Araca GPS Takip Cihazı Takmak Yasal mı? Eş, Çocuk ve Başkasının Aracı İçin KVKK ve TCK Sınırları

Araca GPS takip cihazı takmak suç mudur?

Araca GPS takip cihazı takmak tek başına suç değildir; hukuki sonucu, aracın kime ait olduğu, cihazı kimin taktığı ve izlenen kişinin bundan haberdar olup olmadığı belirler. Cihazın satılması ve kendi malınız olan araca takılması serbesttir. Sorun, cihaz bir insanın hareketlerini onun bilgisi ve rızası olmadan izlemeye başladığında ortaya çıkar.

Türkiye'de konuyu doğrudan düzenleyen tek bir kanun maddesi yoktur; sonuç birkaç mevzuatın birleşiminden çıkar. Anayasa'nın 20. maddesi herkesin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme ve kişisel verilerinin korunmasını isteme hakkını güvence altına alır. Türk Ceza Kanunu'nun (5237) özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar bölümü (madde 132 ile 140) ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) bu güvencenin uygulama araçlarıdır. Medeni Kanun'un kişilik haklarına saldırıyı düzenleyen hükümleri ise tazminat ve saldırının durdurulması yolunu açar.

Pratikte üç soru belirleyicidir: Araç kimin mülkiyetinde, konum bilgisini kim görüyor ve aracı kullanan kişi izlendiğini biliyor mu? Üçüncüsünün cevabı hayır ise ve amaç o kişinin nerede olduğunu öğrenmekse risk yüksektir.

• Kendi aracınız, tek kullanıcı sizsiniz: sorun yok.
• Aracı kullanan herkes bilgilendirilmiş: genellikle sorun yok; amaç hırsızlık, kayıp ve güvenliktir.
• Başkasının aracı, malikin izni yok: mülkiyet hakkı ve sözleşme açısından ayrı bir ihlaldir.
• Aracı kullanan kişiden gizli takip: özel hayatın gizliliği ve kişisel veri hükümleri devreye girebilir.

Hangi durumlar sorunsuzdur: kendi aracını hırsızlığa karşı izlemek

Sahibinin bilgisi dahilinde, çalınma ve kayıp riskine karşı kurulan araç takibi hukuken sorunsuz kabul edilen en yaygın kullanımdır. Aracın maliki cihazı kendisi takıyor, konumu yalnızca kendisi ya da yetkilendirdiği kişiler görüyor ve araç başka biri tarafından kullanılıyorsa o kişi de bilgilendirilmişse, ortada kimsenin gizliliğine müdahale yoktur.

KVKK'nın 28. maddesi, kişisel verilerin yalnızca kendisiyle veya aynı konutta yaşayan aile fertleriyle ilgili faaliyetler kapsamında, üçüncü kişilere verilmemek ve veri güvenliği yükümlülüklerine uyulmak kaydıyla gerçek kişilerce işlenmesini kanunun kapsamı dışında bırakır. Bu istisna, kendi aracınızın güvenliği için bir cihaz kullanmanızı rahatlatır; fakat başka bir insanı izlemek için bir ruhsat değildir.

Takip cihazı çalınmayı önlemez, çalınan aracı bulmaya yardım eder; immobilizer, alarm ve park yeri kamerasıyla birlikte düşünülmelidir. Karavan gibi değerli araçlarda bu birleşim için karavan ve motokaravan güvenliği, park halindeki araç kaydı için araç kamerası ve KVKK yazısı incelenebilir.

• Cihazı ruhsatta malik görünen kişi takar ya da onun yazılı bilgisi vardır.
• Uygulama hesabına yalnızca malik ve onun belirlediği kişiler girer; şifre paylaşılmaz.
• Aracı sizden başka biri de kullanıyorsa kullanıcıya cihazın varlığı ve amacı söylenir.
• Konum geçmişi gereğinden uzun saklanmaz; amaç hırsızlıksa ayrıntılı rota geçmişine gerek yoktur.

Eşin, ortağın veya yetişkin çocuğun aracına rızasız takmak

Eşin, iş ortağının ya da reşit çocuğun aracına, kendisinden gizli olarak konum izleme amacıyla takip cihazı yerleştirmek ceza hukuku bakımından ciddi risk taşır. Evlilik, aracın bir kişinin üzerine kayıtlı olması veya masrafı sizin karşılamanız, diğer kişinin günlük hareketlerini gizlice izleme yetkisi doğurmaz.

Türk Ceza Kanunu'nda bu tür bir eylemde gündeme gelebilecek başlıca hükümler şunlardır. Hangisinin uygulanacağına, olayın ayrıntılarına bakarak savcılık ve mahkeme karar verir; aşağıdaki liste her olayda hepsinin oluştuğu anlamına gelmez.

• TCK 134 (özel hayatın gizliliğini ihlal): bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür. Şikayete bağlı suçtur.
• TCK 135 (kişisel verilerin kaydedilmesi): hukuka aykırı olarak kişisel veri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür. Sürekli kaydedilen konum geçmişi bu kapsamda tartışılabilir.
• TCK 136 (verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme): kişisel verileri hukuka aykırı biçimde başkasına veren, yayan veya ele geçirene iki yıldan dört yıla kadar hapis öngörür.
• TCK 123/A (ısrarlı takip): ısrarlı biçimde fiziken takip etmek veya iletişim araçları ve bilişim sistemleriyle temas kurmaya çalışmak suretiyle kişide ciddi huzursuzluk oluşturmayı cezalandırır; ayrılık kararı verilmiş ya da boşanmış eşe karşı işlenmesi halinde ceza artar. Şikayete bağlıdır.
• TCK 137 (nitelikli haller): suç, belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenirse ceza yarı oranında artırılır; bu madde kurulum yapan kişi ve firmalar için ayrıca önemlidir.

Konum verisi neden kişisel veridir ve KVKK ne ister?

Bir aracın konum geçmişi, araç bir kişiyle ilişkilendirilebildiği anda kişisel veridir; çünkü KVKK madde 3'e göre kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Plaka, ruhsat sahibi, sürücü ya da cihaz hesabındaki ad üzerinden konum bir insana bağlanabilir. Evden işe, hastaneden ibadethanesine kadar gidilen yerler kişinin yaşamı hakkında çok şey söyler.

KVKK madde 4, verilerin hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun, belirli, açık ve meşru amaçlar için, amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmesini ister. Madde 5 uyarınca kişisel veriler, kanundaki istisnalardan biri yoksa ilgili kişinin açık rızası olmadan işlenemez. Açık rıza ise belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rızadır. Gizlice takılan bir cihazda bu şartların hiçbiri yoktur.

Takip hizmetini ticari olarak sunan ya da çalışanın aracını izleyen bir işletme ise veri sorumlusu olur ve madde 10 uyarınca aydınlatma yapmak, madde 12 uyarınca konum verisine yetkisiz erişimi önleyecek teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Bu yükümlülüklere uymayanlar için madde 18'de idari para cezaları öngörülmüştür. İşyerindeki izleme için ayrıntı çalışan takibi ve KVKK yazısındadır.

• İlgili kişi madde 11'e göre verisinin işlenip işlenmediğini öğrenme, düzeltme ve silme talep etme haklarına sahiptir.
• Veri sorumlusuna başvuru yazılıdır ve en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırılır (madde 13).
• Cevap yetersizse ya da verilmezse, cevabı öğrenme tarihinden itibaren otuz ve her hâlde başvurudan itibaren altmış gün içinde Kurula şikayet edilebilir (madde 14).

Reşit olmayan çocuğun aracı veya yolculuğu için takip

Reşit olmayan çocuğun güvenliği için ebeveynin, çocuğun yararını gözeten ve ölçülü bir izleme yapması ile reşit çocuğun gizlice izlenmesi aynı değildir. Velayet, ebeveyne çocuğun bakımı ve korunması konusunda yetki ve sorumluluk verir; fakat bu yetki sınırsız bir gözetim hakkı değildir ve çocuğun özel hayatına saygı yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Uygulamada yaş ve olgunluk belirleyicidir. Okul servisinde ya da yeni ehliyet almış genç bir sürücünün aracında, çocukla konuşulmuş ve nedeni açıklanmış bir takip genel olarak savunulabilir bir tercihtir. On sekiz yaşını doldurmuş çocuğun kendi aracında gizli takip ise yetişkin bir bireyin aracında gizli takiple aynı risklere girer. Çocuğunuza durumu açıkça anlatmak hem hukuki hem ilişki açısından en güvenli yoldur.

Kiralık, leasing ve şirket aracında malikin izni

Aracın maliki siz değilseniz araca cihaz takmadan önce malikin yazılı izni gerekir; kiralık ve finansal kiralama (leasing) araçlarda araç, kiralayan şirketin mülkiyetindedir. İzinsiz takılan cihaz sözleşme ihlali ve iade sırasında hasar sorumluluğu doğurabilir; OBD girişine veya sigorta kutusuna yapılan bağlantı garanti ve sigorta açısından da sorun çıkarabilir.

Ters yönde de aynı ilke geçerlidir: aracı kiralayan şirket kendi malını izleme hakkına sahiptir, fakat aracı kullanan kiracının konumu kiralama süresince kişisel veri olur. Bu nedenle cihazın varlığı, amacı, verinin kimlerce görüldüğü ve saklama süresi sözleşmede ve aydınlatma metninde açıkça yer almalıdır. Rent a car ve filo işletmeleri için ayrıntılar rent a car ve filo kiralamada güvenlik ve GPS yazısında anlatılmıştır.

Şirket aracında izleme iş güvenliği, hırsızlık ve rota yönetimi gibi meşru amaçlarla sınırlı, çalışana önceden bildirilmiş ve ölçülü olmalıdır; mesai dışı konumun sürekli izlenmesi ciddi risk taşır.

• Kiralık araç: kiralayanın yazılı izni olmadan cihaz takılmaz.
• Leasing araç: sözleşme koşulları ve kiralayan şirketin izni kontrol edilir.
• Kiralayan şirketin kendi cihazı: kiracıya sözleşmeyle ve aydınlatma ile bildirilir.
• Şirket aracı: amaç, kapsam ve mesai dışı konum izleme çalışanla yazılı olarak belirlenir.

Aracınızda takip cihazı bulursanız ne yapmalısınız?

Aracınızda size ait olmayan bir takip cihazı şüphesi varsa cihazı bulup delil kaybı yaratmadan resmi mercilere bildirmek en doğru yoldur. Cihaz, kimin taktığını gösteren SIM kart, IMEI numarası ve parmak izi gibi izler taşıyabilir; bu yüzden acele edip çıkarıp atmak ya da kırmak delilin kaybına yol açabilir.

Aşağıdaki sıra genel bir yol haritasıdır; emin değilseniz bir avukattan destek alın.

• Güvenli yerde konuşun: şüphelendiğinizi cihazı takmış olabileceğini düşündüğünüz kişiye söylemeyin.
• Aracı güvenilir bir araç elektrik veya servis ustasına taratın: mıknatıslı kutular alt gövdede, tampon içinde, tekerlek yuvasında; kablolu cihazlar ise OBD girişinde, sigorta kutusunda, torpido altında, koltuk altında veya bagajda bulunabilir.
• Yerinde fotoğraflayın ve kayda geçirin: cihazın yerini, görünümünü ve varsa üzerindeki etiketi, seri numarasını, IMEI bilgisini çekin. Mümkünse tarih ve saatle birlikte tutanak ya da ustadan yazılı not alın.
• Cihazı bozmadan polise, jandarmaya veya Cumhuriyet Başsavcılığına götürün: suç duyurusunda bulunun. Cihaz delil olarak teslim alınır; SIM ve IMEI üzerinden sahibine ulaşma işlemini yetkili makamlar yürütür.
• Süreyi kaçırmayın: şikayete bağlı suçlarda şikayet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme tarihinden itibaren altı aydır (TCK madde 73). Kişisel verilerin kaydedilmesi ve verilerin hukuka aykırı olarak verilmesi veya ele geçirilmesi suçları ise şikayete bağlı değildir (TCK madde 139).
• Güvenliğiniz risk altındaysa: acil durumda 112 veya 155'i arayın; koruma ve uzaklaştırma gibi tedbirler için ilgili mercilere başvurun.

Satış ve kurulum yapan firma için beyan ve rıza belgesi

Takip cihazı satan ve kuran firma, işe başlamadan önce müşteriden aracın kime ait olduğunu ve cihazın amacını yazılı olarak almalıdır. Bunun nedeni yalnızca iş güvenliği değildir: TCK 39 uyarınca suça yardım eden kişi de sorumlu olur ve TCK 137'ye göre meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenen suçlarda ceza artırılır. Belgeler, kurulumcunun iyi niyetini ve özenini göstermek açısından da önemlidir.

Müşteriden alınacak belgenin içeriği, hizmetin türüne göre değişir. Aşağıdaki maddeler bir çerçeve sunar; hukuki metin için bir avukata danışılmalıdır.

• Müşterinin kimliği ve araç ruhsatı; ruhsatta malik başka biriyse malikin yazılı izni veya noterden vekaleti.
• Beyan: cihazın aracın maliki tarafından veya malikin bilgisi dahilinde, hırsızlık ve güvenlik amacıyla takıldığı; aracı kullanan diğer kişilerin bilgilendirildiği.
• Beyan: cihazın bir kişinin rızası olmadan konumunu izlemek amacıyla kullanılmayacağı.
• Konum verisine erişecek hesapların kimlere ait olduğu; hesap sahibi malik veya yetkilendirdiği kişidir.
• Verinin saklama süresi, silme ve kayıt paylaşma kuralları; kurulumcunun uzaktan erişimi olup olmadığı.
• Reddedilecek talepler: eşten saklanacak, bulunması zor yere gizlenecek, aracı kullanan kişinin bilmemesi istenen kurulumlar.

Bayifi'nin bu konudaki yeri

Bayifi, güvenlik, alarm ve araç takip sistemleri kuran firmaları ve toptancıları buluşturan bir B2B pazar yeri ve dizindir. Kurulumcu bulmak için bayiler sayfası, toptan ürün ve stok için pazar, firmanızı dizine eklemek için kaydol sayfası kullanılabilir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için bir avukata danışın.