Araç Sayma ve Trafik Analizi Kamerası: Site, Fabrika ve Otopark Yolunda Araç Sınıfı, Yön ve Yoğunluk Raporu

Araç sayma kamerası nedir ve nasıl çalışır?

Araç sayma kamerası, görüntüde yoldaki araçları algılayıp takip eden ve belirlenen bir sanal çizgiyi geçtiklerinde sayaç artıran bir video analitik işlevidir. Çizgi geçme (line crossing, tripwire) mantığı güvenlik kameralarındaki ihlal algılamayla aynıdır; fark, sonucun alarm yerine sayı olarak biriktirilmesidir. Üretici belgelerinde bu işlev, çizginin iki tarafının A ve B diye adlandırıldığı ve yalnızca A'dan B'ye, yalnızca B'den A'ya ya da iki yönde birden algılamanın seçilebildiği biçimde anlatılır.

Yön bilgisi, aynı yolda giren ve çıkan araçları ayrı saymayı sağlar. Hedef türü filtresi (örneğin yalnızca araç) insan, hayvan ve gölge gibi nedenlerle oluşan sayımları dışarıda bırakır; en küçük ve en büyük hedef boyutu ayarı da çok küçük ya da çok büyük hedeflerin sayıma karışmasını azaltır. Çizgi kuralının ayrıntıları için hat geçme ve bölge ihlali ayarı rehberine bakabilirsiniz.

• Algılama: kamera ya da kayıt cihazı karedeki araç şeklini bulur.
• Takip: aynı araç ardışık karelerde tek hedef olarak izlenir; böylece bir araç iki kez sayılmaz.
• Çizgi kontrolü: hedefin çizgiyi hangi yönde geçtiği belirlenir.
• Sınıflandırma: destekleyen modellerde hedefin sınıfı etiketlenir.
• Kayıt: olay sayaca ve zaman damgasıyla rapor tablosuna yazılır.

Sayma, sınıflandırma ve plaka tanıma arasındaki fark

Araç sayımı plaka okumadan yapılabilir; plaka tanıma ise her aracı tek tek tanımlamak için kullanılır ve amaç farklıdır. Sayım sorusu kaç aracın, hangi yönde, hangi saatte geçtiğidir. Plaka tanıma sorusu ise geçen aracın kim olduğu ve izinli listede olup olmadığıdır. Yalnızca sayı gerekiyorsa plaka okumamak, hem kurulumu sadeleştirir hem de kişisel veri işlemeyi baştan azaltır.

Sınıflandırma, sayımın üçüncü katmanıdır ve her model aynı ayrıntıyı vermez. Bazı kameralar yalnızca insan ve araç ayrımı yapar; otomobil, kamyonet, kamyon, otobüs ve motosiklet gibi ayrıntılı sınıflar için modelin ve yazılımın bu özelliği desteklediği üretici belgesinden teyit edilmelidir. Sınıf ayrımı gerekliyse bu, teklif aşamasında yazılı olarak sorulmalıdır.

Plaka ile sayımın birlikte kullanıldığı tesislerde sayaç ve plaka kaydı ayrı tutulabilir: sayım anonim ve toplu kalır, plaka yalnızca erişim kontrolü gereken kapıda okunur. Plaka tabanlı çözüm için plaka tanıma sistemi nasıl çalışır yazısı, otopark içi doluluk hesabı için otopark doluluk sayımı ve yönlendirme tabelası yazısı daha uygundur. Bu rehber, doluluk yerine yol ve kapı geçişine odaklanır.

Hangi yerlerde kullanılır?

Araç sayma, bir giriş-çıkış noktasının ya da özel yolun yükünü ölçmek isteyen her işletmede işe yarar; kamu yolu trafiğini denetlemek için tasarlanmış bir araç değildir. Kullanım alanları, kararı sayıya bağlayan yönetimlerin ihtiyacından doğar.

• Site girişi: gün içi giriş ve çıkış yoğunluğu, ziyaretçi ve servis araçlarının payı, bariyer ve güvenlik kulübesi vardiya planı.
• Sanayi sitesi: ana caddedeki ağır vasıta geçişi, sabah ve akşam sıkışma saatleri, yol bakım ve aydınlatma önceliği.
• Fabrika kapısı: sevkiyat ve hammadde kamyonlarının saatlik dağılımı, kapıda bekleme ve yığılma tespiti.
• Lojistik sahası: rampa ve kapı başına araç sayısı, yön dağılımı, yoğun saatlerde ek personel planı.
• AVM otopark rampası: rampa girişinde saatlik araç akışı, çıkış yoğunluğunda kasa ve bariyer kapasitesi planı.
• Özel yollar: belediye sınırı dışındaki kampüs, liman, maden ve şantiye yolları gibi işletmeye ait geçişler.

Montaj açısı, yükseklik ve şerit sayısı

Sayım doğruluğunu en çok belirleyen şey kameranın nereye ve hangi açıyla takıldığıdır; yazılım ayarı kötü montajı tamamen düzeltemez. Genel ilke, araçların görüntüde birbirinin önünü kapatmadan, öne ya da arkaya yakın bir açıyla ve tek bir çizgiyi net kesecek biçimde görünmesidir.

Yüksekte ve yola uzun bir açıyla bakan kamera araçları daha ayrı görür; alçak ve yana bakan kamera ise yan yana ya da arka arkaya duran araçları tek hedef gibi birleştirebilir. Şerit sayısı arttıkça tek kameranın doğruluğu düşer, çünkü şeritler arasında örtüşme ve hedef kaybı olasılığı büyür. Çok şeritli girişlerde kamerayı şerit grubuna bölmek ya da her şerit için ayrı kamera kullanmak güvenli yaklaşımdır. Montaj ölçüleri üreticinin model bazlı kurulum kılavuzuna göre belirlenmelidir.

• Çizgiyi, araçların birbirinden en çok ayrıldığı ve hızlarının sabit olduğu yere çizin; durak, kavşak ve bariyer önünden kaçının.
• Aracın görüntüdeki genişliği, modelin önerdiği asgari piksel ölçüsünün altına düşmemelidir; bu değer model belgesinde yer alır.
• Kamerayı salınmayan, rüzgârda titremeyen bir direğe ya da sabit duvar konsoluna alın.
• Güneşe ya da önden gelen farlara doğrudan bakan konumdan kaçının.
• Montajdan sonra çizgiyi canlı görüntüde bir araç geçirerek sınayın.

Gece, far ve yağmur doğruluğu nasıl etkiler?

Gece, far parlaması ve yağmur sayım hatasını artırır; bunların etkisi montajda ve aydınlatma planında önceden azaltılabilir. Karşıdan gelen far, kamerada aracın gövdesini saklayıp iki farı iki ayrı hedef gibi gösterebilir. Islak zeminde yansıyan ışık, sahte hedef üretebilir. Yoğun yağmur ve sis ise aracın hatlarını bulanıklaştırarak sınıf ayrımını zorlaştırır.

Bu etkilerin genel nedenleri video analitikte yanlış alarm nedenleri rehberinde ayrıntılı anlatılır; sayım için de aynı mantık geçerlidir. Gece görüntüsünde sınıf ayrımı gündüze göre genellikle zayıflar, bu nedenle gündüz ve gece doğruluğu ayrı ayrı ölçülmelidir.

• Kamerayı farların doğrudan merceğe vurmayacağı biçimde yan ya da yüksek konumlandırın.
• Çizginin geçtiği noktada sabit ve yeterli aydınlatma sağlayın; sayım kamerasını tamamen kızılötesine bırakmak yerine mümkünse gerçek ışıkla destekleyin.
• Yağmurlu ve karlı hava için lens ve koruyucu kapak temizliğini bakım planına alın.
• Gece ve gündüz sonuçlarını ayrı kabul kriteriyle değerlendirin.

Doğruluk sahada elle sayımla nasıl doğrulanır?

Sayım doğruluğunun tek güvenilir kanıtı, aynı sürede yapılan elle sayımla karşılaştırmadır; üretici broşüründeki yüzdeler sizin sahanızdaki sonucu garanti etmez. Doğrulama kısa bir saha testidir ve devreye almanın parçası olarak yapılmalıdır. Kabul kriterini ve yöntemini önceden yazılı kararlaştırmak, sonradan çıkacak anlaşmazlığı önler.

Hata oranı şu formülle hesaplanır: sapma yüzdesi = (sistem sayısı − elle sayı) ÷ elle sayı × 100. Sapma, sınıf bazında da hesaplanmalıdır; çünkü toplam sayı doğru görünürken kamyon ve otomobil birbirine karışıyor olabilir.

• Test penceresi seçin: en az bir yoğun saat, bir sakin saat ve mümkünse bir gece dilimi.
• Elle sayımı, kameradan bağımsız biri sahada yapsın; mümkünse aynı anda video kaydı da alınıp kayıttan tekrar sayılsın.
• Her yön ve her sınıf için ayrı sayın (otomobil, kamyonet, kamyon, otobüs, motosiklet).
• Aynı süre için sistem raporunu alın ve sapma yüzdesini yön ve sınıf bazında hesaplayın.
• Hatalı sayımların nedenine bakın: yan yana geçiş, aracın çizgide durması, far yansıması, sınıf karışması.
• Gerekirse çizgi konumunu, hedef boyutu aralığını veya kamerayı düzeltip testi tekrarlayın.
• Kabul edilen sapma sınırını ve test tarihini kayıt altına alın; mevsim ve yol düzeni değiştiğinde testi yenileyin.

Müşteriye anlam taşıyan raporlar: ham sayıdan karara

Yönetim için değerli olan ham toplam sayı değil, o sayının karara dönüştüğü rapordur. Ham sayı tek başına ‘bugün 2.400 araç geçti’ der; saatlik dağılım, sınıf payı ve yön ise bir şeyin değişmesi gerektiğini gösterir.

Tepe saatin ne kadar sivri olduğunu da ölçebilirsiniz. Karayolu kapasite çalışmalarında kullanılan tepe saat faktörü şöyle hesaplanır: tepe saat faktörü = saatlik hacim ÷ (4 × en yoğun 15 dakikalık hacim). Değer 1'e yaklaştıkça akış gün içinde daha dengelidir; düştükçe kısa süreli patlamalar vardır.

• Tepe saat: günün en yoğun bir saati; bariyer, kapı ve personel planının dayanağı.
• Ağır vasıta oranı: (kamyon + otobüs) ÷ toplam araç × 100; yol dayanımı, gürültü ve yaya güvenliği kararlarında anlamlıdır.
• Yön dağılımı: girişlerle çıkışların saatlik farkı; kapıda birikme ve sahada kalan araç sayısı için ipucu verir.
• Ortalama geçiş: gün toplamının çalışılan saate bölünmesiyle bulunan ortalama saatlik araç sayısı; tek başına yanıltıcıdır, tepe saatle birlikte okunmalıdır.
• Gün ve hafta karşılaştırması: hafta içi ile hafta sonu, kampanya ya da sevkiyat günleri arasındaki fark.
• Veri aktarımı: sayım ve olay bilgisi ONVIF Profile M gibi analitik meta veri tanımlarıyla uyumlu cihazlarda diğer sistemlere aktarılabilir; uyumluluk model bazlı kontrol edilmelidir.

Sınırlar: trafik denetimi, kamu yolu izni ve KVKK

Araç sayma, trafik denetimi ya da ceza işlemi için kullanılamaz; bu yetki kanunla ilgili kolluk ve trafik birimlerine verilmiştir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 2. maddesi, kanunun karayollarında uygulanacağını belirtir ve karayolunu trafik için kamunun yararlanmasına açık yollar olarak tanımlar. Kamuya açık otopark, garaj ve benzeri yerler de aksine hüküm bulunmadıkça bu kapsama girebilir. Özel işletme veya site, bu alanlarda yalnızca kendi yönetim, güvenlik ve planlama amacıyla sayım yapar; hız ya da kural ihlali için yaptırım uygulamaz.

Kamera kamu yoluna ya da kamu alanına bakıyorsa çekim için izin gerekebilir. Montajdan önce yolun sahibi kurum (belediye, karayolları idaresi ya da ilgili idare) ve emniyet birimiyle yazılı olarak görüşülmelidir; bu izin gereksinimi yola ve duruma göre değişir. Kamera yalnızca kendi arazinizin girişine bakıyorsa görüş alanını mülkünüzle sınırlandırmak gerekir.

Plaka okunuyor ya da kaydediliyorsa, Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun rehberi gerçek bir kişiye ait motorlu taşıt plakasını kişisel veri örnekleri arasında sayar. Bu durumda 6698 sayılı Kanun devreye girer: veri sorumlusu amacı belirlemeli, işlemede ölçülü ve amaçla bağlantılı olmalı, kaydı işlendiği amaç için gerekli süre kadar saklamalı ve ilgili kişileri Kanun'un 10. maddesi uyarınca aydınlatmalıdır (girişte uyarı levhası ve ayrıntılı aydınlatma metni). Saklama süresi kanunda her durum için tek bir sayı olarak verilmez; amaca göre işletme belirler ve otomatik silme kurar. Ayrıntı için otopark ve plaka verisi KVKK rehberine bakın. Bu yazı genel bilgi içindir, hukuki danışmanlık değildir.

• Yalnızca sayı gerekiyorsa plaka ve görüntü saklamayın; yalnızca toplam, sınıf ve yön verisini tutun.
• Plaka saklayacaksanız amaç, süre, erişim yetkisi ve silme yöntemini yazılı hale getirin.
• Giriş ve kapılarda kamera ve veri işleme konusunda aydınlatma levhası bulundurun.
• Sayım verisini çalışan performans takibi için kullanmayın; amaç dışı kullanım ayrı bir hukuki dayanak gerektirir.

Bayifi bu konuda nerede yardımcı olur?

Sayım kamerası kurdurmak isteyen işletmeler bayiler sayfasından il il kurulumcu firmaları inceleyebilir; toptancıların anlık stoklu kamera ve analitik uyumlu ürünleri pazar bölümünde listelenir. Kurulumcu ve toptancı firmalar kaydol sayfasından firmalarını kaydedebilir.