Kamera, çalışma sırasında hasar görebilecek yerlerden uzak, yük ve kepçe hareketinin dışında konumlandırılmalıdır. Kabloların hidrolik hatlardan ve sıcak yüzeylerden ayrılması, ana şaltere yakın sigortalı beslemeyle çalışması gerekir.

Kule vinç kanca kamerası ve kablosuz görüntü aktarımı

Kule vinç kanca kamerası, kolun veya arabanın altından kancayı ve yükü aşağıdan gösteren, görüntüyü operatör kabinine kablosuz ileten bir sistemdir. Operatör yüksekte oturduğu için yükün konumunu, kancaya bağlanan elemanları ve yükün altındaki zemini zor görür; kamera bu mesafeyi kısaltır. Telsizle yönlendiren sinyalcinin yerini almaz, onun yönlendirmesini destekler.

Kamera genellikle araba (trolley) üzerine monte edilir, kanca yükseldikçe zoom veya otomatik odak kullanır. Kablo çekmek mümkün olmadığı için görüntü, kule boyunca ya da araba üzerinde bulunan bir verici ile kabine aktarılır. Çözümler genellikle noktadan noktaya köprü, Wi-Fi veya 4G/5G üzerinden çalışır. Her seçimde kuleye ve kabine görüş hattı, yüksekten gelen rüzgâr titreşimi, güç beslemesi (akü veya güneş paneli) ve görüntü gecikmesi değerlendirilir.

Görüntünün gecikmesi yük hareketine göre kabul edilebilir olmalıdır; kablosuz bağlantı kesildiğinde ekranda uyarı verilmeli ve operatör yükü sezgiyle değil sinyalci yardımıyla indirmelidir. Kullanılan frekans bandının ve vericinin Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu düzenlemelerine uygunluğunu üretici belgesinden teyit edin.

Kule vinçlerin güvenlik şartları TS EN 14439 standardında, periyodik kontrol ölçütleri ise Yönetmeliğin Ek-III bölümündeki tabloda atıf yapılan standartlarda (ör. TS ISO 9927-1) yer alır. Kamera takılması vincin yapısal ve elektriksel dengesine müdahale ettiği için vinç üreticisi veya servis firmasıyla önceden konuşulmalıdır.

Operatör ekranı, güç, kayıt ve KVKK

Operatör ekranı, görüntüyü bakış yönünü bozmayan bir konumda göstermeli ve ışıkta okunur olmalıdır. Ekranın sürüş yönünü kapatmaması, güneşte ve gece parlamaması, geri vitesle otomatik açılması ve titreşimde sabit kalması beklenir. Birden fazla görüntüyü bölünmüş ekranda göstermek yararlıdır; ancak ekran fazla bilgi gösterirse dikkat dağılır, bu yüzden hangi kamerayı ne zaman göstereceği kullanım senaryosuna göre belirlenir.

Elektrikli forkliftlerde akü gerilimi kameradan yüksek olduğu için yalıtımlı bir DC-DC dönüştürücü kullanılır. Forklift aküsü genellikle 24 ile 80 volt arasındadır, kameralar ve ekranlar ise çoğunlukla 12 volt ile çalışır. Dönüştürücü, gerilim dalgalanmasına, ters bağlantıya ve ani yük düşmesine karşı korumalı olmalı; kamera sistemi araç kontağıyla birlikte açılıp kapanmalıdır.

Kaydedici ve 4G modül eklenirse görüntü kaza sonrası incelenebilir ve yönetici uzaktan sahayı izleyebilir. Çalışanların görüntülendiği bir kayıt kişisel veri işleme sayılır; 6698 sayılı KVKK kapsamında aydınlatma yapılması, kaydın amacına uygun tutulması ve saklama süresinin belirlenmesi gerekir. Kabin içini gösteren operatör kamerası ayrıca değerlendirilmelidir; ayrıntıları kurumunuzun hukuk danışmanı ve KVKK mevzuatı üzerinden teyit edin.

Keşifte kurulumcuya sorulacak sorular

Doğru keşif, kamera satın almadan önce ekipmanın, çalışma alanının ve risk değerlendirmesinin birlikte incelendiği sorular listesidir. Aşağıdaki sorular, hem kurulumcunun hem işletmenin sahada aynı bilgiye ulaşmasını sağlar.

• Hangi ekipman, hangi model ve yaş? Elektrikli mi, dizel mi; akü gerilimi kaç volt?
• Kör nokta nerede? Operatör koltuktan hangi bölgeleri göremiyor ve olay hangi manevralarda yaşanıyor?
• Yaya-araç ayrımı ve trafik yönetim planı var mı? Kamera bunu tamamlayacak şekilde mi kurgulanıyor?
• Muhafaza: toz, yıkama, sıcaklık, titreşim için IP sınıfı ve üretici deney belgesi nedir?
• Görüntü aktarımı kablolu mu, kablosuz mu, 4G mi? Gecikme ve kopma durumunda ekranda ne görünüyor?
• Ekran nereye yerleşiyor ve operatörün bakış yönünü kapatıyor mu?
• Yaya algılama radarı veya yapay zekâ ekleniyor mu? Alarm mesafesi ve yanlış alarm sayısı nasıl denenecek?
• Kayıt var mı? Saklama süresi, erişim yetkisi ve KVKK aydınlatması kim tarafından yapılacak?
• Ekipman üreticisi ve periyodik kontrol yapan kişi bu değişikliği biliyor mu?

Bayifi bu konuda nerede devreye girer?

Bayifi, güvenlik kamerası kurulumcuları ile toptancıları buluşturan bir pazar yeri ve il il firma dizinidir. Depo, fabrika ve şantiye için kurulumcu aramak isterseniz bayiler sayfasından veya İstanbul, İzmir ve Ankara rehberlerinden başlayabilirsiniz; toptancıların stoklu ürünleri ve tek talepte çok teklif için pazar sayfasına bakabilirsiniz. Alan güvenliğini bütünüyle ele alan fabrika, depo ve şantiye güvenliği rehberi ve şantiye zaman atlamalı kamera yazısı bu konuyu tamamlar. Firmanız kurulum ya da toptan satış yapıyorsa kaydol sayfasından kayıt olabilirsiniz.