Alarm Siren Türleri: İç Mekan, Dış Mekan, Flaşörlü ve Piezo Siren Farkı Nedir?

Alarm siren türleri nelerdir? İç mekan ve dış mekan sirenler

Alarm sireni, panelden gelen alarm komutunu ses ve ışığa çevirerek hem davetsiz kişiyi caydırmayı hem de çevreyi haberdar etmeyi amaçlayan cihazdır. Temel ayrım montaj yerine göre yapılır: iç mekan ve dış mekan.

İç mekan sireni yağmur ve güneş görmeyen yerde çalışır; küçük gövdelidir, panelin içine yerleşik olabilir ya da panele kabloyla veya telsizle bağlanan bağımsız bir cihaz olabilir. Asıl görevi içerideki kişiyi uyarmak ve girişin fark edildiğini davetsiz kişiye hissettirmektir.

Dış mekan sireni ise cepheye takılır ve hava şartlarına, darbeye ve sabotaja dayanacak şekilde tasarlanır. Üreticiler cihazları EN 50131-4 standardındaki derece ve ortam sınıfına göre belirtir: standart, uyarı cihazlarını EN 50131-1'deki dört güvenlik derecesine karşılık gelen dört dereceye ve iç ile dış mekanı kapsayan dört ortam sınıfına ayırır (EN 50130-5 ile uyumlu).

Dış sirenler başlıca şu ayrıntılarla ayrışır:

• Kutulu (bell box) siren: ses üreteci, elektronik kart ve sabotaj kontaklarını metal veya plastik bir kasa içinde taşır.
• Flaşörlü siren: sesin yanında xenon veya LED flaş ışığı verir.
• Bataryalı / kendi aküsü olan siren: kasasında yedek akü bulunur; panel kablosu kesilse bile çalabilir.
• Panel beslemeli siren: gücünü panelden alır, kendi yedeği yoktur; daha basit ve küçük kurulumlarda kullanılır.

Piezo siren ile hoparlör (kompresyon) tipi siren farkı nedir?

Piezo siren ses üretimini piezoelektrik bir disk titreşimiyle yapar; hoparlör tipi (kompresyon sürücülü) siren ise elektromanyetik bir sürücü ve genellikle huni gibi bir yönlendirici kullanır. Bu fark sesin tonunu, enerji tüketimini ve boyutunu belirler.

Piezo siren: dar bir frekans bandında, tiz ve nüfuz edici bir ses verir. Az akım çeker, küçük ve hafiftir; bu yüzden iç mekan sirenlerinde ve pille çalışan kablosuz sirenlerde yaygındır. Ses tonu çoğunlukla tek bir karakterdedir.

Hoparlör (kompresyon) tipi siren: daha geniş bir frekans aralığını çalabilir, çeşitli ton ve desen üretmeye ya da farklı alarm türlerini ayırmaya elverişlidir. Genellikle daha fazla akım çeker ve daha büyük bir kasa ister; bu nedenle dış mekan ve geniş alanlar için tercih edilir.

Her iki tipte de ses basıncı, panelin vereceği gerilime, sirenin kasasındaki yönlendiriciye ve montaj yerine bağlıdır; tipi tek başına 'daha güçlü' ya da 'daha zayıf' diye sıralamak doğru olmaz. Karar, mekânın büyüklüğüne, güç kaynağına ve istenen ses karakterine göre verilir.

Kablosuz siren nedir? Tek yönlü ve çift yönlü fark

Kablosuz siren, panelle radyo sinyaliyle haberleşen ve kendi pili (ya da aküsü) ile çalışan sirendir; kablo çekmenin zor olduğu daire, ofis veya sonradan eklenen bölgelerde kullanılır. Kablolu ve kablosuz sistem seçimi için ayrıca kablolu mu kablosuz alarm sistemi mi rehberine bakabilirsiniz.

Tek yönlü (tek taraflı) kablosuz siren panelden komut alır ama kendi durumunu panele bildirmez. Sirenin pili bittiğinde, kapağı açıldığında ya da sinyal koptuğunda panel bunu öğrenemeyebilir.

Çift yönlü kablosuz siren hem komutu alır hem de pil durumu, sabotaj, sinyal gücü ve onay bilgisini panele geri gönderir; panel sirenin çalıştığından emin olur. Ajax gibi markaların kablosuz sistemlerinde bu tür sirenler yer alır; marka ürünleri için Ajax marka sayfasına bakılabilir, ancak çift yönlülük markadan bağımsız bir özelliktir ve her ürün için veri sayfasından doğrulanmalıdır.

Kablosuz sirende pil ömrü ses düzeyine, test sıklığına, sıcaklığa ve alarm sayısına göre değişir; üreticiler yıllarla ifade edilen değerler verir. Düşük pil uyarısı veren, durumu panelde veya uygulamada gösteren bir model seçmek ve pili yıllık bakımda kontrol etmek en güvenli yoldur.

Desibel değeri ve '1 m'de dB' ölçümü neyi gösterir?

Bir sirenin desibel (dB) değeri, sirenin belirli bir uzaklıkta, çoğunlukla 1 m'de ölçülen ses basınç düzeyidir; yani 110 dB yazan bir siren 110 dB'i her yerde değil, ölçüm noktasında verir. Üretici veri sayfasında ölçüm mesafesinin ve ağırlıklandırmanın (dB veya dB(A)) belirtilip belirtilmediğine bakın; mesafesiz bir dB değeri karşılaştırma için işe yaramaz.

Açık alanda, yansıma olmayan koşulda ses basıncı uzaklık iki katına çıktıkça yaklaşık 6 dB düşer. Hesap formülü şöyledir: L2 = L1 − 20 × log10(d2 / d1). Örneğin 1 m'de 100 dB veren bir siren için yaklaşık değerler aşağıdaki listededir.

Gerçek binada yansımalar, duvarlar, kapılar ve havanın yutması bu değerleri değiştirir; kapalı odada ses daha az azalır, kalabalık veya ağaçlı ortamda daha çok azalır. Bu yüzden dB değeri bir kıyas ölçütüdür, bir güvence değildir.

Yangın sesli ikaz cihazlarında ses basıncı gereksinimleri EN 54-3 içinde, ayrı bir normatif ekte (Ek A) tanımlanır; hırsız sirenleri için ise EN 50131-4 standardı geçerlidir. Her iki standartta da sayısal sınırları metinden doğrulamak gerekir; ürün üzerinde ya da veri sayfasında bu standartlara göre test edildiği yazıyor mu, sorulmalıdır.

• 1 m: 100 dB (ölçüm noktası)
• 2 m: yaklaşık 94 dB
• 4 m: yaklaşık 88 dB
• 8 m: yaklaşık 82 dB
• 16 m: yaklaşık 76 dB
• 32 m: yaklaşık 70 dB

100+ dB siren iç mekanda neden kulağa zarar verebilir?

Kapalı bir odada 1 m'de 100 dB üreten bir siren, yansımalar yüzünden duyulan düzeyi daha da yükseltir ve sirene yakın duran kişinin kulağı kısa sürede risk altına girebilir. Ses basıncı logaritmik olduğu için 3 dB artış enerjiyi yaklaşık iki katına çıkarır.

ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü (NIOSH) işyeri gürültüsü için 8 saatlik ortalamada 85 dBA'yı tavsiye edilen sınır olarak verir ve her 3 dBA artışta izin verilen süreyi yarıya indirir. Bu mesleki bir rehberdir, siren için güvenli bir eşik tanımlamaz; ancak mantığı gösterir. Aynı formülle sürekli maruziyette yaklaşık süreler aşağıdaki listede verilmiştir.

Uykudaki ya da panik içindeki bir kişi sireni kulağına yakın bir noktadan duyabilir; çocuklar ve yaşlılar için risk daha yüksektir. Bu yüzden iç mekan sirenleri yatak odası kapısının hemen yanına ya da kulak hizasına yerleştirilmemeli, ses seviyesi panelde ayarlanabiliyorsa mekâna göre düşürülmeli, alarm süresi sınırlandırılmalıdır.

Siren sesinin komşulara etkisi ve yasal sınırlar alarm sireni gürültü şikayeti, komşu ve yasal sınırlar yazısında ayrıca ele alınır; mevzuat rakamları için o yazıya başvurun.

• 100 dBA: yaklaşık 15 dakika
• 105 dBA: yaklaşık 5 dakika
• 110 dBA: yaklaşık 2 dakika
• 115 dBA: yaklaşık yarım dakika

Flaş ışık, sabotaj koruması ve siren süresi sınırı

Flaş ışığın amacı, ses duyulmasa veya alışılmış olsa bile alarmın hangi binadan geldiğini komşuya, güvenlik ekibine ve olay yerine gelen kişilere göstermektir. Bu yüzden flaşörlü siren özellikle apartman, sokak ve sanayi bölgesinde konum bildirimi için kullanışlıdır; flaşın siren sustuktan sonra yanık kalıp kalmayacağı panel ve modele göre ayarlanır.

Sabotaj koruması: İyi bir dış siren en az üç yönden korunur. Bunlar kapak açma kontağı, duvardan söküm (tear-off) kontağı ve sirenin kendi aküsüdür. Üreticilerin kablolu dış sirenlerinde kapak açma ve duvardan sökülme kontakları ile kablo kesilmesinde çalışan yedek besleme bulunduğu belirtilir; bir üreticinin EN 50131-4 Derece 2, Ortam Sınıfı III olarak tanımladığı dış siren iki sabotaj korumasına ve kendi aküsüne sahiptir. Bunlar üretici beyanlarıdır, kendi cihazınız için veri sayfasını kontrol edin.

Siren süresi sınırı: Sürekli çalan siren hem komşuyu rahatsız eder hem de aküyü boşaltır. Çoğu panelde siren süresi dakika cinsinden programlanır ve bazı dış sirenlerde ayrıca kendi içinde zamanlayıcı bulunur; bir üretici 15 dakikalık kendi kesme zamanlayıcısı belirtir. Uygun süre ülkeye, belediyeye ve mülk türüne göre değişebilir; Türkiye için geçerli süre yerel mevzuat ve izleme merkezi gereksinimleriyle doğrulanmalıdır. Sirenin susmaması gibi sorunlar için alarm sireni susmuyor ne yapmalı rehberine bakın.

• Siren süresi panelde sınırlandırılır; siren kutusundaki zamanlayıcı ayrıca ayarlanıyorsa iki değer birbirine uydurulur.
• Her sabotaj girişi (kapak, duvar, kablo) panelde ayrı bir bölge ya da sabotaj hattı olarak tanımlanır.
• Kendi aküsü olan sirenin akü durumu bakımda ölçülür; aküler zamanla kapasitesini kaybeder.

Kurulumcu için yerleştirme: dış sirenler nereye takılmalı?

Dış siren, sokaktan ve komşu balkonundan görülebilen ama kolayca ulaşılamayan bir yüksekliğe takılmalıdır; ulaşılabilen siren susturulabilir ya da sökülebilir. Pratikte bu, yerden ve çatı kenarından merdivenle rahat uzanılamayan, yağmur oluğu veya balkon korkuluğu gibi tutunma noktalarından uzak bir cephe demektir.

Montaj sırasında şu noktalara dikkat edilir:

• Yükseklik ve erişim: sirene yan bir yapıdan, çatıdan ya da dış merdivenden atlayarak ulaşılamamalı.
• Kablo yolu: kablo cephede açıkta bırakılmaz, duvar içinden veya korumalı kanaldan sirene taşınır; kesilirse sabotaj bildirimi oluşur.
• Yön ve görüş: flaş ve ses sokağa dönük olmalı; dar sokaklarda yansıma olacağı unutulmamalı.
• Hava koşulları: IEC 60529 'IP' koruma sınıfı toz ve suya dayanımı gösterir; açık cephede hangi sınıfın yeterli olduğu üreticinin ortam sınıfı beyanıyla birlikte değerlendirilir. Darbe dayanımı için ayrıca IK sınıfı bakılabilir.
• Güç ve yedek: kendi aküsü olan modelde akü bakımı, panel beslemeli modelde panel akü kapasitesi hesaba katılır.
• Komşuluk ve zamanlama: siren süresi, yönü ve ses düzeyi komşu şikayetlerini azaltacak şekilde ayarlanır.

Yangın sireni ile hırsızlık sireni farkı ve ses tonu ayrımı

Hırsızlık alarmı sireni yangın alarmı yerine kullanılamaz: yangında bina içindekileri uyarmak için EN 54-3 standardına uygun sesli ikaz cihazı (sounder) gerekir. EN 54-3, sabit kurulu yangın algılama ve alarm sistemlerinde kullanılan sesli ikaz cihazlarının gereksinimlerini, test yöntemlerini ve performans ölçütlerini tanımlar; sesli mesaj veren sirenleri de kapsar ve güncel sürümü EN 54-3:2014+A1:2019'dur.

Hırsız sirenleri EN 50131-4 kapsamındadır. Yangın sirenleri ise EN 54 serisindeki yangın paneli ve diğer bileşenlerle birlikte projelendirilir; yangın devresinde hırsız sireni kullanmak, standart uyumunu ve ses ayrımını zayıflatır.

Ses tonu ayrımı önemlidir: yangın alarmı binadan tahliyeyi, hırsızlık alarmı ise farklı bir davranışı gerektirir. İki alarmın tonu ve darbe deseni aynı olursa insanlar yanlış davranabilir. Hangi tonun hangi olay için kullanılacağı bina projesinde ve yangın tahliye planında belirlenmeli, görsel ikaz için de ayrıca yangın standartlarına uygun cihaz seçilmelidir. Yangın sistemleriyle ilgili ayrıntılı gereksinimler bina türüne ve yürürlükteki yangın mevzuatına göre değişir; bunlar yangın projesini hazırlayan uzmanla doğrulanmalıdır.

Bayifi'de kurulumcu ve ürün bulmak

Sirenin türü, ses düzeyi ve yerleşimi binanın keşfinde netleşir. İl il kurulumcu dizinine bayi listesinden ve bayi haritasından bakabilirsiniz; toptan ürün ve anlık stok için Pazar sayfası kullanılabilir. Kurulumcu veya toptancıysanız firmanızı kaydol sayfasından ekleyebilirsiniz.