Alarm Paneline Kaç Dedektör Bağlanır? Bölge Sayısı, Genişletme ve Kablosuz Cihaz Kapasitesi

Panel kapasitesi nasıl okunur: bölge sayısı ile dedektör sayısı aynı şey değildir

Bölge (zone) sayısı, panelin ayrı ayrı izleyebildiği giriş sayısıdır; fiziksel dedektör sayısı ise sahada takılan cihazların toplamıdır ve ikisi her zaman eşit olmaz. Panelin ürün adında ya da özelliklerinde yazan "16 bölge" gibi bir değer, kaç ayrı bilgi hattı tanıyabildiğini söyler. Aynı bölgeye birden çok kontak seri bağlanırsa panelde tek satır görünür; öte yandan bazı kablosuz kontaklar hem kendi kontağını hem de harici bir girişi taşıyabilir ve panele iki bölge olarak tanıtılabilir.

Bu yüzden kapasiteyi tek rakamla değil, kalem kalem okumak gerekir. Bölgelerin ne anlama geldiği ve türlerinin nasıl seçileceği alarm bölge planlaması rehberinde anlatılır; bu yazı ise o plana göre panelin yeteceğini hesaplama konusunu ele alır.

• Bölge sayısı: panelin ayrı ayrı tanıyıp isimlendirebildiği hat veya cihaz sayısı.
• Fiziksel dedektör sayısı: duvarda duran kontak, hareket, duman, cam kırılma vb. cihazların toplamı.
• Bölüm (partisyon) sayısı: aynı panelin bağımsız kurulan alt sistemleri; bölge değil, kurma alanı sınırıdır.
• Ek limitler: siren, tuş takımı, kumanda, kullanıcı kodu, çıkış (röle) ve genişletme modülü sayıları ayrı sınırlara tabidir.

Kablolu bir bölgeye kaç dedektör bağlanır? Seri, paralel ve hat direnci

Elektriksel olarak bir kablolu bölgeye birden çok dedektör bağlanabilir, ancak panel o bölgeyi tek bir kontak gibi görür ve hangi cihazın açıldığını söyleyemez. Normalde kapalı (NC) kontaklar seri bağlanır: bir kontak açılırsa hat kopar ve panel alarm algılar. NC kontakların paralel bağlanması ise hattın alarm vermesi için hepsinin açılmasını gerektirir; bu nedenle hırsızlık hatlarında paralel NC bağlantı yapılmaz. Normalde açık (NO) kontaklar ise paralel bağlanır. Aynı bölgedeki cihazların aynı tipte olması önerilir.

Hat sonu (EOL) direnci hattın son cihazında, panelden en uzak noktada bulunur. Panel bölge hattındaki toplam direnci ölçer; bölgeye seri bağlanan her ek kontak, klemens ve kablo metresi bu toplama biraz direnç ekler. Panel kılavuzu, normal durum için bir direnç değeri ve belirli bir tolerans bandı tanımlar; sahadaki ölçüm bu bandın dışına çıkarsa panel hattı arızalı ya da alarmda sayar. Bu bandın genişliği panele göre değişir, bu yüzden kılavuzdaki en uzun hat direnci sınırı esas alınır. Değerlerin ve sabotaj bağlantısının ayrıntıları için EOL direnci ve çift EOL rehberine bakılabilir.

Seri bağlantının sınırları uygulamada üç noktada ortaya çıkar. Birincisi, tek bir bölgeye bağlı cihaz sayısı arttıkça arıza arama zorlaşır. İkincisi, güç ve alarm çifti ayrı olduğundan dedektörlerin 12 V besleme çekimi ayrıca hesaplanır; hat uzadıkça gerilim düşümü dedektörü kararsızlaştırır. Üçüncüsü, hareket dedektörünün alarm rölesi yalnızca belirli bir akımı taşıyabilir ve bu değer cihazın veri sayfasında yazar.

• Pratik kural: bir bölgeye en fazla aynı odanın ya da aynı kapı grubunun kontaklarını bağlayın; uzak ve farklı alanları ayırın.
• Seri NC bağlantı: kontaklar art arda; bir tanesi açılınca hat açılır, direnç yalnızca son kontakta bulunur.
• Bağımsız bilgi gerekiyorsa: hangi pencerenin açıldığını bilmek istiyorsanız o pencereye ayrı bölge verin.
• Hat direnci: kablo kesiti ve uzunluğu, panelin kabul ettiği toplam direnç sınırını aşmamalı.

Genişletme modülü ve adreslenebilir hat: kapasite nasıl büyür?

Genişletme modülü, panelin yerleşik bölge sayısını aşmak için eklenen ek giriş kartıdır, ancak toplam bölge sayısı panelin yazılım üst sınırını geçemez. Örneğin yerleşik sekiz girişli bir panele sekizlik modüller eklenebilir; modül sayısı arttıkça toplam üst sınıra ulaşıldığında panel yeni modülü tanımaz. Modülün panelle haberleşmesi kablolu veri hattı üzerinden olur ve bu hattın uzunluğu ile besleme de kılavuzda belirtilir.

Adreslenebilir hatta ise her cihazın kendine ait bir adresi vardır; birçok cihaz aynı iki ya da dört telli döngüye (loop) bağlanır ve panel hangisinin açıldığını tek tek bilir. Bu yapı özellikle büyük tesislerde kablo miktarını azaltır ve her dedektöre ayrı bölge numarası verir. Yangın tarafında kullanılan adresli sistemler ile hırsız alarmında kullanılan adreslenebilir hatların sınırları ürün ailesine göre ayrı tanımlanır; döngü başına cihaz sayısı ve toplam hat uzunluğu sınırı kılavuzdan okunur.

Karma yapıda panel, kablolu bölgeleri, genişletme modüllerini ve kablosuz cihazları aynı bölge havuzunda toplayabilir. Bu durumda her kaynağın kendi alt limiti ve hepsinin birlikte panel üst limiti vardır; bölge numaraları bu havuzdan paylaştırıldığı için hesabı tek tabloda yapmak yanlış sayımı önler.

• Genişletme: yerleşik girişler + modül girişleri, panelin toplam bölge üst sınırından fazla olamaz.
• Modül adresi: her modül panelde ayrı adres (DIP anahtar ya da yazılım) ile tanıtılır; aynı adres iki modüle verilmez.
• Adreslenebilir hat: döngü başına cihaz sayısı ve en uzun hat uzunluğu kılavuzdaki sınırla karşılaştırılır.

Kablosuz panelde cihaz ve ID limiti

Kablosuz panelde kapasite, panele kayıtlı her cihazın bir kimlik (ID) almasıyla sayılır ve üretici panelin destekleyebileceği toplam cihaz sayısını ayrı bir limit olarak belirtir. Dedektör, kumanda, tuş takımı ve siren aynı havuzu kullanabilir; bazı üreticilerde belirli cihaz türleri ayrı alt limitlere sahiptir. Cihaz sayısı limite yaklaşırken yeni cihazın panele tanıtılamaması, kablosuz alarmda sık karşılaşılan bir durumdur ve eşleştirme sorunları rehberinde ayrıca ele alınır.

Üretici belgelerinden somut bir örnek vermek mümkündür. Ajax Hub 2 ürününün kılavuzuna göre hub en fazla 100, Hub 2 Plus ise en fazla 200 Ajax cihazı destekler; kullanıcı limiti de sırasıyla 100 ve 200'dür. Aynı belgeler, bu üst sınırın dedektör ping aralığına bağlı olduğunu söyler: 12 saniyelik aralıkta 39, 24 saniyelik aralıkta 79 cihaz bağlanabilir; Hub 2 Plus için 36 saniyede 119, 48 saniyede 159, 72 saniyede 200 cihaz değeri verilir. Yani panelin etiketindeki rakam, ayarlara göre düşebilir. Ajax ürünleri ve kurulumcuları için Ajax marka sayfasına bakılabilir.

Kapasite ile sinyal ve menzil birbirinden bağımsızdır. Panel 200 cihaz destekliyor olsa bile, kalın betonarme duvarın arkasındaki bir dedektör panelle sağlıklı konuşamayabilir; bu durumda cihaz limiti dolmadan tekrarlayıcı (repeater) gerekir. Menzil planı için kablosuz alarm menzil ve sinyal rehberi izlenmelidir. Tekrarlayıcıların da kendi sayı limiti vardır; Ajax Hub 2 için bu sayı beş olarak belirtilir.

• ID havuzu: dedektör, kumanda, tuş takımı ve siren aynı toplam limiti paylaşabilir.
• Ping aralığı: sık haberleşme (kısa aralık) pil ve hava trafiğini artırdığı için bazı sistemlerde cihaz limitini düşürür.
• Çift giriş: bazı kontaklar ek harici giriş taşır; bu giriş panelde ikinci bölge sayılabilir, kılavuzdan doğrulanır.

Sirene, tuş takımına ve kullanıcıya ait ayrı limitler

Siren, tuş takımı, kumanda ve kullanıcı sayıları, bölge sayısından bağımsız ayrı limitlerdir ve çoğu zaman bölge limitinden önce dolar. Kablolu panelde siren çıkışı sayısı panelin röle ve sirene ayrılmış transistör çıkışlarıyla sınırlıdır; fazla siren için genişletme çıkış modülü ya da güç kaynaklı siren kullanılır. Tuş takımları panelin klavye hattına adresle bağlanır ve kılavuzda en fazla sayı yazar.

Kullanıcı tarafında hem toplam kullanıcı sayısı hem de kodların bölümlere ve yetki seviyelerine dağılımı önemlidir. Ajax Hub 2 kılavuzu en fazla 10 siren (ya da yerleşik buzzer'lı tuş takımı), 50 tuş takımı erişim kodu ve 100 kullanıcı; Hub 2 Plus ise 200 kullanıcı ve 99 tuş takımı erişim kodu değerleri verir; yeni yazılım sürümlerinde buzzer'lı tuş takımları siren limitinden ayrı sayılır. Bu rakamlar, aynı üreticinin iki modeli arasında bile farkın nasıl büyük olabileceğini gösterir. Yetki ve kod yönetimi için alarm kullanıcı kodları ve yetkiler rehberi okunabilir.

İşyerlerinde bu limitler konut ölçeğinden daha önemli hale gelir: vardiya çalışanları, temizlik personeli ve servis firması için ayrı kodlar gerekir ve kod sayısı beklenenden hızla artar.

• Siren: iç ve dış siren ayrı sayılır; panelin siren çıkışı ya da kablosuz siren limiti kontrol edilir.
• Tuş takımı: sayısı ve bağlantı türü (klavye hattı ya da kablosuz) panelin limitine bağlıdır.
• Kumanda ve etiket: kablosuz paneller genellikle ayrı bir kumanda limitine sahiptir.

Kapasite hesabı: bölgelere ayırma ve %20-30 yedek payı

Gereken bölge sayısı, korunacak alanın bölgelere ayrılmasıyla bulunur ve üzerine ileriye dönük bir yedek payı eklenir. Yedek payının %20-30 olması standartla belirlenmiş bir kural değil, kurulumcuların sık kullandığı pratik bir orandır; yapı büyümeye açıksa oran artırılır. Hesap şu sırayla yapılır:

Formül olarak: gereken bölge = (kontak + hareket + diğer dedektör + 24 saat hatları) × (1 + yedek oranı). Çıkan sayı bir üst panel sınıfına yuvarlanır. Kablosuz sistemde aynı hesap cihaz sayısı için yapılır ve sinyal bakımından tekrarlayıcı ihtiyacı ayrıca değerlendirilir; çünkü menzil, panelin cihaz limitini artırmaz ya da azaltmaz.

• 1. Mekânı bölgelere ayırın: her kapı, açılabilir pencere, hareket alanı, cam yüzey ve 24 saat hattı (duman, panik, su baskını) için ayrı satır yazın.
• 2. Seri bağlanacak grupları belirleyin: kablolu sistemde aynı odadaki kontakları tek bölgede birleştirip birleştirmeyeceğinize karar verin.
• 3. 24 saat hatlarını ekleyin: panik, duman, sabotaj ve su baskını hatları da bölge sayısına girer.
• 4. Toplamı bulun: tüm satırları toplayın.
• 5. %20-30 yedek ekleyin: bu oranı toplamla çarpıp üst tam sayıya yuvarlayın.
• 7. Panel sınıfını seçin: bulunan toplamı karşılayan en yakın üst kapasiteyi, genişletme payını da hesaba katarak belirleyin.

Örnek hesap: 3+1 daire ve iki katlı işyeri için panel seçimi

3+1 dairede 8-10 dedektör, bölge sayısı olarak 10 civarındadır ve %25 yedekle 13 bölge çıkar; bu nedenle 16 bölge sınıfı bir panel yeterli olur. İki katlı işyerinde ise 20'yi aşan dedektör, yedekle birlikte yaklaşık 29 bölgeye ulaşır ve 32 bölge sınıfı panel ile iki bölüm tercih edilir. Aşağıdaki sayılar örnek varsayımlardır; gerçek bina için keşifte yeniden sayılır.

• 3+1 daire - dedektör sayımı: giriş kapısı 1, balkon kapısı 2, erişilebilir pencere kontağı 3, hareket dedektörü 2 (salon ve koridor), duman dedektörü 1 = 9 dedektör.
• 3+1 daire - 24 saat ve kalan hat: panik düğmesi 1 ekleyin; toplam 10 bölge.
• 3+1 daire - yedek: 10 × 1,25 = 12,5, yani 13 bölge; bir üst sınıf 16 bölge. Yan limit: 1 tuş takımı, 1 iç ve 1 dış siren, 4-5 kullanıcı.
• İşyeri - zemin kat: giriş kapısı 1, vitrin ve pencere kontağı 4, arka kapı 1, hareket 3, cam kırılma 2 = 11.
• İşyeri - üst kat: pencere kontağı 4, hareket 3, ofis kapısı 1 = 8.
• İşyeri - ortak hatlar: duman 2, panik 1, kepenk 1 = 4; toplam 23 bölge.
• İşyeri - yedek: 23 × 1,25 = 28,75, yani 29 bölge; bir üst sınıf 32 bölge. İki kat ayrı bölüm olarak tanımlanır.
• İşyeri - yan limitler: 2 tuş takımı, iç ve dış siren, vardiya, temizlik ve servis için en az 8-10 kullanıcı kodu ve kod başına bölüm yetkisi planlanır.
• Kablosuz seçilirse: aynı sayılar cihaz limiti olarak alınır; ayrıca zemin ve üst kat arasındaki sinyal kaybı için tekrarlayıcı ihtiyacı keşifte test edilir.

Panel kapasitesi dolarsa ne olur?

Kapasite dolunca panel yeni bölge ya da cihaz tanımlamayı reddeder; bu noktada çözüm ya fazla cihazı bir bölgede birleştirmek ya genişletme eklemek ya da paneli bir üst sınıfla değiştirmektir. Kablolu sistemde en kolay geçici yol, iki yakın kontağı aynı hatta seri bağlamaktır; ancak bu durumda hangi cihazın açıldığı bilgisi kaybolur ve arıza arama güçleşir. Genişletme modülü eklemek yerleşik panel üst sınırı aşılmıyorsa makul bir yoldur.

Kablosuz sistemde önce gereksiz cihazların çıkarılıp çıkarılamayacağı, ardından ping aralığı gibi ayarların limiti etkileyip etkilemediği kontrol edilir. Ek hub ya da ek panel kurmak ayrı bir sistem demektir; ayrı uygulama hesabı ve ayrı kullanıcı yönetimi doğurur. Bu yüzden baştan yedek payı bırakmak, sonradan panel değiştirmekten genellikle daha az iş çıkarır.

Kapasite sorunlarından kaçınmanın yolu panel seçerken EN 50131 gibi standartlara uygunluk kadar, panelin kılavuzundaki limitlerin okunmasıdır. EN 50131 serisi hırsız alarm sistemlerinin güvenlik derecelerini ve bileşen gereksinimlerini tanımlar; bölge sayısı sınırı bu standartta değil, her üreticinin ürün özelliklerinde belirtilir.

Bayifi'de kurulumcu ve panel bulmak

Panel kapasitesi, bina keşfi sonrasında ve ürün kılavuzlarına bakılarak kesinleşir. Bayifi'de il il alarm kurulumcularını bayi listesinden inceleyebilirsiniz. Alarm paneli, dedektör ve genişletme modülü gibi ürünleri toptan temin etmek isteyen kurulumcular pazar sayfasında toptancıların anlık stoklu ürünlerine bakabilir; firmanızı dizine eklemek için kaydol sayfası kullanılır.